Habibi - Tederheid in een woeste wereld

door Rihana Jamaludin

Habibi

Het lijvige stripboek (655 pagina´s!) Habibi van Craig Thompson, laat een staaltje van meesterschap zien. Beeldende vertelkunst, sublieme illustraties, kalligrafie, filosofie gebaseerd op Arabische geschriften, dat alles verweven tot een onweerstaanbaar boek.
Het verhaal is niet chronologisch verteld, langzamerhand ontrafelt zich de geschiedenis van de hoofdfiguren Dodola en Zam.

Verhaal

Dodola wordt als 9-jarige verkocht als bruid. Haar veel oudere echtgenoot is schrijver van beroep; hij kopieert in opdracht teksten en boeken in Arabisch schrift. Van hem leert ze lezen en schrijven en doet ze de boekenkennis op, die haar tot troost zal  blijken te zijn bij de kwellingen waarmee ze later in haar leven te maken krijgt.

Wanneer drie jaar later haar echtgenoot door rovers wordt vermoord en zijzelf als slaaf verkocht, neemt ze in de slavenkaravaan de 3-jarige peuter Zam onder haar hoede. Ze weet met hem te ontsnappen en ze duiken onder in de woestijn, waar ze op een gestrande boot als in een klein Eden, jarenlang min of meer gelukkig leven.

Wanneer Zam 12 is en Dodola 21, worden ze door mensenrovers van elkaar gescheiden. Het leven toont zich van zijn wreedste kant. Honger, uitbuiting en misbruik moeten ze zien te overleven en ondertussen blijven beide wezen naar elkaar verlangen. Zullen deze door hun ervaringen beschadigde mensen zichzelf en elkaar terug kunnen vinden?

Tragiek

Habibi speelt zich af in de fictieve staat Wanatolia, de lokaties zijn: een uitgestrekte woestijn, een overvolle industriestad en een besloten harem van de sultan. In Wanatolia zijn slavernij en mensenhandel nog heel gewoon en de twee wezen komen er al gauw achter dat hun lichaam niet uitsluitend henzelf toebehoort.

Het harde leven in die ongenadige wereld is echter voor miljoenen armen in de Derde Wereld geen fictie en dat maakt het verhaal van Dodola en Zam zo confronterend.

Hun tragische lotgevallen zijn (ook voor de lezer) alleen te verdragen door de tederheid van de twee wezen voor elkaar.

Menselijkheid komt niet van de rijken en machtigen, die enkel harteloos misbruik maken van de zwakkeren. Dat menselijkheid voortkomt uit de soms zeer verwrongen geest van andere verschoppelingen, maakt het verhaal extra schrijnend. Zoals de door het vissen in de vervuilde, vergiftigde rivier gek geworden visser Noah, die belangeloos armen onderdak verleent. Of de gemeenschap van eunuchen, die de jonge Zam onder hun hoede neemt. Zij streven een spiritueel leven na, maar worden gedwongen zich te prostitueren om in leven te blijven.
Intussen worstelt Zam met zijn tegenstrijdige gevoelens voor Dodola, die hem als een zuster en moeder heeft opgevoed, maar die hij, ouder geworden en geïsoleerd in hun kleine Eden, is gaan begeren.

Wanneer de tragiek de overhand dreigt te nemen wordt het verhaal onderbroken door filosofische overpeinzingen over de eigenschappen van letters, cijfers of geometrische figuren, of door verhalen van het Oude Testament en de Koran. Deze fragmenten met een poëtische verteltrant waarin we de stem van Dodola horen, brengen oases van rust aan binnen de hectiek van verhaal en tekeningen.

Het treurige verhaal eindigt niettemin met de boodschap dat ieder kind de hoop opwekt op een beter leven en ieder kind de wereld beziet met de hoop op geluk en liefde.

Craig Thompson

Craig Thompson werd geboren in 1975 in Michigan, USA. Hij groeide op in een fundamentalistisch christelijk gezin. Zijn ouders screenden alles wat de kinderen te zien kregen en alleen christelijke muziek was toegestaan. Omdat strips werden gezien als iets voor kinderen, mocht hij de zondagskrantenstrips wel lezen, dit was zo´n beetje de enige kunstvorm waarmee hij in aanraking kwam.

Tijdens zijn studietijd maakte hij een strip voor de collegekrant en raakte verslingerd aan het striptekenen. Zo kon hij zijn verhalen vertellen. Na de kunstopleiding werkte hij bij een bureau waar hij o.a.logo´s en verpakkingen voor speelgoed uittekende. ´s Avonds werkte hij aan zijn eigen projecten.

In 1999 debuteerde hij met Goodbye, Chunky Rice, een semi-autobiografische strip. Hij won er meteen de Harvey Award for Best New Talent mee. In 2004 volgde Blankets, een 600 bladzijden tellende autobiografische strip, die met prijzen werd overladen. Aan Habibi werkte hij zes jaar. ´Ik speel met de Islam (in Habibi) zoals ik in Blankets met het Christendom speel`. Habibi won in 2012 de Eisner Award for best Writer/Artist.

De kinderen van de wind

François Bourgeon
François Bourgeon werd geboren in Parijs op 5 juli 1945. Na de kunstacademie is hij drie jaar lang in de leer bij een meesterglazenier. De mogelijkheden in het vak zijn echter beperkt en het restaureren van glas-in-lood-ramen wordt slechts aan de gevestigde namen toevertrouwd. Bourgeon ziet zich dan ook gedwongen om op een andere manier de kost te verdienen. Later zal hij wel naar deze tijd verwijzen als het om zijn kleurgebruik gaat. Bij glas-in-lood-ramen zijn de kleuren immers net zo belangrijk als de tekening zelf.

Min of meer toevallig rolt hij dan de stripwereld binnen. Hij werkt voor verschillende stripbladen. In 1979 start hij voor het blad Circus zijn eerste (toekomstige) bestseller: De kinderen van de wind.

Bourgeon wilde met de serie, die zich in de achttiende eeuw afspeelt, het verhaal vertellen van enkele personen die een reis begonnen, een avontuur op zich, maar ook een weg naar volwassenheid. Naast het feit dat hij onderwerpen als de zee en de scheepvaart kon behandelen (een grote passie van hem) was het vooral het totale gebrek aan ruimte op schepen in die tijd, dat hem fascineerde. Mensen leefden maandenlang op elkaar gepropt in de meest erbarmelijke omstandigheden. Daar wilde hij zich in verdiepen. De manier waarop hij met zijn documentatie omging, had ook zijn weerslag op verhaal, relaties en de psychologie van zijn personages. Andere stripmakers gebruikten enkel documentatie om decors, objecten en feiten te recycleren.

 

Succes
Op het festival van Angoulême van 1980 wordt hij voor het album Het meisje in het want uitgeroepen tot beste tekenaar van het jaar, hij ontvangt de Prix Alfred. Vanaf het tweede album Het gevangenisschip beginnen de verkopen razendsnel te stijgen. De volgende delen dragen de titels Handelspost Juda, Het uur van de slang en Ebbenhout. Elk album van De kinderen van de wind kende een verkochte oplage van telkens een miljoen exemplaren. De reeks werd in achttien talen uitgegeven.

Documentatie
Maar de alom bejubelde delen van De kinderen van de wind zijn meer dan een prachtig verteld, getekend en ingekleurd avonturenepos. Bourgeon schotelt ons een degelijk gedocumenteerd tijdsbeeld voor, waarin hij zelfs zover ging dat hij belangrijke decors (zoals het zeilschip uit Het meisje in het want en het fort in Dahomey (Benin) in Handelspost Juda) op schaal nabouwde om te zien of alles wel klopte. Geen wonder dus dat het geheel zo authentiek overkomt.

Pacifist
Bourgeon, die zijn pacifistische ideeën nooit onder stoelen of banken heeft gestoken, heeft de haat-liefde thema's die het raamwerk voor Isa's avonturen vormen, knap vervlochten met talrijke politieke thema's. Keer op keer moet de onderdrukker het ontgelden. Of het nu de blanke is die boven de zwarte meent te staan, of de man die boven de vrouw meent te staan, de slavendrijver, de geestelijke, de militair of de bourgeois; allemaal worden zij door Bourgeons pen vlijmscherp neergehaald. 

Vrouw

Dat in zijn reeksen de vrouwelijke personages de grootste rol spelen, is een erfenis van zijn werk voor de meisjesbladen Lisette en Djin. De scenario's die hij kreeg voorgelegd, waren van de hand van vrouwen en dat speelde ook mee. Geredeneerd vanuit zijn standpunt als tekenaar vond hij het tevens prettiger om vrouwen te tekenen. Hij vond veel voldoening in de sensualiteit van de tekeningen.  Een tweede reden voor de vrouw als hoofdrolspeelster is dat de avonturen die Bourgeon ze laat beleven vaak heftig en gewelddadig zijn en zich afspelen in warrige tijdsperioden. De verfrissende blik van een vrouw op deze situaties is een uitdaging voor Bourgeon als scenarist. Een vrouw geeft volgens hem eerder en scherper haar kritiek op geweld en vernietiging om haar heen. Als brenger van nieuw mensenleven staat ze zelf dichter bij het leven en hecht ze daar veel waarde aan. Tegenover allerlei zaken als slavernij, het leven op zee en oorlog stelt ze zich veel menselijker op.

Hoewel de reeks zich in de achttiende eeuw afspeelt, zijn de gedragingen van Isa die van een rationele vrouw uit de twintigste eeuw. Als een soort verslaggeefster fungeert ze voor de lezer als doorgeefluik met een moderne visie op toenmalige praktijken. Toch ontkende Bourgeon dat ze daarmee uit de context van haar eeuw zou vallen. Personen zoals Isa (die op het einde van de rit niet ouder is dan een achttienjarige!) met een vooruitstrevende blik, waren er in die tijd al wel. Het verzet tegen de slavenhandel bestond al lange tijd en ook de Franse Revolutie, waarbij de burgerbevolking zijn mondigheid vond, stond voor de deur. Omdat ze uit een adellijk geslacht kwam, werden haar ook bepaalde levensvrijheden toegestaan.

Aoean schiet een zwarte neer (plastisch in beeld gebracht door Bourgeon) die op het punt staat Isa met een machette te onthoofden. "'t Is niet erg, Missie, 't was maar een neger..." verdedigt Aoean (zelf een neger) zich tegenover Foristier. Hij voelt zich beter dan andere zwarten, beter dan vrouwen ook. Naar Isa luistert hij liever niet. Zijn superieure zelfbeeld wordt verbeeld door het knijpbrilletje op de neus, ook weer gebaseerd op een echte bril uit de achttiende eeuw. Het is zijn tastbare band met de blanke Europeanen. Hierin schuilt ook Bourgeons meesterschap om mensen van verschillende komaf (en dus niet zomaar representatieve uitschieters van een ras) naast elkaar te plaatsen. 

Ander werk Ander werk van Bourgeon zijn o.a. de series De Gezellen van de Schemering, De Cyclus van Cyann

Bronnen

Zozolala.com Mike Leenders, stripspeciaalzaak.be, Dupuis.com

Heer Bommel in Afrika

Dr. Antoni Folkers & Prof. em.dr. Heinz Kimmerle geven op 26 februari een middagconferentie, i.s.m. uitgeverij Garant over: Religie en geloof in Marten Toonders universum en in het Afrikaanse animisme.