Achter de ogen van Derek Walcott

Foto © Bert Nienhuis

door Michiel van Kempen

Derek Walcott leest een fragment uit zijn poëzie voor. Hij is close-up in beeld. Het gaat over zijn moeder en als het fragment ten einde is legt hij abrupt zijn boek neer, zijn ogen staan vol tranen en hij kijkt naar de camera en de crew die de opname maakt en hij zegt, betrapt, gedesoriënteerd, dat ze hem in de val hebben gelokt. Opeens is de grumpy old man uiterst kwetsbaar geworden. In de zaal bij de Nederlandse première afgelopen zondag van Ida Does’ filmdocumentaire over de grote Caraïbische dichter, kon je een speld horen vallen. Derek Walcott: dichterbij kon je niet komen.

Walcott in het midden en geheel rechts de Ierse dichter Seamus Heaney.
Walcott: '"There are too many white men here!"

Het is het mooiste moment uit Poetry is an Island. Het is een met liefde gemaakte film, intens, aandachtig in beeld gebracht door cameraman Ingmar Maduro. Al vrij vroeg wordt de essentie van de persoon Walcott naar voren gebracht: je ziet zijn altijd aandachtige, spiedende blauwe ogen maar je weet niet wat er zich achter die blauwe diepte afspeelt. We krijgen er alleen maar een afschaduwing van te zien in de schittering en de kracht van zijn poëzie. ‘We waren hier op Saint Lucia in de donkerte, en Derek Walcott heeft ons met zijn poëzie opeens in het volle licht getrokken,’ zegt een jeugdvriend. Zelf spreekt Derek Walcott alleen in grote gebaren over de troost die zijn poëzie kan geven. Alleen aan het einde schiet hij opeens in vuur, wanneer hij het heeft over de lamlendigheid van het eilandbestuur dat Rat Island voor de kust niet heeft willen ontwikkelen tot een kunstenaarsparadijsje, een lokale kwestie zoals die zich in alle kleine gemeenschappen voordoet. Maar over zijn persoonlijke leven zwijgt hij. Poetry is an Island heeft Ida Does een indrukwekkend filmportret afgeleverd.

Cameraman Ingmar Maduro aan het werk op Saint Lucia

We krijgen het wel in beeld, maar via de getuigenissen van de mensen in zijn omgeving: eilandbewoners, jeugdvrienden, schrijvers, acteurs met wie hij werkte, zijn voormalige assistente, zijn zoon, zijn partner Sigrid Nama, zijn onlangs overleden vriend en eveneens Nobelprijswinnaar Seamus Heaney die zichzelf uit respect voor Walcott low-profile houdt – erg teder is dat voor een andere reus in de internationale poëzie. Dat cirkelen om de man die Saint Lucia op de kaart der volkeren zette, levert een mooie compositie op: een ieder levert zijn deel van de informatie, van de bewondering, van de kenschets, en in het middelpunt rijst de dichter van Saint Lucia met de ondoordringbaar blauwe, diepliggende ogen op. Met Poetry is an Island heeft Ida Does een indrukwekkend filmportret afgeleverd.

Poetry is an Island: Derek Walcott wordt op 10 april vertoond bij de NTR.

Na de Nederlandse première in het Bijlmerparktheater zondag 30 maart. In lichtblauw regisseuse Ida Does met links naast haar echtgenoot Henry Does en rechts van haar in kostuum met stropdas zoon en editor Camille Does. Rechts naast hem Antoine de Kom die herinneringen ophaalde aan het bezoek dat Walcott in 2008 aan Amsterdam bracht op verzoek van de Werkgroep Caraïbische Letteren. Rechts van De Kom presentatrice Paulette Smit en violist Yannick Hiwat. Tweede van links Bijmerparktheaterdirecteur Erneste Comvalius.

Henry Does schrijft feuilletonroman Zoveel weegt geluk

Henry Does, schrijver en arts, begint in de decembereditie van Parbode een feuilletonroman met de titel Zoveel weegt geluk. Het moment van de eerste aflevering van de feuilletonroman, precies 30 jaren na de decembermoorden in Suriname, lijkt niet toevallig gekozen. De roman gaat over het voorgenomen, omstreden huwelijk tussen Rio, zoon van leraar kunstgeschiedenis Rolando Leano, slachtoffer van politieke massamoord, en Aria, dochter van President Dano, de opdrachtgever van die moorden. De schrijver ontkent dat de roman over Suriname gaat. 'Een roman is fictie, het is een denkbeeldige, geen reële wereld. Herkenbare thema's als mensenrechtenschendingen, hebzucht, gerechtigheid en verzoening worden onderzocht, maar het betreft verzonnen personages in een verzonnen land in een verzonnen tijd. Het is vooral een verhaal over een controversiële liefde in een moreel verdeelde samenleving en de worsteling tussen vader en zoon.' 

Uit de eerste aflevering:

‘Mag ik u wat vragen mevrouw?’ sprak Rio met zachte stem. De schoonmaakster boog het hoofd wat en keek hem boven haar bril uit met opgetrokken wenkbrauwen aan. Het vegen vertraagde. Rio stelde zijn nieuwsgierige vraag op bescheiden toon: ‘Waarom doet u mij meer denken aan een lerares dan aan een schoonmaakster? Ik doel niet op uw lichte huidskleur.’ ‘U bent opmerkzaam’, antwoordde de schoonmaakster terwijl ze nu stopte met vegen van de glanzende parketvloer. Hoewel ze zich maar een fractie van een seconde lieten zien, waren de twee vertederende kuiltjes die bij haar glimlach in de linkerwang verschenen onze hotelgast niet ontgaan. Als op een spreekgestoelte legde zij beide handen op de bezemsteel. ‘Ik was hoofd van de Sectie Curriculum Ontwikkeling Kunst en Cultuur van het Ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur.’ Rio keek met vragende verbazing. ‘Ik ben op staande voet ontslagen omdat ik het niet kon opbrengen de Eed van Nationale Loyaliteit af te leggen.’ Ze schrok van haar openhartigheid tegenover een onbekende en corrigeerde zich abrupt. ‘In dit land wordt het geweten niet op prijs gesteld. Het is beter dat ik het hierbij laat.’