Kameropera René Samson in première

De Surinaams-Nederlandse componist René Samson schreef een opera, die nu in een bezetting als kameropera, op 4 mei zijn première zal beloeven en vervolgens nog drie maal zal worden opgevoerd in de Amsterdamse Uilenburger syngagoge.

Het Ware Geweld is een opera over politieke verleiding en verzet. Een land is in chaos en ontreddering. Een nieuwe partij met een krachtige leider biedt een makkelijke en aantrekkelijke uitweg. Waar dat toe leidt, beleven we aan de hand van het relaas van twee mannen die aanvankelijk allebei medestanders van de partij zijn. De een wordt steeds fanatieker, de ander gaat twijfelen en pleegt uiteindelijk een aanslag op de leider. Zij komen tegenover elkaar te staan als rechter en beklaagde. Na het doodvonnis en de executie van de laatste, vragen we ons vertwijfeld af, hoe wij zouden hebben gehandeld. 

Het Ware Geweld daagt toeschouwers uit keuzes te maken in tijden van politieke chaos. Persoonlijke ervaringen van librettist Olaf Mulder als kind, bronnenonderzoek en ontroerende gesprekken met overlevenden in Duitsland vormen de basis van het libretto. Componist René Samson heeft spannende muziek gecomponeerd, soms verleidelijk, soms onheilspellend, in lijn met het dramatische gegeven.

 

René Samson
Foto © Jean van Lingen

Het Ware Geweld wordt semi-scenisch en als kameropera opgevoerd door:

Marijke Beversluis, regie en spel

Een instrumentaal ensemble, bestaande uit:                        

Gerben Houba, tenor

Jacobien Rozemond, viool

Michel Poels, bariton

Doris Hochscheid, cello

Frans van Ruth, piano

Niels Meliefste, slagwerk

Instudering: Henry Kelder

Voorstellingen in de Uilenburger Synagoge, Nieuwe Uilenburgerstraat 91 in Amsterdam, op

Zondag 4 mei in het kader van Theater Na De Dam, om 21.00 uur

Zondag 11 mei, matinee, om 15.00 uur

Maandag 12 mei in het kader van de Leo Smit Stichting, om 20.15 uur

Woensdag 14 mei om 20.15 uur

Een gefilmd vraaggesprek met Nelleke Noordervliet vormt de basis voor een facultatieve nabespreking.

Kaarten à € 20,00 te bestellen via website: www.operahetwaregeweld.nl

of vóór aanvang aan de zaal.

Er zijn enkel nog kaarten beschikbaar voor maandag 12 mei!!

Scène uit Cultuurtuin kawina van René Samson op teksten van Slory en Ashetu
 bij de lustrumviering van de Werkgroep Caraïbische Letteren. Foto © Jean van Lingen

René Samson
René Samson (1948) stamt uit een oude Surinaams-Joodse familie waarin hij opgroeide tussen muziek (klassiek en jazz), dans, toneel en literatuur. Hij studeerde scheikunde en was vele jaren werkzaam als chemicus. Hij bleef wel actief musiceren: als fluitist had hij les van Hans van de Weyer en Eleonore Pameijer en speelde hij in verschillende orkesten. Op zijn veertigste begon hij te componeren. Daartoe nam hij lessen bij Leo Samama en Klaas de Vries. Vanaf 1998 wordt zijn werk regelmatig uitgevoerd. Hij ontving in 2013 een opdracht van de Werkgroep Caraïbische Letteren bij gelegenheid van het eerste lustrum van de Werkgroep.

Olaf Mulder

Olaf Mulder
Olaf Mulder houdt zich vanaf 1995 bezig met muziektheater als librettist en dramaturg. Zijn opleiding als psychoanalyticus vormt hierbij de basis van zijn werk. Naast het ontwerpen van originele libretti, bewerkte hij oratoria tot opera’s en klassieke opera’s tot eigentijds muziektheater. Hij werkt als dramaturg samen met verschillende regisseurs. Daarbij schrijft hij vertalingen, dramaturgische verhandelingen en teksten in proza en poëzie.

Cultuur Top Vijf 2013 Werkgroep (5)

Het eind van het volle jaar 2013 zit er bijna op. Caraïbisch Uitzicht vroeg alle leden van het Bestuur, de Adviesraad van de Werkgroep Caraïbische Letteren en de mensen die dit jaar een opdracht kregen om hun top-vijf van culturele evenementen die zij het afgelopen jaar hebben bijgewoond of de beste boeken die zij lazen. Vandaag de vijfde aflevering: bijzonder hoogleraar Nederlands-Caraïbische literatuur en Werkgroepsbestuurslid Michiel van Kempen.

Dave MacDonalds Tiriband op de Lustrumviering

1. 

De Lustrumviering van de Werkgroep Caraïbische Letteren op 6 december was voor mij het absolute hoogtepunt van het jaar, en misschien wel van het bestaan van de Werkgroep. Buitengewoon hoge kwaliteit, buitengewoon divers, bomvolle zaal, geweldige sfeer. En dat het mogelijk is composities in opdracht van deze kwaliteit “af te dwingen”! Petje af voor Randal Corsen (die dit jaar ook nog tekende voor de eerste Antilliaanse opera Katibu di shon!) en René Samson.

2. 

Dénes Várjon. Foto @ Balázs Böröcz

Wat een teleurstelling toen Maria João Pires wegens ziekte geen pianoconcert van Chopin kon spelen in Boedapest. En wat een buitengewone verrassing toen de voor mij volstrekt onbekende Dénes Várjon in haar plaats een virtuoze Mozart neerzette, met een wit overhemd flapperend uit zijn broeksband. Fijnzinnig begeleid door het  Boedapest Festivalorkest onder leiding van Iván Fischer.

3.

Tommy Wieringa’s roman Dit zijn de namen – je moet toch wel een hansworst van een minister-president zijn, wil je nog volhouden dat moderne auteurs niet over de sociale actualiteit schrijven; Wieringa’s prachtige roman over vluchtelingen en corruptie bewijst hoe dat op het hoogste niveau kan.

4.

De aanschaf van Reizen en lotgevallen van Gustaaf Westerman in de Nederlandsch Westindische bezittingen (1843) van A.E. van Noothoorn, de Gentse uitgave bij Snoeck Ducaju en Zoon; niet in Van Doorne & Van Kempen 1995!, wel in de Universiteitsbibliotheek Gent. En van Een Beschavingswerk (1923) van Ultimus (R.A.P.C. O’Ferrall), de eerste in Suriname uitgegeven moderne roman, die ik al wel had gelezen en uitvoerig beschreven in Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur. Jaren gezocht en nu gevonden. Het eenvoudige geluk van de verzamelaar.

5.

Van de vele exposities over 150 jaar herdenking slavernij was voor mij de prachtigste die over het boek en de slavernij bij de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam. Ik heb héél veel “West-Indische” boeken in mijn leven gezien, maar nog nooit zoveel moois, unieks en onbekends bij elkaar.

Cultuur Top Vijf 2013 Werkgroep (3)

Het eind van het volle jaar 2013 zit er bijna op. Caraïbisch Uitzicht vroeg alle leden van het Bestuur, de Adviesraad van de Werkgroep Caraïbische Letteren en de mensen die dit jaar een opdracht kregen om hun top-vijf van culturele evenementen die zij het afgelopen jaar hebben bijgewoond of de beste boeken die zij lazen. Vandaag de derde aflevering: componist René Samson, die in opdracht Cultuurtuin kawina schreef.

1.

Tsjechov – Verhalen 1894/1903 (van Oorschot deel V)

Over Tsjechov kunnen we kort zijn. Hij is de ongeslagen meester van het niet-beoordelend observeren van zijn medemens in al diens klein- en grootheid. In kleine vignetten openbaart Tsjechov werelden van leed, onnozelheid, opgeblazenheid en verslagenheid aan ons. Wie wil weten hoe de wereld in elkaar steekt hoeft niet verder te zoeken.

2.

Karen Joy Fowler – We are all completely besides ourselves (roman).

Ik had nooit eerder iets gelezen van Karen Fowler. Het is een verhaal dat vele kanten uitwaaiert. De hoofdpersonen zijn jonge mensen die in de illegaliteit van de Dieren Bevrijdingsbeweging terecht komen. Op zichzelf is dat een club die mijn sympathie absoluut niet heeft. Ik vond het bijzonder dat de schrijfster erin slaagde mij “in te pakken” ondanks mijn antipathie voor de activiteiten van de hoofdpersonen.

3.

Dave Eggers – The Circle (roman).

In The Circle beschrijft Dave Eggers een bedrijf dat als twee druppels water lijkt op het huidige Google, maar dan over een jaar of twintig, dertig. Begrippen als privacy hebben hun betekenis totaal verloren. “Transparantie” is de nieuwe godsdienst. Het niet-uiten van een gedachte of gevoel wordt gezien als een vorm van diefstal. Rond deze thema’s creëert Eggers een volmaakte dystopie. Ik kreeg het Spaans benauwd van het lezen van dit boek.

4.

Morton Feldman

Morton Feldman – Rothko’s Chapel (voor koor, altviool en ensemble).

Ik zette de CD met Morton Feldman’s Rothko Chapel op en had bij de eerste toon al letterlijk het gevoel alsof er een zware last van mijn schouders werd weggenomen. Over het algemeen sta ik zeer sceptisch tegenover de rage van de nieuwe spiritualiteit in de hedendaagse gecomponeerde muziek: Pärt, Gorecki, Joep Franssens ….. sorry, aan mij is het allemaal niet besteed. Bij Feldman had ik het gevoel dat ik binnengevoerd werd in een wereld waar ik wel wilde zijn: een plek waar ’t gaat om de wezenlijke dingen van het leven.

5.

Lezing over laat-19^de-eeuwse muzikale uitvoeringspraktijken.

Laat-19de-eeuwse muzikale uitvoeringspraktijken. Ik ken ze: de mensen die niet moe worden te herhalen dat moderne uitvoerende musici allemaal één pot nat zijn, allemaal technocraten die zonder enige bezieling spelen en alleen maar uit zijn op technische perfectie en verder niets. Heel vermoeiend! Op het genoemde symposium in het Geelvinckmuseum werden oude opnames (wasrollen, pianolarollen enz. uit het einde van de 19de of het begin van de 20ste eeuw) vergeleken met moderne opnames van hetzelfde stuk. Ik werd (net als bij Feldman) meteen al bij de eerste noot overspoeld door emoties: dit was inderdaad een totaal andere wereld dan de onze: één waar de inzet bij het musiceren inderdaad van veel persoonlijker aard was dan in onze wereld. Ik voel me niet bekeerd tot het “Romanticisme” maar toch wel voldoende geïnspireerd om op verder onderzoek uit te gaan.

6.

Uitreiking van de Nobelprijs Chemie 2013 aan Karplus, Levitt en Warshel voor hun werk aan numerieke simulatie van moleculaire dynamica.

Nobelprijs Chemie 2013. Ik heb me altijd beroemd op mijn fijne neus voor het maken van foute keuzes; zo ook in mijn beroepsleven. Tijdens mijn studie Chemie had ik het best naar mijn zin maar ik was ervan overtuigd dat in de onderwerpen waar ik me mee bezig hield, alles wat echt belangrijk was al vijftig jaar geleden was gedaan. Mijn collega’s en ik waren veroordeeld tot het berekenen van de 17^de decimaal achter de komma; althans, dat dacht ik toen. In de kamer naast mij zaten drie slimme boys te werken aan dingen waarvan ze in al hun publicaties beweerden dat het revolutionaire nieuwe vergezichten zou openen. Ik geloofde geen moer van hun claims en beschuldigde ze van vrome leugens. Dit jaar hebben ze de Nobelprijs gekregen. Als de heren van het Nobelcomité niet hebben zitten pitten, is dus bewezen dat ik daverend ongelijk had met mijn vroegere scepsis: niet alleen een goede neus voor foute keuzes, maar ook al voor foute oordelen.

Hoe zit het dan met mijn rekenvaardigheid? De Werkgroep had me om mijn culturele top-vijf gevraagd,  en ik kom aankakken met zes dingen. De vraag is of wetenschap in dezelfde categorie thuis hoort als de Schone Kunsten. Laat ik daar dit op zeggen: wat mij in de eerste plaats in de Natuurwetenschap interesseert, is niet of ze Nuttig is of Waar, maar vooral of ze Mooi is. Conclusie: ik heb zes in plaats van vijf items in de categorie Schone Kunsten opgevoerd en moet dus terug naar de lagere school voor rekenles.

'Muziek laat poëzie zweven'

door Otti Thomas

Amsterdam - Het verzoek om werk van Caribische dichters op muziek te zetten, leidde deels tot herkenbare, maar vooral ook tot ongebruikelijke en gedurfde nieuwe composities. Het resultaat was afgelopen vrijdag te horen tijdens de vijfde editie van de Caraïbische Letterendag in Amsterdam.

"De werkgroep Caraïbische Letteren is waarschijnlijk de meest dynamische werkgroep van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde,'' zei Lilian Conçalves-Ho Kang You, de eerste voorzitter van de werkgroep, halverwege het programma in de Openbaar Bibliotheek van Amsterdam. "We geven uitvoering aan onze missie om artistieke vernieuwing te stimuleren met gedichten op muziek.''

Uitvoering van De lussen van Faverey voor blaaskwintet van Margriet Hoenderdos

Van artistieke vernieuwing was er zeker sprake. In De Lussen van Hans Faverey bijvoorbeeld. Het was de eerste keer dat de compositie ten gehore werd gebracht, hoewel Margriet Hoenderdos het stuk al in 1990 schreef in samenwerking met de Surinaams-Nederlandse dichter Faverey. Met een schijnbaar gebrek aan onderlinge afstemming tussen de partijen voor althobo, klarinet, basklarinet, fagot en hoorn werd een ode gebracht aan de complexiteit van zijn gedichten. De consistente herhaling van deze disharmonie zorgde voor een enigszins herkenbaar patroon, vergelijkbaar met de terugkerende bewegingen in Favery's taalgebruik.

V.l.n.r. mezzosopraan Fanny Alofs, componist René Samson en koorleden Hanna Samson en Ella Rombouts en slagwerkster Tatiaana Koleva in Cultuurtuin Kawina van Samson

Gedurfd was ook Cultuurtuin Kawina, een compositie van de Surinamer René Samson op gedichten van landgenoten Michaël Slory en Bernardo Ashetu voor een ongebruikelijk gezelschap van een mezzosopraan, slagwerker, een achtergrondkoortje en drie dansers. Alweer leek de uitvoering weinig samenhang te hebben op het eerste gezicht of gehoor. Toch bleek de mezzosopraan geschikt voor een dramatische roep om hulp in het gedicht Waar ben je van Ashetu en werd zijn gedicht Kinderspel ondersteund door de bewegingen van de dansers.

Het Randal Corsen Quatet met v.l.n.r. Randal Corsen, Jeanninne La Rose, Vernon Chatlein en Jean-Jacques Rojer

Aanstekelijk

In vergelijking met beide voorgenoemde uitvoeringen waren de composities van Curaçaoënaar Randal Corsen een stuk toegankelijker. Ook dit waren allerminst 'gewone' liedjes, maar de relatie tussen de muziek en de tekst was wel duidelijker. Corsen transformeerde de gedichten van de Curaçaose Lucille Berry-Haseth tot kleine opera's. De partijen voor piano, percussie en gitaar waren soms tot het minimaal noodzakelijk beperkt, bijvoorbeeld in het liefdesgedicht Konfiansa of in Misterio, waarin de zin van het leven centraal staat. Maar in Pesadia (Nachtmerrie) over het persoonlijk onvermogen om de tambú te dansen als gevolg van het verbod, klonk de percussie onheilspellend. Het enthousiasme van Corsen, Vernon Chatlein, Jean-Jacques Rojer en vooral zangeres Jeannine La Rose werkt bovendien aanstekelijk.

Alwin Toppenberg

Datzelfde was het geval tijdens de eerste en de laatste voordracht van de avond. Alwin Toppenberg had overduidelijk veel plezier bij het spelen van zes bekende walsen op piano, waaronder Atardi van Rudy Plaate en zijn eigen Much'i Scol. En de Titi-band onder leiding van de Surinaamse componist en gitarist Dave MacDonald zorgde voor een passende en feestelijke afsluiting met muziek op teksten van dichters Trefossa, R. Dobru en Shrinivási.

Presentatrice Noraly Beyer, bestuurslid van de werkgroep Caraïbische Letteren had een treffende omschrijving van de avond. "Poëzie gaat zweven met muziek en muziek krijgt vleugels door de poëzie.''

[uit Amigoe, 9 december 2013]

Foto's © Jean van Lingen

 

De Tiri-band van Dave MacDonald

Lustrumviering in foto's

De viering van het eerste lustrum van de Caraïbische Letterendagen van de Werkgroep Caraïbische Letteren, in beelden gevangen door Jean van Lingen.

Een tot de nok toe gevulde zaal

Alwin Toppenberg

Randal Corsen en Jeannine la Rose

Randal Corsen, pianist, bandleider en componist

Jean-Jacques Rojer, gitaren

Vernon Chatlein, percussie

Eerste voorzitter Lilian Gonçalves-Ho Kang You

Cultuurtuin kawina, voor slagwerk, mezzosopraan, koor en ballet; muziek van René Samson

Slagwerkster Tatina Koleva

Mezzosopraan Fanny Alofs en componist René Samson

Manoushka Zeegelaar, John Leerdam, Maarten van Hinte en Paulette Smit

Bas Geerts

Blaaskwintet speelt De lussen van Faverey van Margriet Hoenderdos

Robert-Harman Sordam van de Tiri-band

De Tiri-band van Dave MacDonald

Lucas Shepherd van de Tiri-band

Raj Mohan van de Tiri-band

Dave MacDonald

Raj Mohan, Lesley Joseph, Rolanda van Embricqs; tekst van Trefossa

Tekst van R. Dobru

Dave MacDonald en Sanne Landvreugd

Rolanda van Embricqs

De presentatie was in handen van Noraly Beyer

Bloemen bij de finale

Bernardo Ashetu - Als tranen

Werkelijk, ik maakte slaatjes

van je verdriet, maar at ze altijd

buiten op, buiten de warme kamer

in de natte trieste kou.

En als een listige dandy verkleed

maakte ik lelies van je vochtige

rozen die ik één voor één heb ver-

sierd met parels die blinken als

tranen.

[Opgenomen in de bundel Yanacuna (1962) en in de onuitgegeven bundel Glimlach; postuum opgedragen door Michiel van Kempen aan de nagedachtenis van de zuster van Bernardo Ashetu, Alice van Dijk-van Ommeren, overleden te Den Haag, 26 september 2013. Vrijdag a.s., 6 december, vindt tijdens de Lustrumviering van de Werkgroep Caraïbische Letteren de première plaats van Cultuurtuin kawina van de Surinaams-Nederlandse componist René Samson, een werk dat deels is gebaseerd op de poëzie van Ashetu. De avond is uitverkocht.]

Charles Wilbert White - Negro (1949)