Tastbare inspiratie uit Dubbelspel

Kunstenares Ceseli Josephus Jitta legt haar techniek uit aan gevolmachtigd minister Mevrouw Wiels.

door Mineke de Vries 

In het Centrum voor Beeldende Kunst in Amsterdam werd eind juni de tentoonstelling Hommage aan Frank Martinus Arion geopend. Zes professionele beeldend kunstenaars en zes dichters lieten zich inspireren door Arions roman Dubbelspel uit 1973, die nog altijd actueel blijkt te zijn. De gevolmachtigd minister van Curaçao, mevrouw Wiels verrichtte de opening en feliciteerde namens de regering van Curaçao de stichting Cimaké met deze tentoonstelling over één van de belangrijkste schrijvers van het eiland Curaçao.

Aangrijpende woorden en indringende beelden zijn te horen en te zien op de tentoonstelling; schrijver Frank Martinus Arion maakt nog altijd emoties los met zijn boek Dubbelspel. De banniers met gedichten en de wanden met schilderijen staan opgesteld achter een blauw lint, dat straks officieel wordt doorgeknipt, waarna de tentoonstelling voor het publiek is geopend en te zien is tot 22 juli. In het decor tussen schilderijen en gedichten zitten vier vrouwen aan een tafeltje domino te spelen. Dubbelspel, het verhaal van Arion over vier dominospelende mannen en hun vrouwen, waarin dubbelspel tegelijk een dubbel thema is: het dominospel zelf en het overspel van de echtgenoten is onderlegger voor de problematiek rond de sociale verhoudingen op de Antillen. Filmmaker Cindy Kerseborn, initiatiefneemster van deze tentoonstelling wil met de thema’s uit het boek de sociale, culturele en politieke verhoudingen neerzetten, maar ook een stap maken in het oplossen van allerlei tegenstellingen: zwart/wit, man/vrouw. Kerseborn: “Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in de verschillende nationaliteiten van de kunstenaars die we voor deze tentoonstelling hebben gevraagd.” De Stichting Cimaké Foundation waaraan Kerseborn is verbonden, maakt audio-visuele producties en organiseert lezingen, conferenties en tentoonstellingen over personen die een speciale betekenis hadden voor het land van herkomst en voor het land van aankomst. “Op dit moment maken we een drieluik van schrijvers, die die betekenis vertolkten, van wie de eerste de Surinaams-Nederlandse schrijver Edgar Cairo en nu de tweede de Antilliaans/Nederlandse Arion.”

Vier dominospelende vrouwen
 te midden van de tentoonstelling

Dominotaart

Als opstapje naar de officiële opening is er taart in de vorm van dominostenen, kunnen we luisteren naar een aantal voordrachten en kijken naar een Curaçaose dansgroep. Na de inleiding van de directeur van het Centrum voor Beeldende Kunsten roemt Glenn Helberg als voorzitter van OCAN (Stichting Overlegorgaan Caribische Nederlanders) Arion als schrijver: “Het mooie is dat hij zowel het Nederlands als het Papiaments op hoog niveau beheerst. Hij geeft duidelijk aan dat onderwijs en opleiding je naar een hoger plan brengen.” De gelaagdheid van de roman met als titel Dubbelspel licht hij toe aan de hand van allerlei woorden met het woord dubbel erin. “Het is ons collectief trauma, wat we moeten oplossen. Aanbevelingen daarbij zijn dat je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen leven, maar bijvoorbeeld ook dat je helden kiest met wie jij je kunt identificeren.” Helberg schuift een jonge man naar voren die vanuit zijn eigen ervaring vertelt over het machismo, één van de thema’s uit het boek: als vaders wegvallen wordt de zoon automatisch de macho, maar we moeten uit die rol. Een zoon moet het kind blijven van zijn moeder en niet de man in huis worden. Het roept onzekerheid op bij de zoon, dat zich uit in agressief gedrag over dingen waarop hij geen controle heeft. Helberg: “Arion leerde ons om uit deze gelaagdheid te stappen.”

Dubbel zes!

De tentoonstelling maakt deel uit van een groter project Hommage aan Arion, dat uiteindelijk resulteert in een zestig minuten durende documentaire die op 10 oktober in première gaat in de openbare bibliotheek van Amsterdam. In de documentaire worden beeldfragmenten gebruikt uit de tentoonstelling, maar bijvoorbeeld ook uit het debat dat in april plaatsvond, een debat met acht Antilliaanse mannen over machismo dat bepalend is voor de verhouding tussen mannen en vrouwen op de Antillen, maar in Nederland onder Antillianen aan het veranderen is. Ook is er een literaire avond, gewijd aan het vrouwbeeld in het oeuvre van Frank Martinus Arion, waarin de ‘moedige vrouw’ centraal staat. Ook hiervan komen fragmenten terecht in de documentaire. Overigens wordt van de tentoonstelling een kunstboek gemaakt, waarin de reproducties worden opgenomen van de schilderijen en gedichten en waarin ook een drietal essays komt over het werk van Arion in het spanningsveld van de Antilliaanse en Nederlandse cultuur, Arions eigen dubbelspel dus.

Intuïtie overwint

Onder de dichters die een bijdrage aan de tentoonstelling leverden, was de stadsdichter van Amsterdam Menno Wigman. Zowel Wigman als Charlton Marcos en Olga Orman droegen tijdens de opening hun gedicht voor. Ook van de veelzijdige Arubaanse schrijver en dichteres Joan Leslie hing een gedicht met Dubbelspel als inspiratiebron, zowel in het Nederlands als in het Papiaments: Overleven zal ik. Leslie, auteur van onder andere de boeken Bloeiende Flamboyant en Compa Nanzi’s Capriolen, kwam in 1975 naar Nederland waar ze de analistenopleiding en de HBO-Verpleegkunde deed en zich verdiepte in de psychiatrie. Het schrijven als hobby groeide steeds meer uit tot professioneel schrijverschap. Over Dubbelspel zegt ze: “Ik vind het boek ontzettend goed op alle thema’s, zoals de vrouw die altijd wordt gezien als zwak, maar juist zo sterk is en het wakker schudden van mannen. In mijn gedicht waarin ik mij laat inspireren door Arion heb ik de armoede gepersonificeerd. Het gedicht lijkt op de strijd tussen man en vrouw maar is de vrouw in gesprek met de armoede. ‘Armoe, als een slingerplant klim je tegen mij op, je ranken als sliertige tongen grijpen, likken en verkennen mijn lichaam.’ De intuïtie van de vrouw wint het uiteindelijk van de armoede. Ik verweef het dominospel erin en zo laat ik ook changá erin voorkomen: ‘Als de aloë in droge tijden, als de boterbloem altijd gekleed in zonnestralen. Overleven zal ik!’ ” Joan Leslie schrijft zowel in het Papiaments, Engels als Nederlands. Ze zit in het bestuur van Simia Literario, een schrijfgroep die zo’n vijftien tot twintig Antilliaanse en Nederlandse schrijvers telt. Ze vierden onlangs hun tweede lustrum. “We bespreken verhalen en gedichten en bieden een podium. En gezamenlijk maakten we een boek over Tula.”

Beklemming op glas
Naast de prachtige foto’s van fotografe Xiaoxiao Xu was vooral het schilderij op glas in het oog springend. De zestigjarige Amsterdamse Ceseli Josephus Jitta vertokte in deze indrukwekkende glasplaat het gevoel dat Dubbelspel bij haar opriep. Ceseli kan zich nog goed herinneren dat het boek uitkwam: “Het was erg spraakmakend en ik vond het prachtig om te lezen. Ik heb het nu herlezen en vind het opnieuw fantastisch. Ondanks dat ik nooit op Curaçao ben geweest komt de sfeer gewoon uit het boek: ik voel de warmte, ik zie de schaduwen, ik leef mee met de vrienden c.q. vijanden. Heel bijzonder hoe het beklemmende gevoel wordt opgeroepen, ik krijg het er zelf benauwd van als ik het lees. Ik heb dat gevoel beeldend willen overbrengen.” Je ziet het terug in de schaduwen op de tafel waaraan het viertal dominospelers zit en tevens wijst ze op het licht dat op de donkere huid valt en dat ze sterk heeft geaccentueerd. Het werk op de glasplaat valt uiteen in drie delen: het groepje van vier mannen dat van bovenaf gezien om de tafel is gesitueerd en waarin de rivaliteit wordt geuit. In het midden is er de vrouwenfiguur Boeboe met haar verleidelijke heupen en borsten. Helemaal links is heel abstract een vrijend stel geschilderd. Drie losse tekeningen die door de thematiek met elkaar zijn verbonden. Jitta maakt er vervormingen in de ruimte van. “Omdat de verf onderop de glasplaat is aangebracht werk je als het ware op een averechtse manier. Je kunt erdoorheen kijken en je werkt dus andersom met aanbrengen. Het is vechten tegen de beperkingen om die uiteindelijk te overwinnen.” Het werk is gemaakt met acrylverf en bladgoud. Haar stijl zou ze zelf omschrijven als figuratief expressionistisch.

Wisseltrofee
Op de tentoonstelling zijn verder te bewonderen de trofee en de penningen voor de jaarlijks te organiseren dominowedstrijd, vervaardigd door de Nederlands-Curaçaose beeldend kunstenaar Nelson Carrilho. Het dominotoernooi, waarbij Antillianen uit tien Nederlandse steden tegen elkaar uitkomen, is ook één van de initiatieven binnen de Hommage aan Arion. Carrilho: “Arion droeg zijn boek op aan de vrouwen met moed, ook mijn trofee is een moedige vrouw. Voor het manipuleren en misleiden tijdens het spel gebruiken de dominospelers maskers waarachter ze zich verschuilen maar die worden laag na laag ontsluierd. Het gaat uiteindelijk om de leegte achter de maskers. Het spel is een metafoor voor hun werkelijkheid. Wat overblijft is een dodelijke leegte die ons aankijkt. Hun ware aard blijkt een minderwaardigheidscomplex en politieke macht een klucht. Het spel van de liefde wordt langzaam tot haat en leidt uiteindelijk tot zelfdestructie, de dood. Maar alleen de vrouw is de eeuwig scheppende kracht en duldt geen tegenstand.” Dat is de vrouw die hij ontwierp voor de Frank Martinus Arion wisseltrofee.
Carrilho werd na de kunstacademie in Utrecht professioneel beeldhouwer. “Ik weet nog dat het boek uitkwam. Er waren amper boeken van zwarte schrijvers, de eerste zwarte bookshop kwam in 1980 in Amsterdam, waar je de Caribische auteurs vond. Omdat er nooit gesproken werd over dit soort onderwerpen, leken er geen Antilliaanse rolmodellen te zijn, geen schrijvers of kunstenaars aan wie ik me kon spiegelen. Dit boek was een aanzet, het speelde een belangrijke rol in mijn zoektocht naar mijn identiteit. Het had een enorme impact op mijn ontwikkeling, maar ook op die van vele Antilliaanse studenten in hun strijd voor hun identiteit sinds de revolutie van 1969.” De persoonlijke zoektocht uitte zich ook in zijn kunst, want kunst is een voertuig om jezelf te leren kennen. In dat kader ging hij door middel van Afrikaanse dans op zoek naar zijn zwarte bron. “Het is belangrijk informatie te krijgen over je roots, want pas dan ben je ook als kunstenaar vrij om op pad te gaan. Pas na je individuele zoektocht word je meer universeel.”

Veertig jaar na dato is Dubbelspel nog steeds in staat kunstenaars te inspireren, zo blijkt uit de gedichten, schilderijen, beelden en foto’s uit Hommage aan Arion. De bekende thema’s uit de roman worden verpersoonlijkt, in eigen perspectief geplaatst of aan de moderne tijd aangepast.

….

‘’het was alsof ik op een eiland stond

een eiland is niets anders dan een handzaam jachtgebied

omringd door Delfts blauw water

als het tropisch is met palmen en hotels

en achterop wat lijntjes voor adres en naam

en onderaan wat is het prachtig hier

de mensen zijn heel vriendelijk en zo gewoon

veel groetjes, liefs, tot binnenkort –‘’

(Alfred Schaffer – Noodweer)

Foto’s: Mineke de Vries

[Dit verslag verscheen al vorig jaar in de Amigoe, maar wilden we toch graag nog onder de aandacht brengen – red. CU.]

What listening to a story does to our brains

by Leo Widrich

In 1748, the British politician and aristocrat John Montagu, the 4th Earl of Sandwich used a lot of his free time for playing cards. One of the problems he had was that he greatly enjoyed eating a snack, whilst still keeping one hand free for the cards.

So he came up with the idea to eat beef between slices of toast, which would allow him to finally eat and play cards at the same time. Eating his newly invented “sandwich”, the name for 2 slices of bread with meat in between, became one of the most popular meal inventions in the western world.

What’s interesting about this, is that you are very likely to never forget the story of who invented the sandwich ever again. Or at least, much less likely to do so, if it would have been presented to us in bullet points or other purely information based form.

For over 27,000 years, since the first cave paintings were discovered, telling stories has been one of our most fundamental communication methods. Since recently a good friend of mine, gave me an introduction to the power of storytelling, I wanted to learn more.

Bewoonde grotten in de Dordogne. Foto @ Michiel van Kempen

Here is the science around storytelling and how we can use it to make better decisions every day:

Our brain on stories: How our brains become more active when we tell stories

We all enjoy a good story, whether it’s a novel, a movie or simply something one of our friends is explaining to us that they’ve experienced. But why do we feel so much more engaged when we hear a narrative about events?

 

Een Aladdin-vertelster

It’s in fact quite simple. If we listen to a powerpoint presentation with boring bullet points, a certain part in the brain gets activated. Scientists call this Broca’s area and Wernicke’s area. Overall, it hits our language processing parts in the brain, where we decode words into meaning. And that’s it, nothing else happens.

When we are being told a story though, things change dramatically found researchers in Spain. Not only are the language processing parts in our brain activated, but any other area in our brain, that we would use when experiencing the events of the story are too.

If someone tells us about how delicious certain foods were, our sensory cortex lights up, if it’s about motion, our motor cortex gets active:

“Metaphors like “The singer had a velvet voice” and “He had leathery hands” roused the sensory cortex. […] Then, the brains of participants were scanned as they read sentences like “John grasped the object” and “Pablo kicked the ball.” The scans revealed activity in the motor cortex, which coordinates the body’s movements.”

A story can put your whole brain to work. And yet, it gets better:

When we tell stories to others that have really helped us shape our thinking and way of life, we can have the same effect on them too. The brains of the person telling a story and listening to it, can synchronize, says Uri Hasson from Princeton:

“When the woman spoke English, the volunteers understood her story, and their brains synchronized.  When she had activity in her insula, an emotional brain region, the listeners did too.  When her frontal cortex lit up, so did theirs. By simply telling a story, the woman could plant ideas, thoughts and emotions into the listeners’ brains.”

Anything you’ve experienced, you can get others to experience the same. Or at least, get their brain areas that you’ve activated that way, active too:

Evolution has wired our brains for storytelling – how to make use of it

Now all this is interesting. We know that we can activate our brains better if we listen to stories. The still unanswered question is: Why is that? Why does the format of a story, where events unfold one after the other have such a profound impact on our learning?

The simple answer is this: We are wired that way. A story, if broken down into the simplest form is a connection of cause and effect. And that is exactly how we think.

We think in narratives all day long, no matter if it is about buying groceries, whether we think about work or our spouse at home. We make up (short) stories in our heads for every action and conversation. In fact, Jeremy Hsu found:

“Personal stories and gossip make up 65% of our conversations.”

Now, whenever we hear a story, we want to relate it to one of our existing experiences. That’s why metaphors work so well with us. Whilst we are busy searching for a similar experience in our brains, we activate a part called insula, which helps us relate to that same experience of pain, joy, disgust or else.

The following graphic probably describes it best:

In a great experiment, John Bargh at Yale found the following:

“Volunteers would meet one of the experimenters, believing that they would be starting the experiment shortly. In reality, the experiment began when the experimenter, seemingly struggling with an armful of folders, asks the volunteer to briefly hold their coffee. As the key experimental manipulation, the coffee was either hot or iced. Subjects then read a description of some individual, and those who had held the warmer cup tended to rate the individual as having a warmer personality, with no change in ratings of other attributes.”

We link up metaphors and literal happenings automatically. Everything in our brain is looking for the cause and effect relationship of something we’ve previously experienced.

Let’s dig into some hands on tips to make use of it:

3 Awesome ways to use storytelling in every day life

Make others come up with your idea: Exchange telling suggestions for telling stories:

Do you know the feeling, when a good friend tells you a story and then two weeks later, you mention the same story to him, as if it was your idea? This is totally normal and at the same time, one of the most powerful ways to get people on board with your ideas and thoughts. According to Uri Hasson from Princeton, a story is the only way to activate parts in the brain so that a listener turns the story into their own idea and experience.

The next time you struggle with getting people on board with your projects and ideas, simply tell them a story, where the outcome is that doing what you had in mind, is the best thing to do. According to Princeton researcher Hasson, storytelling is the only way to plant ideas into other people’s minds.

Write more persuasively – bring in stories from yourself or an expert:

This is something that took me a long time to understand. If you start out writing, it’s only natural to think “I don’t have a lot of experience with this, how can I make my post believable if I use personal stories?”. The best way to get around this is by simply exchanging stories to those of experts. When this blog used to be a social media blog, I would ask for quotes from the top folks in the industry or simply find great passages they had written online. It’s a great way to add credibility and at the same time, tell a story.

 

Vertelster Olga Orman

The simple story is more successful than the complicated one:

When we think of stories, it is often easy to convince ourselves that they have to be complex and detailed to be interesting. The truth is however, that the simpler a story, the more likely it will stick. Using simple language as well as a low complexity is the best way to activate the brain regions that make us truly relate to the situation and happenings in the story. This is a similar reason to why multitasking is so hard for us. Try for example to reduce the number adjectives or complicated nouns in a presentation or article and exchange them with more simple, yet heartfelt language.

Quick last fact: Our brain learns to ignore certain overused words and phrases that used to make stories awesome

Oh and one last thing. Scientists, in the midst of researching the topic of storytelling have also discovered, that certain words and phrases have lost all storytelling power:

“Some scientists have contended that figures of speech like “a rough day” are so familiar that they are treated simply as words and no more.”

This means, that the frontal cortex – the area of your brain responsible to experience emotions, can’t be activated with these phrases. It’s something that might be worth remembering when crafting your next story.

Storytelling is one of the most powerful techniques we have as humans to communicate and motivate. What are your best tips for telling stories? Have you had similar experiences with telling stories? I’d love your thoughts on this topic in the comments.

[from Buffer, November 29^th, 2012]

Groot Papiaments Dictee

De winnaressen van het Groot Papiaments dictee 2013 van Simia Literario: Diana Damon (diktado papiamentu) en Natalie Wanga (dictado Papiamento) met de voorlezers Rita van der Heul (rechts; papiamentu) en Olga Orman (geheel links; Papiamento). De dictee-tekst is geschreven door Frida Winklaar Domacassé in het papiamentu. Mirto Laclé heeft de tekst in het Papiamento vertaald.

Ramon Todd Dandaré gaf lezing

Den kibra di marduga - aurora di un lenga crioyo: Papiamento was de titel van de lezing die lezing die Ramon Todd Dandaré Mag. Ling. op 20 augustus in het Arubahuis in Den Haag hield. Een fotoimpressie van Nico van der Ven.

Het wordt allemaal genoteerd door Olga Orman (links)

Met Alwin Toppenberg en gevolmachtig minister Edwin Abath

V.l.n.r. Walter Palm, Edwin Abath, Mirto La Croes, Igma van Putte

Olga Orman opent Haarlemse expo vanuit Curaçao

Op 17 augustus, 'Tula dag', zal Olga Orman via een skype verbinding vanuit Kura Hulanda museum op Curaçao, de expositie 'HOEZO, Haarlem & Slavernij?' openen Noord-Hollands Archief 

‘Hoezo, Haarlem & slavernij?’ is een project van het Noord-Hollands Archief, Bureau Discriminatiezaken Kennemerland, Ineke Mok / Bureau Cultuursporen en Dineke Stam / Intercultural Museum & Heritage Projects i.s.m. Teylers Museum, Frans Hals Museum, ABC Architectuurcentrum Haarlem, Historisch Museum Haarlem & De Pletterij.
www.noord-hollandsarchief.nl/slavernij

Aanvang:
11.20 AM Curaçao tijd en om 17.20 Haalrem NL tijd.

Expo Dubbelspel geopend

In het CBK in de Amsterdamse Watergraafsmeer is op zaterdag 22 juni de expo Dubbelspel geopend. Enkele kunstenaars lieten zich inspireren door de roman Dubbelspel van Frank Martinus Arion. Er is een vitrine met boeken van Frank Martinus Arion, er zijn enkele foto's en twee beeldend kunstwerken, en er zijn zes banners met gedichten. Hieronder een foto-indruk van de opening, met dank aan Olga Orman.

Antilliaanse dansen

Opening door de Gevolmachtigd Minister van Curaçao, mevr. Wiels, en een lokale bestuurder

Changá/Dubbelspel!

Dubbelspel-gebak

Olga Orman draagt voor (gedicht: zie bericht hieronder)

Olga Orman - Na spel, naspel/Despues di wega, wega

Na spel, naspel

Tussen hem en haar uitgespeeld
Liggen de stenen van verstand
Gedwee en plat gestreeld
Als vuile was in het zand

Verslagen en vastgenageld
Gedachtenregen van woorden
Alsof het liefde had gehageld
Om maar te kunnen moorden

Aan beide kanten ogen
Die niet kijken mogen
Alleen maar zijn in tel

Heden winnen
Morgen beminnen
Na dubbelspel

© Olga Orman, Amsterdam, november 2006
Na het herlezen van Dubbelspel, Frank Martinus Arion

Despues di wega, wega

Entre nan dos hungá
Ata piedranan di huisio drumí
Sometí i plachá di karisia
Manera paña sushi den santu

Batí i klabá
Awaseru di pensamentu na palabra
Manera si fuera a yobe amor
Djis pa por a mata

Na tur dos banda wowonan
Ku no ta atmití pa mira
Nan ta konta solamente

Gana awe
Stima mañan
Despues di ta changá

Vertaling in het Papiamentu
© Olga Orman, Amsterdam, april 2013

Olga Orman draagt haar gedicht voor, 22 juni 2013

Dubbelspel - Hommage aan Frank Martinus Arion

22 juni t/m 20 juli in CBK Amsterdam

De expositie  Dubbelspel  is een hommage aan de Antilliaanse schrijver Frank Martinus Arion. Zes beeldend kunstenaars en zes dichters hebben zich laten inspireren door zijn bekende roman Dubbelspel (1973) en geven hun eigen kijk op de thematiek van deze roman waarin het dominospel door Antillianen met uitzonderlijke passie wordt gespeeld.

Dubbelspel van Ceseli Josephus Jitta

Dubbelspel is onderdeel van het door Stichting Cimaké Foundation georganiseerde project Hommage aan Frank Martinus Arion.
Nelson Carrilho, Avantia Damberg, Ceseli Josephus Jitta, Hellen Sint Jago, Judith Leysner en Xiaoxiao Xu  verbeelden aspecten van het dominospel.
Ook een zestal dichters schreef een gedicht met Dubbelspel als inspiratiebron: Marjolijn van Heemstra, Joan Leslie, Charlton G. Marcos, Olga Orman, Alfred Schaffer en Menno Wigman.
Alle deelnemende kunstenaars hebben in eerder werk laten blijken belang te stellen in een 'kruisbestuiving' tussen uiteenlopende culturen.

Opening: zaterdag 22 juni om 15.00 uur CBK-Amsterdam
Inleiding door Glenn Helberg en Rudmar Annastatia.
De opening wordt verricht door de Gevolmachtigde Minister van Curaçao, Marvelyne Wiels, en de zus van Frank Martinus Arion, Selvia Martinus,.
De aanwezige dichters dragen het werk voor dat zij voor deze gelegenheid hebben gemaakt. Aansluitend is er een optreden van dansgroep D'art Holland.

'De ontmoeting':  zaterdag 29 juni om 11.30 uur
Ontmoeting met kunstenaar Ceseli Josephus Jitta (1952, Wassenaar), één van de deelnemende kunstenaars. Ceseli maakt vrije kunst en illustraties voor kinderboeken. Voor Dubbelspel maakte zij werk op glas. Tijdens 'de Ontmoeting' vertelt zij over haar werk.

Het project wordt op 10 oktober afgesloten met de documentaire Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou van regisseur Cindy Kerseborn die in première gaat in de Openbare Bibliotheek Amsterdam.

Tentoonstelling Frank Martinus Arion

Tentoonstelling 22 juni CBK Amsterdam

CBK Amsterdam en Stichting Cimaké Foundation nodigen u van harte uit op zaterdag 22 juni voor de feestelijke opening van de tentoonstelling Dubbelspel, een tentoonstelling in het kader van het project  ‘Hommage aan Frank Martinus Arion’.

Frank Martinus Arion, 2 februari 2013

15.00 uur: Opening van de tentoonstelling door Selvia Martinus, zus van Frank Martinus Arion.

Vervolgens worden enkele gedichten door de aanwezige dichters voorgedragen en is er een optreden van muziekgroep Tambú Ta Papia (o.v.)

De tentoonstelling is te zien t/m 22 juli 2013.

De volgende beeldend kunstenaars en dichters lieten zich inspireren door de meest bekende roman van Frank Martinus Arion, Dubbelspel:

Nelson Carrilho

Xiao Xiao Xu

Ceseli Josephus Jitta

Hellen Sint Jago

Judith Leysner

Alfred Schaffer

Menno Wigman

Marjolijn van Heemstra

Charlton Marcos

Olga Orman

Joan Leslie

De tentoonstelling is een onderdeel van het door Stichting Cimaké Foundation georganiseerde project Hommage aan Frank Martinus Arion, dat wordt afgesloten met de documentaire Frank Martinus Arion: ‘Yu di Kòrsou’ van Cindy Kerseborn die op 10 oktober a.s. in première gaat in de Openbare Bibliotheek Amsterdam.

Poëziemiddag Simia Literario

[Bericht van Wendela de Vries]

Beste Simiavrienden,

Het is bijna zover. Op 15 juni, om 15.30 u in het prachtige lichte kerkje van Sloten (A’dam), gaan gedichten die door 5 van ons zijn geschreven het levenslicht zien! Alida Kock, Artwell Cain, Joan Lesie, Quinsy Gario (T. Martinus) en Olga Orman dragen hun eigen werk voor, afgewisseld met bijzondere koorzang door het Koor van Meneer de Wit en solozang uit de 20ste eeuw.

De muziek en de gedichten zullen heel lieflijk en stralend als de zomerzon zijn, maar soms ook rauw, somber of confronterend, zoals het leven zelf.

Ik hoop echt dat iedereen van Simia, met partners en kennissen en familie kan komen! In de flyer staan alle gegevens mbt adres, kaartverkoop. Wees er snel bij, want er kunnen maximaal 180 mensen in de kerk. We hopen allen te ontmoeten die middag!

Hartelijke groet, Wendela

Workshop spelling Papiaments (Papiamentu en Papiamento)

Aruba

Zaterdag 11 mei aanstaande, organiseert Stichting Simia Literario een openbare workshop

spelling Papiaments (Papiamento en Papiamentu) als voorbereiding op het komend dictee

van 21 september 2011 van Stichting Simia Literario.

Er is een plenair gedeelte aan het begin, waarin het programma wordt doorgesproken.

Daarna gaat de groep in twee groepen uiteen, een Papiamento- en een Papiamentu-groep.

De deelnemers krijgen een reader met de regels van de schrijfwijzen (orthografieën).

 

Frida Winklaar

De workshop Papiamentu wordt begeleid door Mevrouw Frida Winklaar Domacassé.

De workshop Papiamento wordt begeleid door Mevrouw Olga Orman.

Inschrijving voor deelname via het mailadres: simia@simialiterario.nl

of  schriftelijk t.a.v. Mevr. Olga Orman, Zocherstraat 83-2,1054 LW Amsterdam.

Olga Orman

Voor de deelname wordt een bijdrage van 5 euro gevraagd.

U kunt dit bedrag op de dag van de workshop betalen.

Datum: zaterdag 11 mei 2013

Tijd: 13.00 tot 17.00 uur

Programma: 13.00 uur inloop met koffie en thee

                      13.30 uur start workshop, plenair

                     14.00 uur in groepen

                     15.30 uur pauze                

                     16.00 -17.00 uur afronding

Plaats: Profor, Keienbergweg 3, 1101 EZ Amsterdam

Route:

Vanaf Station NS Bijlmer Arena:roltrappen af, linksaf naar de uitgang naar het busstation  en dan rechtdoor blijven lopen. Voorbij enkele kantoorgebouwen steekt u over en blijft  rechtdoor lopen, bij het grote kruispunt oversteken en dan ziet u een rond gebouw op de hoek. U loopt door en ziet dan laagbouw met witte gebouwen en op de hoek het gebouw 'JEVEKA'. Daar loopt u de straat in en dat is de Keienbergweg.

ProFor is dan meteen links op de hoek. Het is ongeveer 10 minuten lopen.

Met de auto:

Zie ANWB routeplanner

Wendela de Vries: "Cultuur is naast inspirerend en bijzonder, ook gewoon wérk!" (2 en slot)

door Quito Nicolaas

Wendela de Vries

Het liefst exposeert Wendela de Vries haar werk tijdens zichtdagen voor een algemeen publiek, zoals de Kunstroute. Ze hoopt vurig dat haar schilderij Salix Esperanza dit jaar óók gedurende de Zomerexpo 2013 in het Gemeentemuseum in Den Haag komt te hangen. Haar inspiratie put ze uit de dagelijkse praktijk en al dat andere dat om zich heen gebeurt. Voor het kinderboek Michi verzorgde de Vries heel toevallig de omslag, waarna een duurzame vorm van samenwerking met Simia Literario ontstond. Ondanks de teleurstellende uitspraken van Nederlanders over Curaçaoënaars, heb je genoeg macamba’s die nog steeds hun medemens met respect bejegenen. Solidariteit is geen kwestie van kleur. Vandaag het slotdeel van ons vraaggesprek met kunstenaar/dichter Wendela de Vries.

In de verzamelbundel Wie ik ben/Ta ken mi ta is een tweetal van je gedichten opgenomen. Welke boodschap dragen deze gedichten uit?
De Simia-groep heeft aan dit project, dat eerst als werktitel “Identiteit” had, heel hard gewerkt, onder leiding van Fred de Haas. Het was leerzaam en soms ook confronterend, door de discussies die ontstonden. Ik was zeer onder de indruk van de rijkdom van de Caraïbische poëzie, waarover Fred ons twee colleges gaf: dichtkunst van bijvoorbeeld Cuba, Puerto Rico, Aruba, Curaçao, Trinidad, Jamaica en Guadeloupe. Dat inspireerde ons als groep enorm.

Eerder hadden we al een college van Henry Habibe gehad; een openbaring vond ik dat. Toen heb ik voor het eerst kennis gemaakt met ‘close reading’, d.w.z.   dat je puur het gedicht ontleedt en niet steeds teruggrijpt naar de identiteit van de dichter. Mijn dochter vertelde me pas dat ze dat in de literatuurwetenschap ook wel ‘de dood van de dichter’ noemen.

Het gedicht “Concert” gaat over het moment dat het koor klaar staat in de gang van de kerk en ik in mijn eentje naar voren loop en dan het publiek toespreek. Het is een heel verstild maar tegelijk beladen moment als ik daar sta. In het gedicht probeer ik dat te beschrijven. Het gedicht “Rode Brem” gaat over tuinieren en ‘de band met een plant’ en daardoor met mijn (overleden) ouders en geliefden.

Michi

Als illustrator heb je het prentenboek Michi (2009) geïllustreerd. Hoe gaat de uitvoering van zo’n opdracht in z’n werk?
Olga Orman bezocht mijn atelier in Meneer de Wit en zag een grote gekleurde tekening met de naam “Papayameisje”. Olga zag in het peutertje de hoofdpersoon van een door haar gemaakt gedicht ‘Michi un mucha no ke bebe lechi, Michi un mucha no ke tapa ku klechi…’ en vroeg me toen of ik daar illustraties voor een prentenboek bij wilde maken. Dat werd een intensieve samenwerking. Ook met Jan Kees; hij wilde het grafisch ontwerp wel maken. Olga vond daar uitgeverij La Kock Publishing bij en 2 jaar later was Michi in 4 talen een feit. Olga en ik zijn in 2009 met koffers vol Michi’s samen een maand naar Aruba, Bonaire en Curaçao geweest om les te geven en voor te dragen, en in 2010 naar een bibliotheekcongres in Santo Domingo. Een geweldige ervaring en immens leerzaam. Danki Olga, cu nos a conoce otro!

Zowel voor de bloemlezing Wie ik ben/Ta ken mi ta als Topa Tula/Ontmoet Tula had je de omslag ontworpen. Ligt hier je passie?
Jazeker, ik ben in de eerste plaats beeldend kunstenaar. Vooral Topa Tula vond ik zeer belangrijk om te doen. Ik wilde dat Tula een méns werd, geen vaag historisch figuur en dat hij iedereen in de ogen kijkt, vooral de Nederlanders die nog nooit van hem gehoord hebben. Daar kunnen zij niets aan doen, in de geschiedenisles in Nederland is nauwelijks aandacht besteed aan de slavernij. Ik hoop dat dat na dit jaar gaat veranderen. Ik had graag gehad dat Quinsy Gario, zelf ook revolutionair, model had gestaan. Hij wilde ook meewerken, maar was te druk bezet. Ik heb toen, met zijn toestemming, foto’s van hem, maar ook van een voetballer uit de krant gebruikt.

Hoe vertaal je een gedicht in een schilderij en andersom? 
Dat gaat eigenlijk niet, het zijn verschillende uitingsvormen. Natuurlijk zijn er wel overeenkomsten. Ik hou niet van cynisme of geweld. Dat zal je dus nooit tegenkomen in mijn schilderijen, tekeningen noch gedichten. Ben nu bezig aan een grote prent van 1.35 m breed bij 2 meter hoog. Het is een oude wilg, die ik Salix Esperanza heb genoemd. Dit voert weer naar een gedicht uit 2011 dat ook Esperanza heet.

Wendela de Vries - Rijst

Als kunstenares houd je jaarlijks een aantal exposities in het hele land. Hoe werd de expositie van Huid & Haar ontvangen? 
Die expositie was in Museum Joure (Fr) in een klein zaaltje, met mooie vitrines. Ik heb er niets verkocht, dat komt misschien ook door de locatie, mensen komen er niet naar toe om te kopen. Ik vind de directheid van mijn kunst verkopen heel aards en daarom heel aantrekkelijk. Wat is er mooier dan iets maken, mooi inlijsten, dat verkopen, en daar dan je boodschappen van doen? Zeker in deze crisistijd. Bij het verkopen via een galerie gaat er erg veel van je opbrengst af; en moet je aan de persoonlijke smaak van de galeriehouder voldoen. Daarom houd ik het het liefst zelf in de hand

Ik doe dit jaar in lente en zomer bijvoorbeeld mee aan twee kunstroutes in Zuid Holland/Zeeland, waar ik voor gevraagd ben. Ook geef ik teken- en schilderles bij WG-kunst in Amsterdam. In 2012 heeft mijn werk Ananasplukster in het Gemeentemuseum in Den Haag gehangen. Dat was de kroon op mijn werk, want ik vind dat het mooiste museum van Nederland. En… het werk gaat over de verschillen die stammen uit de koloniale tijd. Een hardwerkende Afrikaanse vrouw met een kindje op haar rug en in de bast van de bomen in de achtergrond zie je brave Noordelijke kerkgangers, gebaseerd op Max Havelaar, het onrecht en de hypocrisie van het kolonialisme.

Voor het bezichtigen van het werk van Wendela de Vries, kun je de volgende sites bezoeken:

ZomerExpo

Wendela de Vries

Kunstcentrum Meneer de Wit

Nydia Ecury, Febr. 2, 1926 - March, 2, 2012

Nydia Ecury. Photo @ Nicolaas Porter

March 8th is International Women's Day. We want to kick off this month, with a salute to all Dutch Caribbean women past, present, and future, famous or unknown, by celebrating their accomplishments and future achievements while safeguarding, producing or sharing the Dutch Caribbean cultural heritage. And who better to kick off this month of Amazing women with, than with the multi-talented Aruban artist Nydia Ecury, whom we commemorate today as tomorrow March 2 will be 1 year that she passed away in Curaçao at the age of 86.

Ecury was born in Aruba on February 2, 1926 but lived in Curaçao since 1957. Nydia Ecury was a true performing artist in the Caribbean tradition. She co-founded the Thalia drama group, she translated famous foreign plays into her native language Papiamentu, and she was an actress. She wrote prose, poetry, and children’s stories in Papiamentu, Dutch, and English. She also worked as a translator. She published six collections of poetry, including Bos di Sanger [Voice of Blood] in 1976 and the bilingual Kantika pa Mama Tera / Song for Mother Earth in 1984. Ecury was an ambassador of Dutch-Caribbean literature. She represented the Netherlands Antilles more than 20 times at literary festivals in the Caribbean, Venezuela, the Netherlands, and the United States. She was best known for her poetry recitals, often performed with musical accompaniment. She appeared as Mama Grandi in the film Almacita di Desolato (1986) produced by Norman de Palm. She also gained fame with her one-woman show Luna di Papel [Paper Moon] in 1980. For her cultural contributions she was awarded a Netherlands Royal decoration three times. Curaçaoan pianist Wim Statius Muller composed the waltz Nydia in her honor. In the last few years of her life, Ecury had Alzheimer’s disease. But in 2011 she appeared on Di Fiesta, the Christmas CD of Curaçaoan jazz and world music diva Izaline Calister, singing the lead vocals of ‘Un Niño Krioyo.’ And in 2012 Ecury appeared on the personalities’ calendar of the New India Assurance company, which was designed by her daughter Caresse Isings. Ecury is also survived by her son, Alexander Isings. Nydia, Thank you for your contributions to the Dutch-Caribbean cultural heritage and for being a daring and inspiring role model for women everywhere.

Information compiled from a previous article by Peter Jordens who used the following sources: Caraibisch Uitzicht and again, You Tube, and Konosé … Who’s Who in Curaçao (2007). Pictures compiled by Giselle Ecury from family album. Dutch speakers can read her thoughtful and eloquent goodbye to her aunt at Caraibisch Uitzicht.


[from Dutch Caribbean Knowledge & Cultural Heritage]

Caraïbische literaire avond bij Radio Brasa

Zondagavond 24 februari 2013 wordt een Caribische literaire avond bij Radio Brasa! Te gast bij het radioprogramma In Gesprek met Leendert Callender zijn Cees Luckhardt, schrijver van het boek ‘Bonaire, zout en koloniale geschiedenis’ en Olga Orman, schrijfster en voordrachtkunstenaar van vertellingen en poëzie. In het gesprek met Luckhardt en Orman wordt achterhaald wat de drijfveren van hen zijn, waarom zij maatschappelijk actief zijn en wat de toekomst hen brengt.

Cees Luckhardt op Bonaire

Cees Luckhardt is de auteur van het boek Bonaire, zout en koloniale geschiedenis. Dit boek is in december 2012 uitgebracht en is het eerste geschiedenisboek over Bonaire. Het boek geeft antwoord op de vraag waarom de Nederlanders het eiland veroverd hebben en ruim 350 jaar in hun bezit hielden. Het eiland Bonaire is nu formeel een Nederlandse gemeente, maar was eeuwenlang een Nederlandse kolonie. De geschiedenis van het eiland is nauw verbonden geweest met de geschiedenis van de slavenhandel en wel om een hele specifieke reden: zout.

Bijna elk schip dat naar Afrika en/of het Caribisch gebied vertrok, had enkele tonnen zout aan boord voor het drogen en/of conserveren van voedsel. Zonder zout was er geen scheepvaart mogelijk en dus ook geen Transatlantische handel in mensen.

Olga Orman treedt met voordracht van vertellingen en poëzie op sinds 1983 op nationale en internationale podia. Zij werkte in het onderwijs en publiceerde verhalen, essays en artikelen in onderwijsbladen. Ook schreef zij verhalen voor prentenboeken in het kader van intercultureel onderwijs. Hieronder behoren onder andere E biaha largu pa djeipei,  Hoe Anansi de ogen van de koning opende,  Hoe Anansi het Tumbafestival won.

Je kunt In Gesprek zondag 24 februari 2013 tussen 20:00 en 22:00 uur (Nederlandse tijd) beluisteren via de website van Radio Brasa: www.radiobrasa.com. De uitzending wordt dinsdagmiddag van 17:00u tot 19:00u (Nederlandse tijd) herhaald. Ook is de uitzending terug te luisteren via Uitzending Gemist op de website van Radio Brasa.

Radio Brasa is een interactief radiogezelschap dat betekenisvol radio maakt voor liefhebbers van Caribische muziek. Dagelijkse hebben wij in onze shows contact met mensen uit verschillende delen van de wereld: niet alleen uit Nederland, maar ook uit Suriname, Caribisch Nederland, Curaçao en Sint Maarten. We hebben topprogrammakers die hun sporen reeds hebben verdiend in de radiowereld.

Radio Brasa is nieuw en verfrissend. We staan 24 uur per dag, zeven dagen in de week voor je klaar. Radio Brasa is het nieuwe Caribische geluid. Laat ons je Brasa geven.

Voor meer informatie: info@radiobrasa.com
Facebook: http://www.facebook.com/RadioBrasa 

Olga Orman - Mi cuenta

No balora mi pa u of o.
Ni culpa otro,
ta asina mi cuenta ta.
Mi a sali di Gayego
topa Africano
para bira Luango
pa sconde mi tristeza
cu miedo pa bulpes.
Den barco di macamba
mi a sobrevivi,
yega tera topa algun Indjan,
cu a duna mi algun palabra na secreto.
Den tambu catibo a canta mi
pa saca nan rabia y angustia.
Te hasta hudiu Portugues cu a hui
a cuminsa papia mi.
Sabi manera Compa Nanzi
mi a horta letter di Shon
pa skirbi un carta di amor,
pa habla danki
y duna noticia dje burdugo.
Entretanto a drenta barco
Frances, Ingles, Spaño y Hulandes.
Tur a priña mi
laga yiu atras
manera nan mama a pari nan.
Mi a mima nan,
cria nan na pecho
pa nan bira grandi.
Sacerdote y Domi a malusa mi
pa gana alma.
Nan no t'a sa,
ni por a imahina
e forza cu nan a duna mi.
Mientras un macamba a yama mi
'brabbeltaal' m'a bona
den cas di cunukero.
Den di shon sin pordon
mi a bira un menasa.
Mi tabata un djamanta bruto
y mas sla mi papiadonan haya
mas mi a cuminsa briya riba tres isla.
Riba cada un mi a desaroya.
Tur hende ta skirbi mi
manera nan ta haya ta bon.
Un ta fia di Spaño, otro di Ingles
of di Frances sofistica.
Pero milagrosamente tur ta lesa
y compronde mi.
Dr. Lenz a descubri mi,
trata mi den su buki.
Linguistanan a bira kaweta.
Nan di: “Esaki ta e solushon
laga nos haci'e idioma di mundo”.
Hende ta hende
y no por a yega na unidad
ta pesey nan a traha Esperanto.
Ami, a sigui biba, florece
te hasta nan ke pa mi bai scol.
T'e ora e asunto di o y u a dal aden.
Di tur skina a sali sabio
pa machica, dobla, kita, pone
filosofia di tin cu perde pa gana.
Laga hink'e den bachi fonologico
ya ta facil pa pronunci'e y siñ'e.
Ta ken lo tin probecho?
Chines, Spaño, Ingles of Hulandes
of e mucha?
No, ta etymologico e mester bira
hink'e di unda el a sali.
Wega politico a cuminsa.
Nan a tira mi afo den e mesun awa
cu nan a baña mi.
T'asina mi cuenta ta.
Pesey no yama mi idioma di o of u.
Duna mi un chens pa sigui crece,
briya den e bachi cu mi mes lo scohe.

Uit: Wie ik ben. Ta ken mi ta, Simia Literario, In de Knipscheer 2011

Hooiberg, Aruba

Tula vijftien keer ontmoet

door Otti Thomas

Slavernijbeeld, Edsel Selberie, Tula Museum

Als Tula deze maand eens door de Breedestraat in Otrobanda zou lopen, dan zouden voorbijgangers hem ongetwijfeld vaak om hulp vragen. Steun, advies en inspiratie voor de strijd tegen discriminatie, waar ook in de 21e eeuw nog sprake van is. Het sterke punt van Topa Tula ofwel Ontmoet Tula is dat er vijftien heel verschillende varianten zijn op die ene vraag. De Stichting Simia Literario vroeg Antilliaanse en Arubaanse schrijvers om een gedicht of verhaal te leveren over de strijd van Tula, eventueel al eerder gepubliceerd, met oog voor de moderne tijd. Als de meest bekende leider van de opstand van 1795 geldt Tula nog altijd als een rolmodel, ook voor de huidige generatie jongeren, is de boodschap van het boek. “De strijd voor vrijheid en gelijkheid is nog steeds van kracht”, staat in het voorwoord van de samenstellers Olga Orman en Giselle Ecury, die tevens een aantal oorspronkelijk Papiamentstalige gedichten in het Nederlands vertaalden.

Het gemeenschappelijke uitgangspunt had kunnen leiden tot een eenzijdige bundel, waarin Tula keer op keer om hulp wordt gevraagd voor de strijd tegen discriminatie. Inderdaad lieten de meeste dichters zich inspireren tot een tekst waarin Tula’s moed en vastberadenheid als voorbeeld dienen voor de huidige generatie. Bijvoorbeeld Eerbetoon van Olga Orman, Slavenopstand van Eugènie Herlaar of Tula van Hilli Arduin.

Tula verloor
een zwijgende massa
verkwanselde zijn lichaam
voor valse beloftes
hij stierf een harde dood

Een voorbeeldrol is ook weggelegd voor de hoofdpersonen uit Joan Leslie’s Ze zochten slechts liefde, waarin een slavin en slaaf gestraft worden omdat ze elkaar lief hadden, terwijl in Virginia, het enige verhaal in de bundel door de Arubaan Quito Nicolaas, een slavin door haar verzet aantoont dat ze zich gelijkwaardig voelt aan de slaveneigenaar.

Slavernijbeeld, Edsel Selberie

Minderwaardigheid

Het zijn allemaal teksten over hetzelfde onderwerp, maar telkens met een andere invalshoek, waardoor Topa Tula geen eenzijdige bundel is. Frida Winklaar-Domacassé, Gerarda Lauf en Alida Kock richten zich allen tot Tula met een verzoek om hulp, maar Winklaar-Domacassé vraagt het indirect via de maan als stille getuige van Tula’s dromen, Lauf vraagt om wijsheid en leiding in het proces na de ontmanteling van de Nederlandse Antillen en de Arubaanse Alida Kock ziet een rol voor Tula in de strijd tegen de gevoelens van minderwaardigheid.

We veroordelen elkaar nog steeds, 
op grond van ons uiterlijk. 
We willen ons ras verbeteren, 
adoreren het tokohaar 
(...)
Tula, wanneer kom je terug
om ons te bevrijden van onze slaafse mentaliteit.

Libertá Rosario schrijft in de Slaaf in ons allemaal dat ook gebrek aan vrijheid door school, een relatie of werk als een vorm van dwang gezien kan worden.

Dankzij Tula leer ik om meer voor mezelf op te komen
en het is aan jou om te bekijken, waar jij je vrij van wilt maken.

De teksten waarin een originele insteek gecombineerd is met beeldend taalgebruik, maken de meeste indruk. De jonge dichter T. Martinus bijvoorbeeld laat Tula zelf aan het woord in Sin Awa den bo wowo. Martinus schetst Tula als vastberaden man met wijze uitspraken, die stof tot nadenken geven, al dringt de betekenis van de woorden misschien niet direct door tot de lezer.

Mijn afstand tot waar ik wil zijn, 
kan ik meten aan de tijd die mij gegund is
om jouw oren te bereiken.

Tula komt ook zelf aan het woord in M’a topa Tula van Laurindo Andrea, maar dan in een dialoog met de schrijver. De vrijheidsstrijder roept Andrea tot verantwoording en vraagt hem waarom hij in hemelsnaam in het land woont van de onderdrukker. Andrea antwoordt dat hij zich juist in Nederland thuis voelt en geaccepteerd wordt voor wie hij is, omdat er ondanks de strijd van Tula en anderen als Rosa Parks, Martin Luther King en Nelson Mandela nog steeds sprake is van een gebrek voor anderen. Maar ook Andrea zal de strijd voortzetten, belooft hij Tula.

Ik ben tot de conclusie gekomen
dat ik de strijder ben. 
De integere strijder
met respect, liefde en compassie
(...)
mijn dromen waarmakend 
om vrede met mezelf te sluiten
en zo anderen blijvend te inspireren.

Tula en de boodschap voor de huidige generatie zijn eigenlijk het minst aanwezig in het gedicht De Driemaster van Walter Palm, dat eerder gepubliceerd werd in zijn bundel Sierlijke krullen van plezier. Maar het beeldende taalgebruik, waar Palm bekend van is, zet kracht bij aan de hoopgevende boodschap dat de revolutie, ondanks enige vertraging, de Nederlandse koloniën uiteindelijk wel bereikt heeft.

Op een driemaster
met drie masten Liberté, Egalité en Fraternité
stak de Revolutie de Atlantische Oceaan over
(...)
reisde met volle zeilen richting Curaçao
Met Tula als kapitein en Karpata als stuurman

Maar het schip leed schipbreuk
zonk naar de bodem van de zee
en daar bleef het liggen,

tot het op 1 juli 1863 naar boven steeg,
statig de haven van Willemstad binnen schreed
en met gouden letters schreef:

‘De slavernij is voorbij
Ook hier heeft de Revolutie
gezegevierd.’

Topa Tula is een uitgave van Simia Literario en uitgeverij Amrit.

[uit Amigoe, 9 februari 2013]

Een geboren verhalenverteller (2 en slot)

door Quito Nicolaas

Olga Orman. Foto @ RNW

Kinderboekenschrijfster Olga Orman reist vaker naar andere landen om haar vertelkunst met anderen te delen. Als een van de trouwste leden van de schrijfgroep trad ze in 2006 tot het bestuur van Stichting Simia Literario. Als secretaris was ze de spil van de organisatie en alles draaide om haar kijk op de samenleving en voorzichtige benadering. Onder haar toeziend oog verscheen ook de Simia-publicaties Fruta Hecho/Rijpe vruchten (2006) en Symbiose tussen pen en penseel (2008). Haar gedichten verschenen in Wie ik ben/Ta ken mi ta (2011). Op 8 december jl nam ze definitief afscheid van Simia Literario en na een welverdiende vakantie gaat zij zich op een andere manier inzetten.

Je reist overal met je Kamishibai, je verteltheater om het verhaal levendiger te maken. Hoe reageren de kinderen hier op?
Altijd enthousiast, want de Kamishibai laat hen actief deelnemen. Hoewel de Kamishibai een Japanse magische eeuwenoude hulpmiddel is bij het voorlezen, hebben wij in Nederland in de werkwijze iets toegevoegd en iets weggelaten namelijk de tekst op de achterkant van de platen. Het is zo, dat juist de interactie voor niet-Nederlandse kinderen heel belangrijk is voor de verdieping en verbreding van de woordenschat in het Nederlands.

Daarom heb ik aan toegevoegd dat de kinderen alles benoemen, wat ze op de plaatjes zien. Ze mogen ook een beetje voorspellend vertellen wat er aan de hand is, wat ze denken dat er gebeurt en wat er gaat gebeuren. Deze oefening is heel belangrijk voor hun creatief denken, maar ze horen ook de woorden van elkaar en ze mogen het herhalen. Bij de Japanse versie is de tekst gefixeerd en staat op de achterkant van de plaat, waarvan de leerkracht de tekst voorleest. Op de platen van mijn prentenboeken is de tekst weggelaten. Bovendien heeft de leerkracht hierdoor weinig zicht en oogcontact met de kinderen om te zien of ze wel de tekst begrijpen.

Dit jaar heb je deelgenomen aan de Kinderboekenweek 2012 op Aruba. Kun je wat meer hierover vertellen?
Ik ging naar Aruba om privé-redenen! Men had een vervanger nodig voor een uitgevallen Arubaanse schrijver. Op het laatste moment werd ik gevraagd om mee te doen. Ik had al eerder met het kinderboekenfestival meegedaan, dus was het gemakkelijk een paar ochtenden in te passen. Het was een feest met de kinderen. De leerkrachten hadden vooraf een workshop gehad en je kon zien hoe ieder er een eigen draai aan gegeven had. De ontvangsten met liedjes, tentoonstelling in de hal, overal hing je foto en kopieën van je boeken. Mijn prentenboek E biaha largu pa djeipei paste prima in het thema multiculturaliteit.

Ik kon een kamishibai lenen, want die was al eerder in de negentiger jaren daar door mij geïntroduceerd. Bovendien krijgen alle kleuterscholen dit jaar van de Kiwanis Club een kamishibai aangeboden. Ik heb ook een voorbeeld meegenomen die de leerkrachten met de kinderen kunt maken van een dossierdoos. Dus zelf verhalen schrijven en dan aan elkaar vertellen. Deze kinderboekenfestival was een lustrum, 20 jaar! De initiatiefnemer Ruud Bosch werd een eerbetoon gegeven. Ik heb een paar keer de kinderboekenfestival meegemaakt, maar dit jaar was het heel bijzonder. De opening en de sluiting waren fantastisch, de scholen, leerkrachten, bibliotheekmedewerkers en ouders hebben hun beste beentje voorgezet. Wat kinderen in de kleuterleeftijd op het podium presteerden was verbazingwekkend. Wat bij mij was blijven hangen was een Chinees meisje dat een presentatie gaf met powerpoint en volledig uit haar hoofd met intonatie en zo duidelijk en gracieus! Een waar talent!

In het buitenland heb je tevens op verschillende podia – Wales, Peru en Cuba gestaan. Wat kunnen we in Nederland hier van leren?
Ik denk niet dat er wat van te leren valt. Het was gewoon een uitdaging. En als je die aangaat zelfs in een taal vertelt die je niet helemaal beheerst, maar wel interactief vertelt met de ingrediënten die ik hierboven beschreef, dan is het een feest dat je merkt dat je de luisteraars hebt meegenomen in je verhaal. Het waren geen grote podia, maar meer kleine settings, zoals in Santiago de Cuba, in Peru binnen de workshops van het festival en in Wales in de vertelsessies in tenten. Hier in Nederland heb ik wel in Amsterdam in het Soeterijntheater en in de Bali ooit verteld, in Rotterdam in de Evenaar en in Utrecht in de Rasa, maar het is niet mijn ding. Ik moet mijn publiek kunnen zien en bijna aanraken.

Behalve kinderboekenschrijfster, schrijf je ook korte verhalen. Wanneer kunnen we een roman van je verwachten?
Geen idee! Ik heb allerlei fragmenten. Maar om daarvan één geheel te maken, daar heb ik nog steeds niet de tijd voor genomen. Ik ben steeds met teveel bezig geweest. Bovendien weet ik niet of ik het wel belangrijk genoeg vind om een roman te schrijven en of ik dat wel ook kan!

Ondanks je leeftijd, ben je nog steeds heel actief in Simia Literario. Hoe krijg je dit allemaal voor elkaar?
Nood breekt wet! Het belang van het voortbestaan van zo'n groep als Simia Literario heeft me gedurende de laatste zes jaren de kracht gegeven om door te gaan als bestuurslid. Nu voel ik dat ik de stok moet doorgeven. Loslaten is ook een kunst. Nieuwe media, betrokken jongeren, vernieuwingen qua structuur en inhoud, dwarsverbanden zijn van belang voor het verder voortbestaan.