 |
| Yuri Kirindongo. Foto Mineke de Vries |
door Mineke de Vries
Hij was de laatste weken van januari het middelpunt van belangstelling
in Nederland, Curaçaos cultureel icoon Yubi Kirindongo. Zijn museumhuis aan de
weg naar Hato, gemaakt van wegwerpmaterialen en met een palapa van
limonadekratjes, zal weinigen op Curaçao onbekend zijn. De komende maanden is
zijn unieke beeldhouwwerk te zien in museum Beelden aan Zee aan de Scheveningse
kust.
 |
| Yuri Kirindongo. Foto Mineke de Vries |
Filmploegen en journalisten lopen om hem heen, terwijl de
laatste hand wordt gelegd aan de inrichting van zijn overzichtstentoonstelling Rebel in Art and Soul in het
vooraanstaand museum op het gebied van moderne beeldhouwkunst. Zijn werk vanaf
de jaren zeventig tot heden is hier te zien. Het kost hem moeite iedereen te
woord te staan, zeker in het Nederlands en bijna verloren loopt hij met zijn
hoed op door de grote zaal van het museum die aan zijn kunst is gewijd. Containers
die de oversteek hebben gemaakt staan achter het museum, sjofels rijden rond
met beelden, overal staan steigers, er liggen elektriciteitsdraden en er wordt
gezaagd en getimmerd. In alle hectiek zitten we even rustig aan een tafeltje in
het restaurant. Hij verzucht lachend: “Vandaag is het bijna een straf om zo
bekend te zijn.” Hij houdt niet van de aandacht, maar weet dat het nodig is
voor de publiciteit. Toch kijkt hij erg uit naar de opening waarvoor hij veel
mensen heeft uitgenodigd en waar ook de monografie die over zijn werk is
geschreven wordt gedoopt.
Yubisme
Een zware vaderloze jeugd in het arme Wishi, geen andere
scholing dan slechts de lagere school zijn uiteindelijk de ingrediënten die het
beste in hem hebben wakker gemaakt, denkt hijzelf. “In elk geval ben ik niet
het product van een of andere meester. Ik kan origineel en vrij zijn zonder de
beperking van regels.” Pas toen hij later de Pedagogische Academie ging doen,
besefte hij hoe minimaal zijn theoretische achtergrond was. “Maar ik ben blij
dat ik geen kunstacademie heb doorlopen, waar ik gedrild en ‘afgericht’ ben.
Omdat ik buiten de regels denk, loop ik niet het risico vast te lopen. Nu ben
ik tenminste somebody.” Het feit dat hij autodidact is maakt hem tot rebel, zegt hij: “Geen rebel in de zin van een
politieke herrieschopper, maar in mijn eigen manier van zijn. Mijn stijl heb ik
het Yubisme genoemd. Iedereen moet een ‘isme’ hebben, kubisme, fauvisme, zelfs
chauvinisme. Mijn Yubisme is gebaseerd op de afgedankte spullen van de wegwerpmaatschappij.
De restjes van de consumptiemaatschappij, die zijn voor mij.” In Yubi’s stijl,
de recycle-kunst gaat het om het componeren van bestaande voorwerpen tot een
kunstwerk. Losse objecten blijven meestal in hun originele staat, blijven herkenbaar,
maar worden tot iets anders: “Een vork is zo opeens een kam geworden.”
 |
Museumdirecteur Jan Teeuwisse: "Persoonlijk
vind ik de chromen reliëfs het mooiste,
deze hebben een enorm onderscheidend vermogen."
Foto Mineke de Vries |
Aanvulling op
kunstgebied
“Mijn leerschool was de straat. Ik ging alleen naar school
voor tekenles en hielp andere kinderen met teken- en
handvaardigheidopdrachten.” Hij woonde met drie zussen (van twee verschillende
vaders) bij moeder. Als kind al kon hij niet stilzitten en zag overal wat in.
“Als we spaghetti aten, zag ik daar figuurtjes in en ik maakte van de aardappelschillen
allerlei beestjes.” Op zijn negentiende vertrok hij als verstekeling op een
vrachtschip naar Europa, werkte als ziekenverpleger en bokser, maar kwam terecht
aan de zelfkant van de Nederlandse samenleving van de zestiger jaren, met als
dieptepunt negen maanden gevangenis. Daarna blijkt zijn werkelijke interesse,
de kunst. Hij begint met schilderen, maar midden jaren zeventig - terug op
Curaçao - ontdekt hij dat hij meer beeldhouwer is. Wel stond hij nog een jaar
of tien voor de klas als docent handvaardigheid op scholen voor ZMLK en in het
voortgezet onderwijs. “Van dat geld heb ik mijn huis gebouwd, dat eigenlijk een
museum, een beeldentuin is geworden.” Met die beeldhouwwerken - die overigens
een uitvloeisel waren van de
halfruimtelijke hangobjecten waarmee hij begon - vult hij een leegte in
de kunstwereld op het eiland: “Zoveel mensen schilderen, maar niemand maakt
beeldhouwwerken. Ik ben trots dat ik als Yu di Korsou een aanvulling ben op
datgene wat we te kort komen op kunstgebied.” Hij deed mee aan veel
internationale evenementen en ontving op Curaçao de Cola Debrot-prijs.
Toverkist
Vanuit zijn zorgen om de natuur, de aantasting van de ozonlaag,
het motto keep your island clean besloot hij iets moois te gaan maken van het
afval. “In alle troep ging ik een mogelijkheid zien, oftewel andermans trash is
my cash.” In het verlengde daarvan wilde hij met zijn kunstuitingen sociale problematiek
en misstanden op het eiland aan de kaak stellen: de emancipatie van de zwarte
bevolking, het aanklagen van de slavernij, wat uiteindelijk steeds weer
resulteert in het thema de vrijheid van de mens. Dit is overigens ook
vertegenwoordigd in de vele (figuratieve) dierenfiguren die hij maakt, een dier
staat voor vrijheid. “Daarbij ben ik gehecht aan het visuele, niet de
conceptuele kunst, het moeten concrete, realistische beelden zijn, die
toegankelijk zijn. Ik blijf tenslotte Zuid-Amerikaan, die houden van concrete
dingen. Ik wil bovendien altijd verrassen, wil materiaal gebruiken dat nog
nooit iemand anders heeft gebruikt. Soms ben ik bang dat de inspiratie opeens
ophoudt, het moment dat de toverkist leeg is, dat ik in herhaling ga vallen. Ik
kan in paniek raken als het te lang weg blijft, op welke knop moet ik dan
drukken.” Tot nu toe echter kwam de inspiratie gelukkig altijd terug.
 |
| Yuri Kirindongo. Foto Mineke de Vries |
Tijd voor mystiek
“De rode lijn in mijn kunst en in mijn leven is hoe je
klappen opvangt voor jezelf en voor anderen. Daarvoor staan mijn eerste werken
symbool, het gebruik van glimmende chromen bumpers, de beschermers die harde
stoten opvangen.” Inmiddels is er meer rust in zijn leven, hij is tevreden met
wat hij heeft bereikt. “Ik ben gelukkig met mijn museumhuis, vind het leuk dat mensen
komen kijken. Maar ik heb alles gehad, alles gedaan en het wordt steeds
moeilijker iets te doen wat nog niet gedaan is.” De man die zo aards is in zijn
beelden, is op een punt in zijn leven gekomen waarop hij zich wil gaan bezighouden
met het geestelijke. “Voor mij ligt de oorspong van alle geloven in het oude
Afrikaanse geloof, het geloof van mijn afstamming. Ik heb wat met de
ceremonies, het feit dat elke dag zijn eigen heilige, zijn eigen kleur heeft.
In de wildernis van Afrika heb je geen tv, dan ben je vanzelf meer bezig met
spirituele dingen. Sommige mensen zijn er bang voor, voor mij is het mystiek, een
roeping om je in de tijd hier op aarde bewust te worden van en te verbinden met
datgene wat de zich afspeelt in de kosmos; ik ga me erin verdiepen en wil het
uitdragen om bewustwording in gang zetten. Ik wil graven naar de antwoorden op
die dingen die onvoorstelbaar zijn.”
De kralen in zijn oorlellen symboliseren de herkomst én de
verbinding uit die Afrikaanse oertijd. “En daarmee onderscheid ik me meteen van
alle andere Yubi’s.”
 |
| De opbouw in de grote zaal van het Museum Beelden aan Zee. Foto Mineke de Vries |
Museaal niveau
Het museum Beelden aan Zee is uitermate trots de werken van
Kirindongo te mogen tentoonstellen. Directeur Jan Teeuwisse: “Kirindongo is een
authentiek persoon die authentieke kunst maakt. Werken en leven loopt bij hem
door elkaar, dat maakt hem erg speciaal. Zo plastisch als hij over dingen
vertelt, zo plastisch zijn ook zijn werken. Zijn veelbewogen leven heeft hem
aangezet tot deze bron van kunst, hij heeft altijd die urge gevoeld om dingen
te maken.” Het is toonaangevend dat een museum – dat ten opzichte van een
galerie nog scherper moet kiezen of een kunstenaar museumwaardig is en of hij
zich onderscheidt in artisticiteit – zijn werk tentoonstelt. “Het is uniek als
iemand zonder artistieke omgeving, zonder opleiding een museaal niveau bereikt.
Hij heeft hiermee een eigen bijdrage aan de kunstgeschiedenis geleverd” Met
deze woorden van Teeuwisse krijgt Kirindongo wellicht het grootste compliment
dat een kunstenaar kan toekomen.
Plastisch vermogen
Beelden aan Zee, dat dit jaar twintig jaar bestaat, is een
particulier museum dat met haar binnen- en buitenruimtes speciaal is ontworpen
voor driedimensionale kunst. Het kan drie tentoonstellingen herbergen en
wisselt deze drie keer per jaar. Teeuwisse vertelt over de geschiedenis ervan: “Nederland
stond bekend om haar schilderkunst, maar er was weinig aandacht voor
beeldhouwkunst, die Nederland overigens wel degelijk bezat. Vanuit die gedachte
begon de gepromoveerd econoom Scholten in de jaren zestig met zijn vrouw vanuit
liefhebberij beelden te verzamelen. De kennis van de kunst maakten ze zich eigen.
Ze hadden een persoonlijke band met de kunstenaars en bezochten hen in hun
atelier. Hun droom was hun uiteindelijke collectie te delen met een breed
publiek om kennis te maken met het niveau van schoonheid, zoals zij ook zelf
hadden gedaan.” Samen met architect Wim Quist ontwierpen zij in 1994 het
huidige museum dat pal aan zee staat en waarvan het dak is bedekt met duingras.
Teeuwisse is als kunsthistoricus sinds het begin adviseur
van het museum, dat een vaste collectie heeft van duizend beelden. In 2000 gaf
het echtpaar Scholten hem de leiding over Beelden aan Zee. “We zijn een publieksvriendelijk museum, wat betekent dat je geregeld moet wisselen van expositie.” Met je
producten trek je je publiek, wat soms best lastig is, als het sneeuwt komt er
niemand naar zee. “De uitdaging is die elementen uit het werk van een
kunstenaar te halen die zich goed laten vertalen. De artisticiteit en de
plastische vermogens van Yubi’s werk lenen zich daar uitstekend voor.”
Diepgang
“Wat mij het meest fascineert is het feit dat hij bestaande
materialen vervreemdt uit hun context om er vervolgens nieuwe schoonheid aan
toe te kennen. Het is geen knappe, decoratieve handvaardigheid, maar hij
realiseert een geheel nieuwe wereld door gebruikte voorwerpen te hergebruiken Het
is tegelijkertijd esthetisch en ruig, een prachtige combinatie. Zijn werken
zijn intrigerend en overtuigend. En als dingen je gaan fascineren, bereik je diepgang
in je kunst.”
Teeuwisse, zelf zoon van een beeldhouwer, was
hoofdconservator voor het wetenschappelijk archief van de overheid en schreef
inmiddels als professor doctor in de kunstgeschiedenis veel over hedendaagse
kunstenaars. Hij verwacht hoge bezoekersaantallen en denkt dat mensen lang in
de zaal blijven hangen, omdat je geboeid raakt, zelf associaties gaat bedenken.
“De grootste bijdrage voor mij persoonlijk zijn de chromen reliëfs, de bumper-art.
Deze hebben een enorm groot onderscheidend vermogen.”
Als we tegen zonsondergang het strand oplopen om foto’s te
maken, ontspant Yubi Kirindongo zichtbaar, ondanks de vrieskou. Met één van
zijn beelden onder de arm voor de foto op het strand, komt opeens de kwajongen
in hem naar boven en hij grapt uitgelaten naar omstanders: Pas op, deze zwarte
heeft een beeld gejat, en zijn lach schalt uitbundig over de boulevard. Op alle
manieren blijft hij de rebel, die hem heeft gevormd maar die hem ook heeft
grootgemaakt.
Rebel in Art &
Soul: 31.01.2014-01.06.2014 Museum Beelden aan Zee Scheveningen.
