Curaçao vierde Koningsdag

Curaçao vierde op 30 april de Koningsdag, traditiegetrouw dus zoals op de datum van de vroegere Koninginnedag, en niet verschoven naar de nieuwe datum 26 april. Punda kleurde oranje. Een beeldreportage van Michiel van Kempen.

In de rij voor vrijkaartjes voor het North Sea Jazz Festival

Lezing Van Kempen over Albert Helman op Curaçao

De Algemene Faculteit van de Universiteit van Curaçao (UoC) organiseert een lezing met als titel:

"Een indiaan op het eiland; de Surinamer Albert Helman en de
culturele wording van Curaçao."

Spreker: prof. dr. Michiel van Kempen, buitengewoon hoogleraar Caribische literatuur aan de Universiteit van Amsterdam en gastdocent aan de masteropleidingen talen van de Algemene Faculteit

Van Kempen richt zich vooral op de naoorlogse jaren. Deze jaren vormden voor de Caribische delen van het Koninkrijk een roerige tijd, met nieuwe ideeën over politieke en culturele zelfstandigheid. Helman speelde daarin een actieve rol. Maar hoe ging dat nu exact in zijn werk als het ging om de Antillen en met name Curaçao? Met wie had hij contact, wat dacht hij over de mensen en hun ideeën? Zelf had hij maar liefst drie coups meegemaakt en actief deelgenomen aan het verzet tegen onderdrukkers in verschillende landen. Hoe beïnvloedde hem dat en wat gaf hij daarvan mee aan de Curaçaoënaars?

Prof.dr. Michiel van Kempen

.

Datum : maandag 28 april 2014
Tijd : 20.00 uur
Plaats : Aula A, UoC
Voertaal : Nederlands
Toegang : gratis

Decaan Algemene Faculteit, University of Curaçao
drs. D. Manuel-Eliza

Nieuwe biodiversiteit voor Curaçao

Curaçao. Foto © Laszlo Ilyes

Van 16 oktober tot 19 november 2013 hebben drie leden van het Naturalis Mariene Biodiversiteitsteam veldwerk verricht op de koraalriffen rondom Curaçao. Hun onderzoek concentreerde zich op krabben, garnalen en weekdieren die in symbiose leven met andere ongewervelde dieren. Om data te verzamelen is er gedoken op 23 plekken langs de zuidwestkust en op één locatie langs de noordoostkust. Eén duik naar de dieper gelegen riffen is gemaakt met de onderzeeer 'Curasub' van Substation Curaçao. Binnen dit onderzoek zijn veel nieuwe soorten ontdekt voor Curaçao, inclusief nieuwe symbiotische relaties en zelfs soorten die nog niet eerder door de wetenschap beschreven zijn.

Lees verder in het Engels…

From 16 October to 9 November 2013, three members of the Naturalis Marine Biodiversity Team performed fieldwork on the reefs of Curaçao investigating crabs, shrimps and molluscs living in association with various invertebrate groups. Dives were made at 23 locations along the southwest coast of Curaçao and one location on the northeast coast. One dive was made by submersible with the 'Curasub' from Substation Curaçao, exploring the deep reefs. Many new records for the Curaçao marine fauna were established, including new associations and even species new to science.

Atlantic Pearl Oyster Shrimp (Pontonia manningi) among the gills of the bivalve Atlantic Thorny Oyster (Spondylus americanus). Photo © Charles Fransen.

Exploratory marine biodiversity research in the Caribbean and Curaçao in particular has been carried out extensively in the early and mid-20th century. Both deep and shallow water research was carried out by scientists mainly from the United States, France and the Netherlands. The historical collections from the Dutch Caribbean were generated by trawling and dredging from large research vessels, shore collecting, and to some extend using SCUBA. The most extensive Dutch Caribbean collections are now housed in Naturalis Biodiversity Center in Leiden, the Netherlands. In the last three decades, the focus of research shifted from biodiversity to ecology, behaviour and conservation among others. In recent years however there is a renewed interest in the biodiversity of the Dutch Caribbean as it is threatened by human-mediated processes like climate change, coastal development, biotic invasions, tourism and overfishing. The Naturalis Marine Biodiversity Team is presently developing research projects in the area. The combination of taxonomic expertise and historical collections at Naturalis provides a solid basis for the study of biodiversity shifts caused by human-mediated processes Selected taxonomic groups are used as a proxy to detect biodiversity changes in the area.

A common sight on the reefs of Curaçao, Flamingo Tongue (Cyphoma gibbosum) on a Pseudoplexaura sp. Photo © Bastian Reijnen.

Charles Fransen studied a group of symbiotic shrimp, which form associations with various reef organisms such as sponges, anemones, echinoderms, sea squirts and molluscs. Worldwide about 600 species have been recognized of which 59 have been recorded in the Caribbean. From Curaçao, only 7 species were previously recorded in the scientific literature. The recent surveys recorded a total of 25 species, constituting many new records for Curaçao. Among the findings is a new species of shrimp that lives in association with a stony coral. This type of association has not been recorded for the Caribbean, and for the entire Atlantic Ocean, before. Another interesting observation was made during a dive with the Curasub. Invited by its owner, Adriaan ‘Dutch’ Schrier, the research team joined him in a dive on the southwest shore of Curaçao to a depth of 270 metres. At about 220 metres they observed sea urchins hosting shrimps. These sea urchins, Paleopneustes tholoformis, were collected together with the shrimps by the meticulous manoeuvring of Curasub pilot Bruce Brandt and skilled handling of the submersible’s collecting gear by Adriaan ‘Dutch’ Schrier himself. The shrimp (Diapontonia maranulus) turned out to be a species known only from a dive to 244-309 metres with the Johnson Sea Link submersible off Grand Bahama Island. From the present study, it is expected that more extensive research on shallow and deep reefs using SCUBA and the Curasub submersible will yield many new records for the marine fauna of Curaçao.

Sancia van der Meij studied coral-gall crabs (Cryptochiridae), a family of small crabs that live in obligate symbiosis with stony corals. Currently around 50 gall crab species are recognized from both shallow and deep reefs worldwide. Most species have been described from the Indo-Pacific, only four species are known from the Caribbean. One of these species was recorded from Piscadera Bay by the Dutch carcinologist L.B. Holthuis in 1957. No other historical records of gall crabs are available for Curaçao or, in fact, any other of the Dutch Caribbean islands. During the expedition at least three gall crab species were recorded from 21 different coral hosts, seven of which are new associations. One of the newly recorded gall crab species may constitute a range extension of a species described from Brazil. This is currently being studied in more detail.

Members of the Naturalis Marine Biodiversity Team in the Curasub. Left to right: Charles Fransen, Bastian Reijnen and Sancia van der Meij. Photo: Barry Brown, Substation Curaçao.

The third member of the team, Bastian Reijnen, studied Octocorallia (gorgonians and soft corals) as well as members of the gastropod family Ovulidae. Most ovulid snails live in obligate symbiosis with octocorals and are therefore highly dependent on their coral hosts. Like the gall crabs, the highest species diversity of both species groups can be found in the Indo-Pacific, but the Atlantic has its own unique species. The shallow water Octocorallia were studied and described by F.M. Bayer in the 1960s, nevertheless the expedition may have discovered three new species of gorgonians in the shallow waters around Curaçao. Close examination of the octocoral samples also revealed new host species for a number of Atlantic Ovulidae, for example the Fingerprint Flamingo Tongue (Cyphoma signatum) was found on a Purple Sea Fan (Gorgonia ventalina), whilst it was only known from the octocoral Plexaurella dichotoma. In addition, while deep diving with the Curasub, many rarely seen species of soft coral (Octocorallia) were recorded. One of the questions that arose from this deep dive with a submersible is if the gorgonians and soft corals found in deep water have associations with new shrimp and/or ovulid species.

Material collected will be further analysed at Naturalis Biodiversity Center in the Netherlands using, among others, molecular techniques to reveal phylogenetic relationships and discover possible cryptic species. Several scientific publications describing new species, new associations and other interesting observations are expected to be published from 2014 onwards.

Lees het hele artikel in BioNews

Bericht uitgegeven door Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) op vrijdag 14 maart 2014

Tekst: Sancia E.T. van der Meij, Bastian T. Reijnen and Charles H.J.M. Fransen, Naturalis Biodiversity Center

Foto's: Barry Brown, Substation Curaçao en Charles Fransen/Bastian Reijnen, Naturalis Biodiversity Center

Gepubliceerd door: Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA)

Nederlandse inleiding: Paul Westerbeek (Dutch Caribbean Nature Alliance)

Bolo ta di pueblo (7 en slot)

Fred de Haas over Frantz Fanon

Geweld en ‘Nation Building’

Frantz Fanon was geen gewelddadig persoon, geen voorstander van geweld. De toon in Les damnés de la terre kan soms oorlogszuchtig klinken, maar we moeten begrijpen dat Fanon de eerste was die begreep dat een vorm van geweld genezend kan werken voor mensen die onderdrukt zijn.

De Franse filosoof Jean-Paul Sartre, die het Voorwoord schreef van  Les damnés de la Terre in de uitgave van 1961, drukte zich in dit opzicht wel heel fel uit:

‘Je moet doden: met het elimineren van een Europeaan sla je twee vliegen in één klap’.

Zo’n uitspraak is verontrustend. Fanon zelf maakte geen propaganda voor het gebruik van geweld en zag het hoogstens als een tussenstadium. Immers, Fanon leefde in een gekoloniseerde wereld waar mensen werden onderdrukt, vernederd, bedreigd, veracht, uitgebuit en dienstbaar gemaakt. De enige mogelijkheid die de gekoloniseerde had was in opstand te komen. Net zoals vroeger de slaven in opstand kwamen.

Tula - Edsel Selberie
Foto © Michiel van Kempen

Op Curaçao begon het met de opstand van Tula in 1795 en werd pas veel later voortgezet met de gewelddadigheden van 1969.

Ook de Curaçaose Partido Soberano heeft een periode gekend waarin gewelddadige taal aan de orde van de dag was. De leider van de partij, Helmin Magno Wiels, heeft dit soort taal vaak gebezigd, totdat hij, strateeg als hij was, besloot dat het genoeg was en tijd om zich meer als staatsman op te stellen. Het is zeker zijn bedoeling niet geweest dat zijn opvolgers weer hun toevlucht zouden nemen tot beledigende en bedreigende taal. Degenen die zich binnen de PS hier nog aan schuldig maken kunnen moeilijk worden beschouwd als waardige opvolgers van een leider die zijn leven heeft moeten geven in de strijd om zijn volk te verheffen en te bevrijden van kwalijke invloeden.

Curaçao is het stadium van politiek geweld voorbij. Ondanks allerlei misstanden is het land nog steeds democratisch en wordt er gestreden via het woord. En wie aperte leugens vertelt, kan er zeker van zijn dat hij/zij vandaag of morgen wordt ontmaskerd en aan de kant geschoven.

Fanon leefde in het door de Fransen gekoloniseerde Algerije en we weten allemaal dat de Fransen alleen met veel geweld uit de kolonie verdreven konden worden. Dat verklaart de felheid waarmee Sartre het kolonialisme met woorden bestreed en min of meer opriep tot het gebruik van geweld. Zo hebben Kaapverdië, Guinee-Bissau, Mozambique en Angola zich met geweld bevrijd van het Portugese kolonialisme dat van geen wijken wilde weten.

Obama ontvangt de Nobelprijs voor de Vrede.
Foto © Harry Wad

Toen de Amerikaanse President Obama in 2009 – een beetje vroeg -  de Nobelprijs voor de Vrede kreeg, zei hij: ‘Het kwaad in de wereld bestaat. Een vredelievende beweging zou de legers van Hitler niet hebben kunnen tegenhouden. Geen enkele vorm van onderhandelen zou de leiders van Al-Qaida ervan kunnen overtuigen hun wapens neer te leggen. Zeggen dat oorlog noodzakelijk is, betekent nog niet dat je cynisch bent, maar het betekent veelal dat je inzicht hebt in de Geschiedenis, in de onvolmaaktheden van de mens en de grenzen van het verstand’. Zijn woorden zouden zonder meer ook van toepassing zijn geweest op het kolonialisme.

Er is moed voor nodig om af te rekenen met de resten van het kolonialisme. En niet alleen moed, maar ook verbeeldingskracht, overtuiging en zeker ook een grote mate van edelmoedigheid, een eigenschap waarvan de onlangs overleden Nelson Mandela de belichaming was. Hij heeft het voorbeeld gegeven hoe je op basis van gelijkwaardigheid met een oude kolonisator kon omgaan.

De politieke rol van ‘het volk’

We betreden nu een moeilijk terrein. We zijn het eens met Fanon als hij pleit voor een directe democratie waarbij de vertegenwoordigers van de politieke partij(en) – natuurlijk op basis van weldoordachte programma’s -  de uitvoerders zijn van de volkswil. Hoe beter een volk is opgeleid hoe beter het de consequenties van bepaalde beslissingen zou kunnen overzien. Hoe minder een volk is opgeleid des te vatbaarder is het voor politieke manipulatie en des te gevaarlijker is het om het volk beslissingen te laten nemen op belangrijke terreinen. De ene keer zal het een politieke partij goed uitkomen als er een referendum zou worden gehouden, maar een andere keer zou dat wel eens minder goed kunnen uitkomen, namelijk wanneer vermoed wordt dat de wens van het volk niet in overeenstemming is met wat een bepaalde politieke partij graag zou willen.

Voor Curaçao zou deze kwestie wel eens kunnen gaan spelen wanneer in 2015 de situatie van de afgelopen vijf jaar door de Rijksministerraad geëvalueerd gaat worden en er besluiten moeten worden genomen over de (consensus) Rijkswetten van het Koninkrijk. Het is hier niet de plaats om in te gaan op de wensen van de Curaçaose politieke partijen, maar het minste wat ik hen tegen die tijd zou willen toewensen is wijsheid en onbaatzuchtigheid waarbij het welzijn van het volk voorop zou moeten staan. De rijkdom van het land - de taart - mag niet worden opgegeten door graaiende bestuurders, nee, de taart is van het volk. In andere - Papiamentse -  woorden die ik hoorde in een van de uitzendingen van de Partido Soberano: ‘Bolo ta di pueblo’.

En de leden van de PS die dit niet zouden hebben begrepen zou ik willen verwijzen naar hun eigen site en naar de uitzending van hun eigen Ingrid Sánchez van 27-06-2013 getiteld ‘Palabra’.

De oude globalisering

Mentaliteitsverandering

De mentaliteit van de mensen wordt nu in hoge mate beïnvloed door een ander soort vervreemding dan die welke werd gecreëerd door het kolonialisme. Die andersoortige  vervreemding wordt in de hand gewerkt door de invloed van de globalisering en het Internet. De jeugd ziet wat er allemaal te koop is in de wereld aan luxe, pornografie, spelletjes en wat al niet meer. Logisch dat de gedachte bij hen opkomt dat dit het ideaal is waarnaar moet worden gestreefd. Die gedachte wordt nog gevoed door het spook van de werkloosheid, functioneel analfabetisme, gebrek aan sociale controle, gebrek aan scholing, de aanwezigheid van armoedige leefomstandigheden enz. Afleiding en valse zekerheden worden gezocht bij de telenovelas, de Zuid-Amerikaanse soaps die ervoor zorgen dat de kritische geest afgestompt raakt en niet in de gaten heeft dat het land op een incompetente manier wordt bestuurd. En bij gebrek aan werk wordt er do0r sommigen geld verdiend door het uitoefenen van misdadige praktijken.

Samenwerking, geen imitatie

Fanon heeft duidelijk aangegeven hoe dekoloniserende landen een nieuwe maatschappij zouden moeten inrichten. Dat moet een maatschappij zijn met eigen waarden en met behoud van zaken die goed zijn en hun nut hebben bewezen. Van belang is het streven naar goede sociale omstandigheden, verdraagzaamheid, solidariteit en democratie. Voor het bouwen aan een nieuwe maatschappij is intelligentie nodig, vernieuwend denken en zelfvertrouwen.

Er moet vooral niet worden geprobeerd om Europa of Amerika na te doen of een pathologische bewondering te koesteren voor een Europa dat zijn succes mede te danken heeft aan de schoffering van de gewoonste menselijke waarden. Denk daarbij aan de uitroeiing van de oorspronkelijke bevolking van de Amerika’s, de slavernij en de apartheid. Maar laten we, aldus Fanon, verder geen tijd daaraan besteden: ‘Kom op, broeders, we hebben veel te veel werk te doen om ons te amuseren met achterhoedespelletjes. Europa heeft gedaan wat het moest doen en achteraf beschouwd heeft Europa dat goed gedaan; laten we ophouden met Europa te beschuldigen maar wel duidelijk zeggen dat het moet stoppen met een grote mond op te zetten. We hoeven geen angst meer te hebben voor Europa en laten we ophouden met het te benijden (Les damnés de la terre, p. 231/232)’.

Stagiaire in het Surinaamse binnenland

Samenwerken met Europa c.q. Amerika kan altijd, maar dat mag nooit leiden tot neokolonialisme en het opdringen van Europese of Amerikaanse modellen. Het is beter om jezelf dwars door alle fouten en moeilijkheden heen te worstelen en te zoeken naar een eigen oplossing. Als je een Europese staat van je land wil maken kan je beter het lot van je land toevertrouwen aan Europeanen, want, zegt Fanon letterlijk: ‘die kunnen dat beter dan de meest begaafde onder jullie (Les damnés… p. 232)’. Natuurlijk mogen er best Europeanen in hun voormalige kolonie aanwezig zijn, maar wel op andere voorwaarden dan voorheen en zeker niet in de gedaante van superieure betweters.

Fanon laat overigens duidelijk merken dat er voor hem ook geen sprake kan zijn van het voortdurend terugkruipen en beschutting zoeken in een slachtofferrol of je terug te trekken  binnen de eigen – veilige – groep. Je moet de moed kunnen opbrengen om dat station achter je te laten en gewoon aan het werk te gaan.

Overigens moeten we wel een kanttekening maken bij de situatie van de mensen in de oude Afrikaanse koloniën. Als de bewoners van die arme landen zien hoe de eigen megalomane dictators en hun kliek zich verrijken ten koste van hun land, is het moeilijk voor hen om Europa niet te zien als het paradijs waar ze graag naartoe zouden gaan. Vandaar die al tientallen jaren durende  ‘illegale’ oversteek van Afrika naar Europa in wrakke bootjes, omgebouwde auto’s of zelfs achter het landingsgestel van een vliegtuig. Met de bekende, fatale gevolgen, waaronder het vluchtelingendrama van Lampedusa.

Afrikaanse vluchtelingen op een gammele boot voor de kust van Lampedusa.
Foto © Telegraph

Het is niet de bedoeling van Fanon dat de voormalige gekoloniseerde volken de Europeanen gaan haten: ‘Nee, de Derde Wereld verwacht dat ze de Derde Wereld helpen om de mens te rehabiliteren, om overal eens en voor al de mens te laten zegevieren (Les damnés… p. 230)’.

Laten we blijven luisteren naar Fanon. Aimé Césaire zei in een interview met Daniel Maximin in het tijdschrift Présence Africaine (no 126): ‘[…] teruggrijpen op Fanon is nuttig omdat dit uiteindelijk een teruggrijpen is naar de visie die veel verder ziet dan de gewone blik…’. Fanon was een humanist. Fanon was voor samenwerking en niet voor een zwart nationalisme of afrocentrisme. Het zou absurd zijn om onder de vlag van Fanon haatzaaiende redevoeringen te houden, oude wrokgevoelens op te poken of je terug te trekken op het gepasseerde station van een al te benauwde eigen identiteit. Dan zou je Fanon pas echt niet hebben begrepen.

Tenslotte

In bovenstaand betoog zijn genoeg elementen aanwezig die bouwstenen kunnen leveren voor het denken over een nieuwe samenleving voor de Benedenwindse eilanden. Er moet  in dit proces ook een belangrijke rol zijn weggelegd voor mensen die hebben gestudeerd en die in staat moeten worden geacht de vaardigheden die ze hebben verworven toe te passen in de praktijk. Ik heb het over de Curaçaose intellectuelen. Die zouden ervan moeten afzien hun kennis en kunde in dienst te stellen van regeringen die ondemocratisch zijn en voor een deel bestaan uit mensen die alleen hun eigen belang of een bepaald groepsbelang dienen in plaats van het landsbelang. Bursalen zouden moeten gaan studeren in het Caribisch gebied en door de regering van hun land verplicht worden om na hun studie voor vijf of tien jaar naar hun land terug te keren om mee te helpen aan de opbouw van de nieuwe samenleving.

IJsverkoper op Aruba

Niemand weet hoe de ABC (ei)landen er over 50 jaar uit zullen zien. Zal op Bonaire het eigen eilandsbestuur een doekje voor het bloeden zijn en zal het eiland (als het nog een bijzondere gemeente van Nederland is) alleen nog worden bestuurd door autochtone Nederlanders? Volgens Fanon zou dit laatste best het geval kunnen zijn. Als je van je eiland een Europees eiland wil maken kan je het bestuur volgens hem het beste aan Europeanen overlaten. Die weten hoe dat moet. En Aruba? Zal het nog zo hecht samenwerken met Nederland? Zal de Nederlandse taal nog zo worden beschermd en gecontinueerd omdat de Arubaanse jongeren in Nederland gaan studeren? Zullen er over 100 jaar nog wel Arubanen zijn? Als je de migrantenaantallen bekijkt en ziet hoeveel Latijns-Amerikanen er elk jaar definitief op het eiland achterblijven dan zouden er wel eens geen Arubanen meer kunnen zijn.

School op Curaçao

Curaçao zal, denk ik, een eigen koers gaan varen, in de geest van Fanon. Het land is gewikkeld in een langdurig proces dat zich uitstrekt over enkele decennia. Zolang duurt het voordat de kinderen van nu volwassen zijn. Drastische beslissingen lijken me in dit verband roekeloos en niet zinvol. Er is niets mis met het streven naar steeds grotere onafhankelijkheid van Nederland, maar daarvoor is het nodig om nog geruime tijd te werken aan de bewustwording van het volk, het inrichten van een op de mogelijkheden van het individu toegesneden onderwijssysteem met ruime aandacht voor het leren van een ambacht en de verbetering van de leef- en werkomstandigheden. Het land moet veilig zijn, een goedwerkend justitieel apparaat hebben met mensen die niet onder druk gezet kunnen worden of bedreigd, een politiekorps dat adequaat kan functioneren en een regering die bestaat uit intelligente, integere personen die door elke screening komen. Wanneer er op een gegeven ogenblik een voldoende groot aantal Curaçaoënaars te vinden is dat niet bang is om Procureur-Generaal of rechter te worden, is Curaçao al een stuk opgeschoten. Pas dan kan je echt spreken van een Dushi Kòrsou!

Het is ook van het grootste belang dat er definitief wordt gekozen voor een (wereld)taal waarin, behalve in de moedertaal, vervolgonderwijs moet worden gegeven.

Fanon is een moeilijke auteur, maar hij verdient het om gelezen en herlezen te worden door politici, leraren en elke geïnteresseerde. Hij was een jonge, briljante, non-conformistische denker die het welzijn van de mens centraal had staan en gekant was tegen elke vorm van duister nationalisme of weerzinwekkend blank of zwart racisme. Hij stond voor onderling respect, nadenken over jezelf in betrekking tot de Ander, solidariteit, het bestrijden van onderdrukking, manipulatie en anti-democratische krachten.

Bolo ta di pueblo (6)

Frantz Fanon

Fred de Haas over Frantz Fanon

Fanon tegen de ‘négritude’ en folklore als culturele basis

Fanon was tegen de ideeën van de ‘uitvinders’ en aanhangers van de ‘négritude’, de door de Martinikaanse schrijver Aimé Césaire gepropageerde beweging die – als reactie op de opgedrongen koloniale cultuur -  in bewondering wilde teruggrijpen op oude Afrikaanse beschavingen.

Natuurlijk, het was een alleszins begrijpelijke reactie op de leugenachtige opvattingen van de racistische kolonialen die van de zwarte mens een wezen zonder cultuur maakten, een mens zonder geschiedenis, een primitief verschijnsel. Maar Fanon verweet Césaire en de eerste president van Senegal, de dichter Léopold Sédar Senghor, dat ze teveel oog hadden voor de ‘zwarte identiteit’ van vóór de slavernij en het kolonialisme en te weinig voor de geestelijke bevrijding van het volk na die periode. Om zijn punt te illustreren gaf Fanon als voorbeeld de vroegere beschaving van de Afrikaanse Songhaï waar Césaire en Senghor graag naar verwezen. Fanon: ‘alle bewijzen die zouden kunnen worden geleverd voor het bestaan van een wonderbaarlijke Songhaï beschaving veranderen niets aan het feit dat de Songhaï van tegenwoordig ondervoed zijn en analfabeet’.

Fanon vond het een slecht idee om alle zwarten van de wereld te verenigen onder de vlag van een ‘zwarte’ of Afrikaanse cultuur. De zwarte bevolking van de Amerika’s had, vond hij, andere problemen dan de zwarte bevolking in Afrika. Het enige dat hen verbond was de discriminatie door de blanken. En dat was nu eenmaal niet voldoende om een nieuwe cultuur op te bouwen.

Curaçaose folklore: Grupo Serenada

Ook waarschuwt hij dat cultuur niet moet worden verward met folklore (zingen, dansen, verhalen vertellen, klederdrachten, enz.): ‘de nationale cultuur is niet de folklore waarin volgens een populaire opvatting de ‘werkelijkheid van het volk’ ligt besloten. Die werkelijkheid is niet hetzelfde als die hoop traditionele, loze folkloristische gebaren die je hoe langer hoe minder kan verbinden met de actuele werkelijkheid van het volk’ (Les damnés de la terre, p. 150). Folklore is verstarde cultuur.

Een nationale cultuur

Geen cultus van het verleden, dus, maar de blik gericht op de toekomst. Niet praten over een Afrikaanse of ‘zwarte’ cultuur, maar meer over een dynamische, nationale cultuur, dat wil zeggen een cultuur die echt wordt gevoeld en beleefd. En de strijd voor de nationale cultuur, de strijd voor de vooruitgang, betekent in de eerste plaats een strijd tegen de vervreemding en een strijd tegen de globalisering die – onder de machtige invloed van de Westerse culturen – van alle culturen een eenheidsworst probeert te maken. We worden immers gebombardeerd met beelden, klanken en kleding die alle mensen cultureel aan elkaar gelijk maken en de mensen gauw uit hun evenwicht brengen.  Via het Internet vindt er een vorm van herkolonisatie plaats en krijgen jongeren uit de Derde Wereld helden, heldinnen en ‘sterren’ voorgeschoteld met wie ze zich identificeren, maar die afkomstig zijn uit een totaal andere cultuur.

 

Curaçao. Foto © Mineke de Vries

Het is beter om een eigen weg te kiezen. Voor Curaçao betekent dit dat men het multiculturele ideaal zou moeten nastreven, een eigen multicultureel ideaal. Het land mag zich gelukkig prijzen met de aanwezigheid van inwoners die sterk verschillen van aard en cultuur, maar met elkaar verbonden zijn door hun liefde voor het land. Op Curaçao vind je Afro-Curaçaoënaars, al of niet op Curaçao geboren blanke Nederlanders, migranten uit Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, Protestanten, Katholieken, Sefardische en Asjkenazische Joden, blanke en zwarte mensen en alle kleuren daartussen, kortom genoeg elementen om een levensvatbare, krachtige samenleving op te bouwen. Op voorwaarde dat iedereen als gelijke wordt beschouwd en positief mee wil doen om iets van het land te maken.

Maar als je positief wil meewerken kan het geen kwaad als je eerst even over de grens kijkt en te weten probeert te komen hoe je een land NIET moet opbouwen.

Hoe het niet moet

Voor landen die de totale onafhankelijkheid nastreven is het raadzaam om kennis te nemen van ervaringen van andere landen die het machtsvacuüm na het vertrek van de koloniale machthebbers moesten opvullen. Hoe ging dat in de Afrikaanse staten?

Na de overdracht van het koloniale bestuur aan lokale Afrikaanse machthebbers zagen we hoe de lokale ‘bestuurders’ onmiddellijk de vrijgekomen banen innamen zonder zich te bekommeren om de nationale eenheid en zonder aan ‘nation building’ te doen. Ze dachten alleen aan zichzelf en aan manieren om zoveel mogelijk te profiteren van de macht en zichzelf te verrijken. De belangen van het volk deden er niet toe.

Het verblijf van Robert Mugabe (Zimbabwe)

Afrikaanse staatshoofden maakten zich meester van de opbrengsten uit de olie, cacao, hout, goud, diamanten en uranium en lieten fraaie herenhuizen voor zichzelf bouwen in Europa. In Nigeria deden de lokale machthebbers niets voor de bewoners van de Nigerdelta terwijl ze barstten van de oliedollars.

Omdat de landelijke bestuurders jammerlijk faalden ging het volk weer beschutting zoeken bij de eigen stam en legde op deze wijze de kiem voor de verwoestende stammenoorlogen waarvan de wereld getuige was en is. Regeringspersonen benoemden mensen van hun eigen stam en zelfs familieleden werden in hoge functies benoemd al waren ze zo stom als het achtereind van een varken. Zo kweekte men domme ministers, domme ambassadeurs en domme gedeputeerden. Fanon schreef hierover: ‘we hebben hier niet meer te maken met een burgerlijke dictatuur maar men een stammendictatuur’. Iedereen weet waar dat toe heeft geleid. Het voorbeeld van de genocide in Ruanda onder Hutu’s en Tutsi’s staan ons nog steeds voor ogen. Er was geen steek veranderd sinds de tijd van Fanon die al vroeg inzag wat er aan het gebeuren was. Hij voelde ‘[…] geen woede maar schaamte over die domheid, dat bedrog, die intellectuele en geestelijke ellende (Les damnés de la terre, p. 122).

Fanon schrijft dat het een heilige plicht had moeten zijn voor de lokale machthebbers om ‘het intellectuele en technische kapitaal dat ze aan de koloniale universiteiten hadden opgedaan ter beschikking te stellen van het volk (Les damnés de la terre, p. 96/97)’. Maar men ging gewoon op de oude, koloniale voet verder en daardoor komt het dat de meeste Afrikaanse landen nog dezelfde economische structuur hebben als in de koloniale tijd: inkomsten uit de export van grondstoffen.

Curaçao

Hoewel we op geen enkele wijze de gebeurtenissen in het Caribisch gebied gelijk kunnen stellen met wat er zich voltrok en voltrekt in de jonge Afrikaanse staten, zijn er toch bepaalde overeenkomsten met landen in het Caribisch gebied.

Curaçao schrok pas 15 jaar na het Statuut wakker, in 1969, toen de arbeiders van Wescar in opstand kwamen tegen hun onrechtvaardige behandeling door Shell Curaçao. De nieuwe volkspartij die uit die opstand ontstond, de Frente Obrero, begon onder leiding van Wilson (Papa) Godett tastend en onzeker aan een nieuw tijdvak waarin er eindelijk enige aandacht zou komen voor de onderklasse. Het stokje van de Frente is nu overgenomen door de Partido Soberano die de bewustwording, opvoeding en scholing van het (gewone) volk terecht hoog in het vaandel heeft staan. Het volk moet zodanig worden opgevoed dat het weet wie de uitbuiters en de profiteurs zijn, wie de politieke oplichters en dieven.

De PS is zich ervan bewust dat er nog een lange weg is te gaan en kan ook de sportiviteit opbrengen om gemaakte fouten te erkennen en hiervan te leren. In de partij bevinden zich mensen met grote vaardigheden, zoals de heer Sidney Provence die op intelligente en duidelijke wijze in het bewustmakingsprogramma van de partij, Konsenshi Sivil, uitlegt hoe het arbeidsrecht in elkaar zit en de arbeiders niet alleen wijst op hun rechten, maar ook op hun plichten. Ook de heer Leonora weet van wanten. En zo zijn er meer vrouwen en mannen die baanbrekend werk verrichten.

De partij heeft te maken met een achterban die voor een groot deel nog geschoold en ‘opgevoed’ moet worden en dat maakt het werk voor de leiders niet makkelijk. Ook heeft de partij leden en sprekers die het imago van de partij door hun met luide stem verkondigde niet door de feiten gesteunde opvattingen veel schade toebrengen.

Maar naarmate de tijd verstrijkt en de (geschoolde) kinderen groot worden zal de mentaliteit van de achterban veranderen en zullen de leiders van de partij beter in staat zijn een verstandige politiek door te voeren zonder concessies te hoeven doen aan mensen die het fijn vinden dat er vaak en hard wordt gescholden op individuen en bevolkingsgroepen.

[wordt vervolgd]