De Breeveldjes: de bedrieger bedrogen

Van links naar rechts, Clarence, Carl, een verbeten Lucia, Hans en Borger Breeveld, foto Collectie Breeveld, Claudia Barker en Irvin Ngariman.

door Jules Koningverander

Als we Nikki Mulder mogen geloven, die het beklag van de Breeveldjes heeft verwoord in de Ware Tijd van 22 december j.l., knaagt de documentaire Wan Famiri aan de kerstsfeer van de familie. Aanvankelijk zouden de prediklocaties van vader, dominee Arnold Breeveld, het vertrekpunt zijn van de filmopnames. "Het accent moest liggen op de familie, op onze eenheid", zegt Borger ietwat verbeten. “De band tussen de familieleden is namelijk nog steeds bijzonder goed”, zo wil Nikki Mulder ons laten geloven, “ondanks onderlinge verschillen in politiek denken. Borger is jarenlang woordvoerder van Desi Bouterse geweest, Hans heeft tien jaar de functie van adjunct-secretaris van de NPS gedragen en Carl heeft met zijn eenmansfractie DOE een onafhankelijke stem in De Nationale Assemblée.”

Ik geloof er niets van dat de familie zo’n eenheid is, zoals zij nu tegen wil en dank wel doen alsof, slechts pretenderend, pronkend met hun achtergrond van creoolse stads- en EBG-elite: alsof daar nog iets van in stand is gebleven! Daarom moesten die prediklocaties van vader Arnold in dat familieprotret, daarom die verhalen over de hechte familie die ze ooit waren, het werkethos dat ze van moeder Breeveld meekregen, de taal-kruistochten van vader Breeveld en diens oranje-trouw. Niets dan wat uiterlijkheden zijn er van overgebleven, maar die moeten dan ook uitvergroot en uitgedragen worden, in een wanhopige poging om geloofwaardig te blijven. Hun opdracht aan de cineast was een portret te maken van de familie van weleer, nu echter verworden van eenheid tot verscheidenheid, en daar is cineast Lassche mooi niet ingetrapt.

De werkelijkheid is pijnlijk anders, want Borger, Hans en Carl hebben zich gecommitteerd aan de politiek en hebben daar -de een wat meer, de ander wat minder- vuile handen mee gemaakt. Clarence staat er letterlijk en figuurlijk helemaal buiten, en Lucia heeft duidelijk een roeping en probeert zonder onderscheid des persoons fanatiek bij elkaar te houden wat niet meer bij elkaar te houden valt. Nikki Mulder heeft er in haar verhaal geen melding van gemaakt dat Hans na de telefooncoup van eind december 1990 minister van Binnenlandse Zaken en Regionale Ontwikkeling werd in een ‘zakenkabinet’, opportunistisch overgelopen nadat hij tien jaar lang adjunct-secretaris was geweest van het Congresbestuur van de Nationale Partij Suriname (NPS). Evenmin doet zij verslag van de capriolen van Carl in het parlement, en recent in de ACP/EU-assemblée, die logischerwijze hebben geleid tot de speculatie dat hij aanstuurt op aansluiting bij de Mega-Combinatie tegen de tijd van de verkiezingen van 2015.

Borger beklaagt zich dat vrienden hem zeggen: “Jongen, die man heeft je gebruikt. Jij als mediaman had daar niet in moeten lopen.” Borger neemt een korte pauze en concludeert dan: “Ze hebben gelijk. We zijn er ingeluisd, maar dat ik er in getrapt ben, dat vind ik het ergste.” Kennelijk kan of wil hij niet inzien dat hij als bedrieger uiteindelijk de bedrogene is. Toch raakt Borger als echte domineeszoon niet verbitterd van de hele affaire. De irritatie klinkt nog door in zijn stem, maar ergens heeft hij al berust in de zaak. Hij verzucht: “Je gaat uit van de goedheid van mensen, anders kan je toch niet leven, jongen.” Ik durf Borger niet te vragen of hij ook uitgaat van de goedheid van Bouterse, anders gaat hij weer huilen!

Borger Breeveld legt uit wat misging met documentaire

Borger Breeveld zegt dat voordat de documentaire Wan Famiri werd gemaakt, er duidelijke afspraken waren over de bedoeling en inhoud. "Het eindresultaat was iets heel anders. Het ging niet meer om 'Wan Famiri' maar om president Desi Bouterse en de decembermoorden", stelt Borger namens de familie tegenover Starnieuws. 

Documentairemaker Geertjan Lassche zegt in een reactie aan Starnieuws het te betreuren dat het zo is afgelopen. De documentaire werd donderdagavond bij de EO op de Nederlandse televisie uitgezonden. De familie Breeveld kon zich niet terugvinden in het eindproduct en distantieerde zich ervan.
Volgens de maker van de documentaire gaat het om een ‘verschil in perceptie’ van het begrip familieportret: "Wat versta je daaronder? Ik heb een politiek actieve familie willen portretteren die een metafoor vormt voor de recente geschiedenis van Suriname. Want ondanks hun onderlinge verdeeldheid zijn ze toch heel duidelijk één."

Borger Breeveld. Foto @ Dave Edhard

Het accent is verlegd 
Borger zegt dat hij achter alles staat wat er is gezegd door hem, zijn zus Lucia en broers Clarence, Hans en Carl. "Toen de afspraken van de documentaire gemaakt werden en het filmen begon, was er geen sprake van amnestiewet. Het 8 decemberproces was al vier jaar gaande. Gaandeweg kreeg de film een andere draai. En in de montage veranderde de documentaire compleet. Dit was niet waar we ons aan gecommitteerd hadden", voert Borger aan.

Op zichzelf kan de filmmaker begrip opbrengen voor de ‘schrikreactie’ van de Breevelds. "Als documentairemaker moet je wel iets kunnen hebben van de mensen die je volgt. Toch, met de mensen die er verder aan de film hebben meegewerkt sta ik vierkant achter de film. Ik betreur het dan ook ontzettend dat we nu iets hebben uitgezonden waar de hoofdrolspelers niet achter staan. Dat is absoluut niet mijn bedoeling geweest. Het staat ook haaks op mijn werkwijze. Toen de familie met haar reactie kwam hebben we nog eens goed nagedacht of het wel moesten uitzenden. We hebben het doorgezet vanwege het belang voor het Suriname-debat in Nederland."

Actualiteit veranderd 
In november 2011 is een begin gemaakt met de voorbereidingen op de documentaire. Lassche kon toen ook niet vermoeden dat de actualiteit zo’n grote rol zou spelen tijdens de opnames. In maart kwam medeverdachte Ruben Rozendaal met keiharde belastende verklaringen aan het adres van Desi Bouterse, hoofdverdachte in het decemberstrafproces. Een paar weken later werd de verruimde amnestiewet aangenomen in de Nationale Assemblee. "Niemand wist dat het zich op deze manier zou ontwikkelen. Het plaatste Suriname en Bouterse opnieuw in het middelpunt van de belangstelling. Daar is in de documentaire dan ook meer op gefocust dan we vooraf hadden gedacht. Zonder dat we dat van tevoren wisten hebben we in die actuele politieke arena dit portret gemaakt", zegt de maker van de film.

Borger Breeveld als woordvoerder van Bouterse

Borger merkt op dat de familie zich misbruikt voelt. "Wij hebben afgesproken dat het een familieverhaal zou worden, met onze verschillende invalshoeken. Het idee is ontstaan op basis van de film Wan Pipel. Wij zijn meegesleept in het 8 decemberstrafproces. Ineens ging de film niet meer over de familie Breeveld maar over Bouterse en 8 december", zegt Borger. De familie Breeveld heeft niet gezegd dat de documentaire dan maar niet uitgezonden mocht worden. Er is geen rechtszaak van gemaakt. "Wij hebben ons gedistantieerd ervan omdat wij ons niet kunnen terugvinden in de afspraken die gemaakt waren", legt Borger uit.

[uit Starnieuws, 15 december 2012]

Breeveldjes & de illusie van het ego

door Jules Koningverander

Het lijkt er op dat de familie Breeveld zich heeft geleend voor de documentaire Wan Famiri van Geertjan Lassche vanuit eenzelfde vals sentiment van waaruit Borger Breeveld in 1976  de hoofdrol op zich nam van de inmiddels iconische film Wan Pipel, of zoals Roy aan het slot van die film zegt dat zijn leven in Suriname ligt en dat hij meent dat het zijn taak is om het land te helpen opbouwen. Hetzelfde vals sentiment van waaruit hij en broer Hans een paar jaar later de zijde van Bouterse zouden kiezen. De regisseur van Wan Pipel, Pim de la Parra, zou het decennia later als volgt verwoorden: “Het is de illusie van het ego dat je met sociale of politieke revolutie iets kan veranderen of verbeteren.”

Van links naar rechts Pim de la Parra, Willeke van Ammelrooy en Borger Breeveld bij de Nederlandse première van de gerestaureerde versie van Wan Pipel op 28 september 2010

Het bewijs van deze stelling ontleen ik aan Borger Breevelds verweer op StarNieuws van vandaag: “Borger Breeveld legt uit wat er mis ging met de documentaire Wan Famiri”. Hij betoogt dat voorafgaand aan het maken van de documentaire duidelijke afspraken waren gemaakt over bedoeling en inhoud, maar zegt hij: “Het eindresultaat was heel iets anders. Het ging niet meer om Wan Famiri, maar om President Bouterse en de decembermoorden.

Het is natuurlijk ontzettend naïef van Borger en van de hele familie Breeveld dat zij dit eerst achteraf concluderen en dat zij dat niet gaandeweg de productie van de documentaire hebben voelen en zien aankomen. Politieke dieren als Borger, Hans en Carl Breeveld zijn, hebben ze zich laten meesleuren door de politieke waan van de dag, zijnde de omstreden totstandkoming van de omstreden amnestiewet. Op het moment dat die amnestiewet werd gelanceerd hadden de Breeveldjes echter beter moeten weten en hun medewerking aan deze documentaire onmiddellijk moeten stopzetten in plaats van achteraf te roepen dat “die wat ons betreft niet uitgezonden zou mogen worden.” Documentairemaker Lassche zou geen knip voor zijn neus waard zijn geweest als hij niet op deze volslagen onverwachte ontwikkeling had ingespeeld, daarvoor is het nu eenmaal een documentaire.

De vier broers Breeveld

Volgens Geertjan Lassche gaat het om een verschil in perceptie van het begrip familieportret: “Wat versta je daaronder? Ik heb een politiek actieve familie willen portretteren die een metafoor vormt voor de recente geschiedenis van Suriname. Want ondanks hun onderlinge verdeeldheid zijn ze toch heel duidelijk één.” Behalve dat ik het met die duidelijke eenheid van de familie niet eens ben, ben ik het verder eens met Lassche, anders zou hij de politieke activiteit van de familie geweld hebben aangedaan. Onbegrijpelijk dat de Breeveldjes dat niet willen zien.

Maar ik stoor me aan Lassche’s perceptie dat de familieleden ondanks hun onderlinge verdeeldheid toch heel duidelijke één zouden zijn. De familie is niet één, maar de dramatis personae houden zich krampachtig aan elkaar vast, dát is het verschil en dat wil Lassche niet zien. Het is hetzelfde allesverhullende begrip eenheid in verscheidenheid dat vandaag de dag opgeld doet in Suriname. Het bewijs van mijn stelling is de krampachtigheid waarmee ze afstand nemen van de documentaire op het moment dat de politiek ieders eigen rol opeist.

Eens te meer bewijzen de Breeveldjes het voorbeeldige mini-schaalmodel van geheel Suriname te zijn, een waarachtig spiegelbeeld van wat zich dagelijks afspeelt in de Surinaamse samenleving. 

Familie Breeveld neemt afstand van documentaire

door Diederik Samwel

De documentaire Wan Famiri over de familie Breeveld was donderdagavond te zien bij de EO op Nederland 2. Vóór de film begint, verschijnt een tekst in beeld waarin de Breevelds afstand nemen van het eindresultaat. In een uur televisie maakt de kijker kennis met de familie. De camera volgt zus Lucia en de broers Borger, Hans, Carl en Clarence in hun dagelijks leven. 

Borger Breeveld barst in tranen uit in de documentaire.

Lucia werkt als stervensbegeleider en vertelt in de film openhartig over het gezinsleven bij de Breevelds en de hechte familieband. Die komt ook naar voren in de scènes dat ze samenkomen om bij te kletsen, te zingen en muziek te maken.
Borger, wereldberoemd in Suriname als Roy uit de speelfilm Wan Pipel en later woordvoerder en persman van Desi Bouterse, is tegenwoordig werkzaam bij de STVS als eindredacteur. In die functie zit hij bijvoorbeeld bij de montage van een interview met zijn broer Carl, partijleider en assembleelid van DOE.
Diezelfde Carl bezoekt in de documentaire scholen in het binnenland om te luisteren naar de behoeften van de jeugd. Hij is vast van plan een beter land van Suriname te maken en zou niet aarzelen om zich daar op termijn als president voor in te zetten.

Decembermoorden 
Muzikant Clarence woont en werkt in Holland. Met pijn in het hart, want eigenlijk zat hij liever in eigen land, zo laat hij doorschemeren. Maar ja, hij heeft inmiddels een gezin met opgroeiende kinderen en die voelen zich prima thuis in Nederland. En eigenlijk kan Clarence daar misschien wel meer betekenen voor Suriname.
Hans is politicoloog en geeft colleges. In de film vaart hij over de Surinamerivier om te vertellen over het slavernijverleden. Ook gaat hij in op zijn periode als minister van Binnenlandse Zaken onder president Kraag in de militaire periode.
Want in de documentaire speelt de recente geschiedenis van Suriname een prominente rol. Er zijn archiefbeelden opgenomen van de proclamatie van de onafhankelijkheid, de militaire coup, reacties op de decembermoorden en verser nog, het aannemen van de verruimde amnestiewet, begin april dit jaar.
Documentairemaker Geertjan Lassche wil van de familie weten hoe het eigenlijk zit met die moorden. Vooral omdat Borger zo nauw heeft samengewerkt met Bouterse en nog steeds goed bevriend is met de president. 

Farida Sedney

Lassche registreert verschillende reacties. Carl zegt dat hij Borger had willen adviseren om na ’82 afstand te nemen van de militairen. Terwijl Lucia uitlegt dat Nederlanders het nooit helemaal zullen begrijpen. Omdat iedereen in Suriname zo nauw betrokken is bij de moorden. De mensen zijn sterk met elkaar verbonden. Via een vriend onder de nabestaanden of via familie van de toenmalige machthebbers. ‘Jullie Hollanders bekijken het nuchter, bij ons is het emotie. Daarom kun je hier niet radicaal zijn.’
Vooral het beeld van Borger blijft achter na het zien van de documentaire. Hij is in tranen als hij vertelt dat hij destijds toch is doorgegaan met zijn werk. Ondanks de tegenslagen en ondanks ‘die klote dag die zo veel heeft veranderd in het land’. Nee, hij heeft Bouterse nooit gevraagd wat er precies gebeurd is tijdens die decembernacht. Omdat hij bang is voor het antwoord, vraagt Lassche. Ja, omdat hij bang is voor het antwoord, fluistert Borger.

Ander beeld 
Na de aftiteling komt nogmaals de tekst van de familie Breeveld in beeld: ‘Wij hebben meegewerkt aan deze documentaire maar herkennen ons niet in het eindresultaat. Wij hadden een ander beeld van hoe deze documentaire zou worden. Om die reden nemen wij nadrukkelijk afstand van deze documentaire die wat ons betreft niet uitgezonden zou moeten worden.’

De verklaring roept vragen op. Heeft filmmaker Lassche zijn bedoelingen vooraf niet duidelijk genoeg gemaakt aan de Breevelds? Dat hij van plan was om via een familieportret het trauma van de decembermoorden in beeld te brengen. Of is de familie Breeveld naderhand geschrokken van de openhartige reacties van vooral Borger?

[uit Starnieuws, 14 december 2012]