Verrassend grote opkomst Moedertaaldag - Sranan bakadina
door Ludwich van Mulier
Amsterdam. De lente van 2014 maakte op de Moedertaalmiddag
korte metten met de zachte winter. Het zonnige weer bracht veel Surinamers op
de been op zondag 2 maart. Ruim meer dan honderd aanwezigen brachten met
gepeperde folklore ode aan de Surinaamse taal “Het Sranantongo”. De spreektaal
was Sranantongo. Urenlang volgden de aanwezigen, veelal hoog opgeleiden, geboeid de boodschappen van diverse sprekers
en acteurs. Verschillende aspecten van de lingua franca van Suriname – het
Sranantongo - werden spontaan belicht. De sfeer was fabuleus mede door de efficiënte
leiding van de moderator Flos Rustveld (Firi FM), Henna Goudzand-Nahar, en de liefelijke
aankondigingen door dichteres/ tv-presentatrice Margo Morrison. Cultuurkenner Romeo Kotzebue
verzorgde de muzikale omlijsting, met originele uitleg over enkele verkeerd gezongen
volksliederen, die achteraf bezien een veel diepere historische inhoud hebben.
De sfeer was nostalgisch, vooral door het spontaan meezingen van de aanwezigen, die blijk gaven de Sranan liedjes van weleer niet vergeten te zijn. De saamhorigheidssfeer kreeg een extra dimensie door de vele aanwezige prominenten zoals Ronald Snijders, die zelf de marketing van zijn nieuwste imposante
biografische compilatie muziek-Box kwam afwikkelen.
 |
| Kwasi Koorndijk |
De alom gerespecteerde dr. Kwasi Koorndijk werd geïnterviewd
over zijn benadering van het authentieke
Sranantongo. Hij benadrukte dat de eigen
keuzes van de bevolking de doorslag geven in welke richting het Sranan zich
ontwikkelt. Romeo Grot, een van de eerste romanschrijvers in het Sranantongo, was
aanwezig met een boekenstand, Thea
Doelwijt (schrijfster/regisseur), Ra Pengel (radio Mart), Simone Spong (Club
Paradise), Henk de la Parra ( de broer van cineast/regisseur Pim de la Parra), taalpsychologe
Margo Faverey, Merril Budel (taalkundige), Iléne Themen (beeldend kunstenaar), het
spiritueel duo van stichting Akasha Raymond en Yacintha Kemble, bouwkundige
Eugene Weinaldum, om voor een impressie van het Sranan-netwerk maar enkele
namen te noemen, gaven blijk van hun
interesse in het versterken van het Sranantongo.
 |
| Woordenlijst en samenspraak, van Emilio Meinzak |
Het is de hoogste tijd om van onderen op een duurzaam proces
te starten onder alle Sranan sprekers in en buiten Suriname om de status van
het Sranan te verhogen door eenduidigheid in de spreek- en schrijfwijze. Ook zal
het emancipatieproces door o.a.
praktische toepassingen in het openbare leven (onderwijs/ aanwijsborden/ in het
parlement) en standaardisatie, de Surinaamse overheid moeten stimuleren om het
Sranantongo een waardige positie te gunnen naast de wettelijk officiële taal,
het Nederlands (ABN). Max Sordam en
Ludwich van Mulier (uitgever Masusa) zijn
eind 2013 een productietraject gestart, van
een nieuw Standaardwoordenboek
Sranan-Nederlands/ Nederlands –Sranan, dat erin voorziet eerdere woordenboeken
(van SIL, van der Hilst, Blanker, Meinzak, Sordam, Bureau Volkslectuur) officieel te integreren in een nieuw Grootwoordenboek
Sranan. Evenals in het Nederlands (ABN),
de “Dikke van Dale, het standaardwoordenboek der Nederlandse taal, een
centraal referentiepunt is, waarvan uit een bindend gezag uitgaat, zou er ook
gestreefd kunnen worden naar een respectvolle “Dikke Sordam”- standaardwoordenboek
Sranantongo - dat algemeen erkend en
daadwerkelijk nageleefd wordt. Alle aanwezigen waren het er roerend mee eens dat het nu de hoogste tijd is dat het
Sranantongo een gezaghebbende schrijfwijze
en feitelijke toepassing (literaire aanmoediging) krijgt. Het
standaardwoordenboek Sranantongo beoogt de kwalitatieve inbreng van alle native
speakers te integreren.
Alle Surinamers kunnen een bijdrage leveren, daar zij als
unieke producenten van het Sranan (moedertaalsprekers), behoren tot het
soevereiniteitsgebied (taalpolitieke machtspositie; volgens Jean Bodin) van de
nationale taal, aldus ik, Van Mulier. Hij vergeleek in zijn kritische inleiding
de taal-soevereiniteit met de soevereiniteit (zelfbeschikkingsrecht) van het
menselijk lichaam, dat elk individu het recht geeft over zijn/haar eigen lichaam te beslissen. Parallel aan die
medische lichamelijke soevereiniteit, erkennen we ook het gezag van de medische
wetenschap. De dokter kan ons niet verbieden een oso-dresi,
voedingssupplementen, preventieve kruiden,
te gebruiken wanneer we ziek zijn, omdat wij de baas van ons eigen
lichaam zijn. Zo is het ook met de taal, waarover wij native speakers de baas
zijn; hoezeer anderen (taalkundigen, filologen, dichters, schrijvers) ook legitiem
een kwalitatieve bijdrage kunnen leveren.
 |
| Derek Bickerton |
De wereldvermaarde
Amerikaanse schrijver James Baldwin (1924-1987) benadrukte in het begin van de
jaren zeventig te Amsterdam - in gesprek met de auteurs Jules Niemel, Gerrit
Baron en Ludwich van Mulier - dat Surinamers het unieke van hun saamhorigheid
als volk en natie moeten inzien. Hij noemde een aantal specifieke aspecten dat
die unieke taal-soevereiniteit (hoogste gezag) bevestigde en bestendigde. In
politieke zin, is Suriname (de Guyana ’s) het enige vasteland ter wereld buiten
Afrika, waarin zwarte mensen met Afrikaanse roots cultureel gezag produceren en
politieke macht hebben. Die positie moeten wij – afstammelingen uit Afrika,
India, Azië - inzien, behouden en koesteren als” bijvangst” (neveneffect door
eigen inbreng) van onze nationale Europese wordingsgeschiedenis. Ook prees
James Baldwin het Surinaamse volk dat zich van anderen linguïstisch onderscheidt,
doordat het gepresteerd heeft zelf een
unieke taal te hebben gemaakt. De creooltaal (mengtaal) Sranantongo werd door
de vermaarde taalkundige Derek Bickerton (Hawaï) , qua compositie, de mooiste
creooltaal genoemd.
 |
| Herman Wekker |
Door in het standaardwoordenboek Sranantongo ook een
uitgebreide etymologie (woord herkomst/geschiedenis) en fonologie (klanksysteem/
uitspraak) op te nemen, zal het woordenboek in omvang - tekst en pagina’s -
toenemen; vandaar de koosnaam naar analogie van het ABN, “dikke” Sordam. Er zal
door de nieuwe redactie worden uitgegaan van het Woordenboek van Max Sordam, geautoriseerd
door Sranan Akademiya in Suriname, dat in 1984 verscheen en sindsdien
meerdere malen is herdrukt. De uitgave van het standaardwoordenboek Sranantongo wordt verwacht in november 2014.
De benadering van het
standaardiseringsproces op basis van het herzien en herdrukken van Max
Sordams oorspronkelijke woordenboek is
tevens een eerbetoon aan Max Sordam, die zich als taalkundig pionier en
moedertaalspreker, beijverd heeft het Sranantongo te beschrijven vanuit de
praktische noodzaak.
 |
| Max Sordam met zijn nichtje Nzinga Sordam op het Kwaku Festival, Amsterdam 2013 |
Hij werd daartoe o.a. geïnspireerd door prof. Herman
Wekker, prof. P. Muyskens [bedoeld is Pieter Muysken – red. CU], prof. G. Koefoed [bedoeld is dr. Gerrt
Koefoed- red. CU], het Instituut ter Bevordering van de Surinamistiek IBS, de
Sranan Akademiya, wijlen prof. Herman Wekker taalkundige/Engels en Ludwich van Mulier, aldus Max Sordam. Alle
internationale bevoegden in de taalwetenschap, kenners van het Sranantongo,
zijn uitgenodigd om een bijdrage te leveren aan het standaardiseringsproces van
het Sranan, waarvan de auteursrechtelijke monitoring in Surinaamse handen
blijft zoals het betaamt.
[persbericht van Van Mulier; alle taalfouten verbeterd –
red. CU]
