De ondernemer-auteur Clark Accord

Waarom schreef Clark Accord niet over
homoseksualiteit?

door Christine F. Samsom

Afgelopen zondag, elf mei, was het alweer drie jaar geleden dat Clark Accord, de schrijver van een aantal spraakmakende boeken, op vijftigjarige leeftijd overleed. De stichting met zijn naam, de Clark Accord Foundation (CAF), die ongeveer een jaar na zijn dood onder voorzitterschap van zijn zus Mavis Accord werd opgericht, heeft de herinnering aan Clark levend gehouden en in die korte tijd veel werk verzet. Dat kwam tot uiting tijdens de lezing die de neerlandicus Jerry Dewnarain onlangs hield tijdens de ondernemersavond van de KKF en tijdens de Clark Accord-lezing door de zakenvrouw Karin Refos vier dagen later in Tori Oso.

Elke dinsdagavond worden in het KKF-gebouw lezingen georganiseerd die interessant kunnen zijn voor ondernemers. Jerry Dewnarain, secretaris van de CAF, heeft op zes mei met een powerpoint-presentatie duidelijk gemaakt dat het schrijven en publiceren van een boek of het opzetten van een stichting als de CAF net zo’n onderneming kan zijn als het opzetten van een bedrijf. Hij noemt de doelstellingen van de CAF: aandacht geven aan de literaire erfenis van Clark Accord en jongeren stimuleren om te gaan schrijven. Via de Clark Accord-lezingen, werkt de CAF aan het eerste doel. Het tweede doel probeert de foundation te bereiken door het organiseren van workshops creatief schrijven, presentaties op scholen, lesbrieven, literaire tours voor leerlingen en het houden van de ‘Clark Accord Sori Yu Talenti’-schrijfwedstrijd voor jongeren tussen vijftien en dertig jaar. De eerste wedstrijd resulteerde in 2013 in de bundel Het geheim van Ston Oso en andere verhalen, de titel ontleend aan het winnende verhaal van Hetty Amatodja die onlangs met nieuwe publicaties uitkwam.

Jerry Dewnarain. Foto © Michiel van Kempen

Jerry Dewnarain laat dan het leven van Accord de revue passeren: Als Clark na de middelbare school naar Nederland vertrekt, gaat hij verpleegkunde studeren en daarna visagie, een vak dat zich bezighoudt ‘met het accentueren van de sterke kanten van een gezicht en het camoufleren of corrigeren van de minder sterke kanten’, zegt de vrije encyclopedie ‘Wikipedia’. Is dat niet wat hij ook als schrijver zal toepassen en waaruit zijn ondernemerszin al blijkt? Jarenlang maakt hij als visagist furore in Wenen, de charmante hoofdstad van Oostenrijk en komt de modewereld hem tegen in vooraanstaande bladen als Marie Claire, Elle en Vogue. De koningin van Paramaribo, intussen vertaald in het Engels, Duits, Spaans en Fins, waarvan in 2011 de 31ste druk verschijnt. Dewnarain legt de nadruk op de keuze van Accord voor taboedoorbrekende en maatschappijkritische thema’s in zijn boeken: prostitutie in een preutse, schijnheilige samenleving in zijn eerste roman, een onmogelijk liefdesverhaal in het bos in Tussen Apoera en Oreala (2005) en gokverslaving in Bingo!, zijn derde roman (2007). Het kiezen van herkenbare, boeiende, uit het leven gegrepen thema’s en het gebruik van een eenvoudige, beeldende schrijfstijl verhoogt volgens Dewnarain het leesplezier, het aantal lezers en daarmee de verkoopcijfers, en is dat niet waar het ondernemers om gaat? Blijft één vraag bij mij hangen: waarom schreef Clark Accord - zelf gay - niet over homoseksualiteit om een ander taboe in onze samenleving te noemen?

Terug in Amsterdam legt hij zich via cursussen toe op de schrijfkunst en na veel onderzoek komt hij in 1999 uit met zijn debuutroman die al snel een groot succes wordt:

Op vrijdag negen mei herinnert de voorzitter van de CAF in haar inleiding het vooral jonge gehoor aan de lijfspreuk van haar broertje: ‘Kan niet bestaat niet!’ Osje Braumuller, bigiman fu Tori Oso, geeft aan, hoe Clark, als liefhebber van een bourgondische levensstijl én als ondernemer, heeft bijgedragen aan het ontwikkelen van het culinair toerisme in Suriname. De monoloog, De gevallen vrouw bestaat niet, door Clark zelf geschreven en ooit uitgevoerd door Helen Kamperveen, wordt in Tori Oso prachtig vertolkt door Renate Galdij onder regie van Michael Austin. Zelfverzekerd, zakelijk, verleidelijk, leidt zij het publiek naar de keynote speech van Karin Refos die onder de titel ‘Jong ondernemerschap in relatie tot vrouwelijk leiderschap’ de Clark Accord-lezing verzorgt (in een outfit die Clark zeker zou zijn bevallen, als hij erbij was geweest). Met verve brengt Karin drie uitgangspunten naar voren voor de jonge schrijvers-in-spe die in spanning de uitslag van de ‘Sori yu Talenti’-wedstrijd nog even moeten afwachten. Voor succesvol ondernemerschap, ... en schrijven is ondernemen..., moet je een aantal zaken goed in de gaten houden: je moet ambitie hebben, de juiste attitude in de omgang met mensen en een goed financieel beheer. Daarnaast moet je maatschappelijk betrokken zijn en je ondernemerschap kunnen combineren met creativiteit. Je moet vasthouden aan je droom, spaarzaam zijn, discipline hebben, je kennis willen vergroten en vooral’... je moet hard werken! KAN NIET BESTAAT NIET! 

Elisabeth Samson: Dramatische hilariteit

 

Yootha Wong Loi Sing. Alle foto's © Johan Janssen

door Johan Janssen

In het Bijlmer Parktheater was op 9 maart 2014 de try-out van het theaterstuk Elisabeth Samson, een productie van Urban Myth Amsterdam. Het stuk over de vrije negerin Elisabeth Samson werd gespeeld door Denise Jannah, Raymi Sambo, Sergio IJssel, Yootha Wong Loi Sing, Helen Kamperveen, Noraly Beyer en Thirsa van Til onder regie van Jörgen Tjon A Fong. De muzikale begeleiding was in handen van Walther Eddy Muringen.

 

Cynthia Mc Leod

Schrijfster Cynthia Mc Leod was ook aanwezig. Zij heeft zich uitvoerig verdiept in het leven van Elisabeth Samson en een boek over haar geschreven. Ze ging daar nader op in, maar had het stuk nog niet gezien. Helaas kwam daarna Jörgen met de mededeling dat er niet mocht worden gefotografeerd. Als we de voorstelling zagen, zouden wij wel begrijpen waarom. Hmm, misschien zou ik dan enige verrassende vondsten onthullen. Maar goed, dan niet. Vandaar dit minimale aantal foto's, de meeste genomen ná de voorstelling.

Om het dan toch maar te bespreken: GAAT DAT ZIEN !! Een geweldig leuke interessante voorstelling, vol verrassingen en onverwachte wendingen. Dat alles met een grote levendigheid en inzet gespeeld.

Het toch eigenlijk wel serieuze onderwerp was verpakt in veel hilarische momenten. Er vond rolverwisseling plaats en er werden heel erg foute moppen verteld. Maar ga het zelf maar zien: première 14 maart Stadsschouwburg, Amsterdam. Zeer aanbevolen !! {Jammer van de datum – red. CU.]

 

Jörgen Tjon A Fong

Na afloop werden onder andere Cynthia McLeod en Yootha Wong Loi Sing geïnterviewd voor FunX, zodat er toch nog een paar foto's konden worden gemaakt. Nog steeds met dank aan Achmed Peroti voor het lenen van zijn camera. Over een paar weken en € 520 armer, heb ik weer mijn eigen.

Hilarische voorstelling over Elisabeth Samson in Amsterdam

door Diederik Samwel

Het was een volledig Surinaamse avond vrijdag in de Grote zaal van Stadsschouwburg in Amsterdam waar theatergroep Urban Myth de voorstelling Elisabeth Samson vs. de Nederlandse Staat bracht. 

Het theaterstuk gaat over de koloniale tijd in Suriname maar vooral over zwarte en blanke identiteit, de tegenstellingen tussen arm en rijk en de mogelijkheid van vrije keuzes. Het is gebaseerd op het levensverhaal van Elisabeth Samson, de eerste succesvolle en steenrijke zwarte plantagehoudster. 

De cast van het stuk

Halverwege de 18de eeuw is Samson van plan met een blanke man te trouwen. Het gouvernement in Suriname weigert toestemming te verlenen aan het huwelijk, waarop Samson een rechtszaak aanspant tegen de Nederlandse Staat. Ze beschouwt zich als een vrije vrouw die vindt dat ze ongeacht haar huidskleur haar eigen keuzes moet kunnen bepalen.

Cynthia Mc Leod

Het leverde een bij vlagen hilarisch theaterstuk op. De acteurs waren prima op dreef en vooral Denise Jannah kreeg als zingende slavin de handen op elkaar. Yootha Wong Loi Sing, onlangs te zien in de speelfilm Hoe duur was de suiker, speelde de jonge Elisabeth Samson, terwijl Helen Kamperveen - nu pas écht weer terug in Holland - de oudere Elisabeth vertolkte. Noraly Beyer nam een fijne bijrol als Nederlandse rechter voor haar rekening en de in Nederland bekende tv-acteur Raymi Sambo tekende met overtuiging voor de rol van zwarte dominee. 

De meest verwarrende dag 
Schrijfster Karin Amatmoekrim was verantwoordelijk voor de tekst. Ze was naar eigen zeggen zelden zo nerveus geweest. Amatmoekrim maakte haar debuut als toneelschrijfster en de directe respons van het publiek betekende voor haar een compleet nieuwe ervaring: ‘Van tevoren had ik eigenlijk in een hoekje willen wegkruipen. Het is ongelooflijk spannend om in de zaal te gaan zitten en dan maar af te wachten wat het publiek ervan vindt. Als er een nieuw boek van mij uitkomt, krijg ik daar pas veel later reacties op. Soms zelfs helemaal niet.’

Karin Amatmoekrim

De grappen over Surinamers in het stuk - waaronder een paar hele foute - waren overigens niet van Amatmoekrim. Die hadden de acteurs er tijdens de slechts drie weken durende repetities zelf al improviserend ingebracht. Omdat er zeer waarschijnlijk geen nieuwe opvoeringen van het stuk op het programma staan, volgt hierbij de grap waarmee Hirsa van Til, de enige blanke acteur in het stuk, de zaal plat kreeg: ‘A bun, nog één raadsel dan. De meest verwarrende dag in Suriname?’ Er klinkt tromgeroffel en de spelers fluisteren door elkaar heen: ‘Jawel, dames en heren, de meest verwarrende dag in Suriname is natuurlijk: tataaa... Vaderdag.’

[van Starnieuws, 17 maart 2014]

'Elisabeth Samson maakte witte mannen rijk'

door Stuart Rahan

De cast van ‘Elisabeth Samson vs de Nederlandse staat’ met vlnr Walther Muringen, Thirsa van Til, Raymi Sambo, Denise Jannah, Helen Kamperveen, Yootha Wong Loi Sing, Noraly Beyer en Sergio IJssel. Foto © Stuart Rahan  

Amsterdam - “U moet niet alles geloven wat in de geschiedenisboeken staat”, waarschuwde schrijfster Cynthia McLeod het publiek dat zondag de voorpremière van Elisabeth Samson vs de Nederlandse staat bezocht. De geschiedschrijving was fout.

Elisabeth Samson werd niet rijk vanwege blanke mannen. Zij heeft blanke mannen rijk gemaakt. Wat in (geschiedenis)boeken staat geschreven, "zegt meer over de witte geschiedschrijvers", vulde McLeod later aan.

Karin Amatmoekrim

Het theaterstuk Elisabeth Samson vs de Nederlandse staat'is gemaakt [door Karin Amatmoekrim - red. CU]  naar een interpretatie van de Amsterdamse theatergroep Urban Myth onder leiding van Jörgen Tjon A Fong. Er is gebruik gemaakt van de kennis van nu in de discussie rond discriminatie, die van minderheden met een andere huidskleur dan de oorspronkelijke autochtone bewoners van Nederland.

Het vermogen van de zwarte vrouw Elisabeth Samson werd geschat op anderhalf miljoen gulden en een jaarlijks inkomen dat in schattingen varieerde van dertig tot tachtigduizend gulden. Samson werd historisch een omstreden figuur. Op eigen kracht raakte ze in de keiharde zakelijke witte mannenwereld steenrijk en hield daartegenover zelf ook 'slaven'. "Ik ben goed voor mijn slaven en hun pasgeboren kinderen. Pas als zij vijf jaar oud zijn, verkoop ik ze", is een uitspraak die je als publiek uit je evenwicht haalt.

Vrijdag is de grote première in de Stadsschouwburg van Amsterdam.

[uit de Ware Tijd, 13/03/2014]

Elisabeth Samson vs. de Nederlandse Staat

Karin Amatmoekrim bewerkte roman van Cynthia Mc Leod tot theatertekst

Theatergroep Urban Myth toont de voorstelling Elisabeth Samson versus de Nederlandse Staat op vrijdag 14 maart aanstaande in de Stadsschouwburg Amsterdam en de voorpremière op zondag 9 maart in het Bijlmer Parktheater. Elisabeth Samson versus de Nederlandse Staat richt zich op de rol van de rijkste zwarte plantagehoudster Elisabeth Samson uit 18^e eeuws koloniaal Suriname. Want Elisabeth was vrij, zwart en rijk maar hield ook slaven. Actrice Yootha Wong Loi Sing, één van de hoofdrolspelers uit de televisieserie Hoe duur was de suiker, speelt de jonge Elisabeth Samson. Actrice Helen Kamperveen, bekend van Medisch Centrum West, speelt de oudere Elisabeth Samson. Zij is na 17 jaar te hebben gewoond in Suriname weer voor het eerst in Nederland te zien in een rol op het toneel.

Vertolkte actrice Yootha Wong-Loi-Sing in de bioscoopfilm en televisieserie Hoe duur was de suiker slavin Mini-Mini, in Elisabeth Samson versus de Nederlandse staat speelt zij een vrije zwarte vrouw in koloniaal Suriname. Zij had een sterke handelsgeest en groeide uit tot een slimme zakenvrouw die meerdere plantages met slaven bezat. Zij wilde graag worden toegelaten tot de witte elite in koloniaal Suriname maar ondanks haar rijkdom bleef zij een buitenbeentje. Theatergroep Urban Myth laat het publiek zien hoe Elisabeth de strijd aan gaat met de heersende moraal in Nederland: ook al was zij machtig, haar kleur bleef een rol spelen. Het speelde niet alleen toen maar ook nu.

Keuzes maken

Karin Amatmoekrim

Schrijfster Karin Amatmoekrim is bekend van haar romans, onder andere Het Gym en De man van veel. Maar zij schrijft voor Elisabeth Samson versus de Nederlandse staat voor het eerst de volledige theatertekst. “De gespannen relatie tussen het individu en de vrijheid die we zoeken om onze eigen keuzes te maken fascineert mij. In het algemeen en Elisabeth Samson in het bijzonder”, aldus Karin Amatmoekrim.

Elisabeth Samson versus de Nederlandse Staat is een voorstelling met theaterscènes door Yootha Wong Loi Sing, Raymi Sambo, Helen Kamperveen, Sergio IJssel en Thirsa van Til. Daarnaast is er live muziek door onder anderen Denise Jannah en Walther Muringen en korte speeches door onder anderen schrijfster Cynthia McLeod (op 9 maart) van de romans Hoe duur was de suiker? en De vrije negerin Elisabeth.

Theatergroep Urban Myth staat onder artistieke leiding van Jörgen Tjon A Fong. Interactie, een losse sfeer, het combineren van verschillende disciplines, maatschappelijke betrokkenheid, onderwerpen die aanspreken, de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten en culturele diversiteit zijn allemaal ingrediënten van onze projecten. Centraal staat hoe de ‘vreemdeling' bekeken wordt door de samenleving en hoe de ‘vreemdeling’ daar mee omgaat.

Speellijst:

Zondag 9 maart, Bijlmer Parktheater, voorpremière

14.30 uur, 020-3113930, www.bijlmerparktheater.nl    

Vrijdag 14 maart, Stadsschouwburg Amsterdam, première

20:30 uur, 020-6242311, www.ssba.nl 

De koningin van Paramaribo vijftien jaar

door  Jerry Dewnarain

De afgelopen week was het vijftien jaar geleden dat wijlen Clark Accord zijn stormachtige debuut maakte met De koningin van Paramaribo. Hoofdpersoon in zijn roman is Maxi Linder, de roemruchte hoer van Paramaribo rond en na de Tweede Wereldoorlog en bekend tot in de hoogste sociale en politieke kringen. Maxi Linder was in de ogen van de schrijver niet zozeer een hoer, als wel een sterke zwarte vrouw, sociaal bewogen en compromisloos. De roman vertelt het meeslepende verhaal van de opkomst en ondergang van een omstreden motyo. Schaamteloos, welbespraakt, extravagant, onzelfzuchtig en hoer in hart en nieren. Maxi was al bij leven een legende. Ze wordt door een huisvriend verkracht, beleeft haar topjaren als prostituee in de jaren dertig, wordt geïnterneerd in een kamp tijdens de Tweede Wereldoorlog, en glijdt in haar latere jaren af naar een bestaan vol afpersing, chantage, bedelarij en eenzaamheid. Ze sterft op troosteloze wijze, omringd door haar eenenvijftig honden.

Helen Kamperveen als Maxi Linder in De gevallen vrouw
bestaat niet, de bewerking van De Koningin van Paramaribo
door Cosmic in 1999 (Theaterencyclopedie) 

Clark Accord vierde het tienjarig bestaan van zijn roman met de opvoering van de muziektheatervoorstelling De koningin van Paramaribo in het MLAB-theater te Amsterdam. Ook in Suriname is De koningin van Paramaribo als monoloog ten tonele gebracht. Het derde lustrum wordt zonder hem gevierd, maar zijn doelstellingen worden krachtdadig nagestreefd. Door de Clark Accord Foundation wordt het hele jaar door op verschillende plekken zowel in Suriname als in Nederland voorgelezen uit de roman. Ook wordt een bewerking van de monoloog, Een gevallen vrouw bestaat niet, binnenkort door Maikel Austin opgevoerd in theater Unique, de plek waar Clark Accord in 2000 zijn debuut presenteerde. Voorts zal de jaarlijkse Clark Accord-lezing afwisselend in Suriname en Nederland plaatsvinden. In 2014 staat het podium in Suriname, waar Karin Refos zal spreken over jong ondernemerschap. Naast de lezing wordt weer de jaarlijkse ‘Sori yu talenti Clark Accord Award’ voor jong Surinaams schrijftalent uitgereikt. Bovendien doen vanaf de afgelopen week diverse muloscholen en enkele middelbare scholen in Paramaribo mee aan de historische Maxi Linder-stadstour. Hiervoor is een lesbrief ontwikkeld die tijdens de tour met de leerlingen op een plezierige manier wordt behandeld. Op diverse plekken wordt een stop gemaakt met de toerbus en dan met name in straten die te maken hebben gehad met Maxi Linder. Zo is er een stop via de Saramaccastraat in de Timmermanstraat. Hier woonde Maxi Linder tijdens haar vroege jeugd met haar ouders. Ze hadden ook een buurvrouw en een heer die daar woonde, Nelis. Maxi Linder had er een goed leven, totdat er iets vreselijks met haar gebeurde. Een belangrijke vraag in de lesbrief is waarom Maxi al op jonge leeftijd hoer werd. Voor de deelnemers die het niet weten wordt het vreselijke verhaal van Maxi in de Timmermanstraat verteld. Toen ze twaalf was, werd ze verkracht door Nelis. In wezen was het geen slechte man, maar hij zat in de groep van Killinger, die de macht wilde grijpen in Suriname (1915). De groep werd veroordeeld en Nelis kwam in de gevangenis terecht. Na vrijlating was hij van streek, ook omdat zijn vrouw er vandoor was. Na zijn vreselijke daad (de verkrachting) vluchtte hij van huis. De leerlingen wordt een spiegel voorgehouden, dat literatuur zich eveneens bezighoudt met het dagelijks leven van eenvoudige mensen die kommer en kwel meemaken, en dat zij zich kunnen beschermen tegen nare gebeurtenissen. Want nog steeds is er sprake van seksueel geweld tegenover kinderen. Een andere stop wordt, het kan niet anders, gemaakt in de Watermolenstraat. In deze straat liepen de hoeren. Nog steeds kun je ze daar vinden. Veel van hun klanten waren Amerikaanse soldaten die in Suriname gestationeerd werden gedurende WO II. Zo een soldaat heette Howard. Hij was een van de klanten van Maxi Linder. Door haar toedoen heeft deze soldaat zelfs negen maanden in de gevangenis gezeten! Hij had haar met geweld behandeld en haar gouden kettingen gestolen. Maxi bleef stug volhouden bij de politie dat hij berecht moest worden.

Clark Accord. Foto © Kippa

Aan de Waterkant wordt een toneelstukje gespeeld met de leerlingen en ook het Kerkplein wordt aangedaan. Allemaal plekken die een betekenis hebben gehad voor Maxi Linder. Er kunnen nog talloze plekken bekeken worden in de stad die zo veranderd is sinds Maxi Linder er liep, liep, liep en met vele andere hoeren, die ze vaak beschermde of die ze de kunst van het vak leerde. Ze was een sociale vrouw. En hier gaat het om: Maxi Linder mag wel een prostituee zijn geweest, maar ze heeft mensen in haar tijd geholpen iets te bereiken in de maatschappij. In de Geraniumstraat te Zorg en Hoop heeft de bus een voorlaatste stop: hier stierf Maxi in 1981 in een armzalig huisje, waar ze talloze honden verzorgde. Ze werd begraven te Nieuw Vrede en Arbeid, nu aan de Jagernath Lachmonstraat. De koningin van Paramaribo werd 79 jaar.

Reacties van leerlingen die deelnamen aan de tour:

Het verhaal van Maxi Linder, De koningin van Paramaribo, vind ik sensationeel. De manier waarop de schrijver haar levensverhaal vertelt is heel boeiend en het komt realistisch en soms heel komisch over. Al de scheldwoorden, seksuele uitingen et cetera zijn voor mij als tiener niet nieuw, maar het zijn geen woorden die dagelijks worden gebruikt in mijn omgeving. Vandaar dat ik er lol bij had toen ik het boek las. Evenzo geeft het verhaal een belangrijke boodschap mee. De bedoeling van de schrijver is geenszins om prostitutie te promoten. Hij heeft juist laten zien hoe het niet moet. Haar leven als prostituee is heel anders verlopen dan hoe zij het had gewild. [- Jo-Ann, 18 jaar, vwo-student]

Maxi Linder

De koningin van Paramaribo heb ik in de kamer gelezen. Ik schaamde me ervoor dat mijn ouders het boek zouden zien. Ze zouden weten dat ik een boek over een hoer las, want mijn moeder heeft het ooit ook gelezen en vindt het een vies boek. Maar dat maakte me juist nieuwsgierig. Ik denk dat ze het een vies boek vindt, omdat er scheldwoorden in voorkomen. Maar als je op straat loopt, hoor je deze woorden dagelijks. Het verhaal lijkt zo bekend, ik bedoel dat het erg realistisch is. We lezen in de krant vaak berichten over seksueel misbruik. [- Jayant, 18 jaar, imeao-student]

Maxi een pracht van een vrouw

die achtergelaten werd

in de kou

Maxi Linder...

anders dan de rest

Maxi Linder een vrouw zonder berouw

[Leerlingen van de Poolschool]

De artistieke kleur van Karin Lachmising

On Stage Theaterfestival 2013

door Evy van der Sanden

Paramaribo - Karin Lachmising bruist van de energie. Dat is ook wel nodig, want als nieuwe manager van jeugdtheaterschool On Stage rusten allerlei taken op haar schouders. Van het nieuwe jaar inluiden tot ervoor zorgen dat alles soepel verloopt; Lachmising moet het doen. De vakantie duurt nog ruim een maand en dat betekent aanpakken. Met een verleden als leidster van een communicatiebureau is de schrijfster daar niet vies van. Zij vindt zichzelf capabel genoeg om het aan te kunnen. De balans opmaken na drie maanden leiding geven vindt ze lastig, omdat de lessen nog niet zijn begonnen. Een voorschot nemen op de toekomst kan ze wel. In principe voert schrijfster Lachmising weinig wijzigingen door. Haar doel en visie zijn hetzelfde als die van Helen Kamperveen. Zang, dans en theater voeren zoals altijd de boventoon en On Stage is nog steeds een plek waar talent zich kan ontwikkelen. “Dit is een belangrijke missie”, meent de kersverse manager.

Anders dan Kamperveen

Karin Lachmising

De uitvoering van alle te regelen zaken kan daarentegen verschillen van het vorige beleid. Aan het einde van elk jaar vindt een evaluatie plaats. "Vanuit die evaluatie en gezien het veranderde management leek het ons goed om een introductieweek te organiseren. Kinderen leren ons kennen en wij hen. Ook presenteren we het lesprogramma en wat ze kunnen verwachten.Op 7 oktober starten de lessen." Het is niet de enige verandering. "Helen had schrijvers nodig omdat zij regisseuse is. Bij mij is dat andersom." Bovendien wijzigt het thema van het jaar. "Elk jaar heeft een andere artistieke kleur. Dat is nu ook zo. Vorig jaar was het thema 'Familie'. Wat dat nu wordt, valt nog niet te zeggen."

Dat Lachmising schrijfster is, ziet ze als een voordeel voor de school. "Het is de bedoeling dat we voor het nieuwe jaar een stuk schrijven met de input van kinderen en docenten. Dat is al langer het idee, maar door mijn achtergrond, is dat makkelijker." Daarnaast wil ze bekijken of bepaalde organisaties interesse hebben in trainingen waarbij via rollenspellen gezocht wordt naar oplossingen voor problemen binnen het desbetreffende bedrijf. Die oplossingen moeten bijvoorbeeld helpen om de communicatie te verbeteren of de dienstverlening te optimaliseren. "De kennis van On Stage en de acteurs van de productieklas kunnen we daarbij inzetten."

Helen Kamperveen

Toekomstige samenwerking

Al vanaf de oprichting van de theaterschool in 2007 volgden de kinderen van Lachmising er lessen. Op die manier kwam ze in aanraking met Kamperveen, die haar na een tijdje vroeg om een monoloog te schrijven. Zo ging het balletje rollen; de twee startten een samenwerking. De schrijfster bewerkte onder meer 'Romeo en Julia'. Lachmising hoopt dat een dergelijke samenwerking in de toekomst wederom plaatsvindt. "Het is heerlijk werken met Helen. Ik zou best nog een stuk willen doen. Maar dat zit er wel in.".

[tekst uit de Ware Tijd, 29/08/2013] 

Slavernij abstract poëtisch neergezet

door Tascha Samuel

De slavernij is zo langzamerhand een uitgekauwd onderwerp. Maar indien goed overdacht en met voldoende creativiteit benaderd, kan het verfrissend gepresenteerd worden. De makers van From Roots To Crown, Gianni Grot (choreografie) en Helen Kamperveen en Ann Hermelijn (productie) hebben laten zien dat het anders kan. Het woord voorstelling dekt de lading nauwelijks. Het is een belevenis. Via moderne dans, klassiek en hiphop op hoogstaand niveau, worden bezoekers naar het puntje van hun stoel gedreven. Het resultaat is dat je je waant in een rollercoaster, waar dans, muziek en spoken word samenvloeien tot één geheel.

Abstract

 

Aisa Winter

De indringende pianomuziek waarop de lichamen synchroon en krachtig, op het acrobatische af bewegen, grijpt de aandacht vast als de wortels van een boom. De spanning wordt gedurende de avond langzaam opgebouwd. Spoken word, in overwegend Engels, door Daniel Kolf, Aisa Winter en Renate Galdey, is een prachtige aanvulling en gaf body aan het vrij abstracte stuk. De beeldspraak is fenomenaal, poëtisch schoon, scherp en confronterend.

Klaagzang

De volgende scène beeldt het harde leven uit op de plantage. De naakte bovenlijven, knikkende knieën die de zware last dragen, soms van dode lichamen in samenspel met de zang en spoken word hebben veel meer weg van een jeremiërend klaaggezang. Deze worden vervolgd met de gluiperige, begerige blik van de plantagemeester. Zijn grijpende handen beelden macht uit, die hij meent te hebben.

Indringer

De aangrijpende mimiek, terwijl een slavin haar eer probeert te bewaren, is bloedstollend. Vol agressie, wreed en ondanks haar verzet is ze niet opgewassen tegen de smerige indringer. Bijzonder was het contrast van de blanke meesteres die haar blik laat vallen op het donkere gespierde lichaam van een slaaf. De mimiek is daar een stuk sierlijker en geeft meer het gevoel van verleiding en genot van de daad. Maar dat de slaaf zich daar uiteindelijk onprettig bij voelt, wordt toch duidelijk.

Mensenrechtenstrijd

De stille schreeuw van de slaven die in eeuwen niet gehoord is. De pijn en mensonterende wreedheid waarvoor de wereld haar ogen gesloten heeft, wordt opgeroepen als de dansers middels mimiek een stille schreeuw geven.

En dan de vrijheid. Vrijheid om te zijn en om te doen. Maar wat heeft vrijheid gebracht? Geen acceptatie van het eigene. Onzeker over je kroes ede, dat haar dat niet meegaat met de zwaartekracht. Maar we zijn wie we zijn. Dwars door alles heen gaan we door.

[uit de Ware Tijd, 03/08/2013]

Theater als creatief product innerlijke zoektocht

door Donovan Mijnals

Gianni Grot (midden) maakte vorig jaar al furore met het stuk Aces. Dit jaar is hij terug met een stuk dat teruggaat naar zijn roots en de slavenperiode.

Paramaribo - Gianni Grot heeft een onlosmakelijke band met Suriname. En met de slavengeschiedenis van het land waar hij eveneens niet los van staat. In zijn laatste theaterstuk, From Routes to Crown, wordt onderzoek gedaan naar de gevolgen van onderdrukking van de gekleurde bevolking anderhalve eeuw na afschaffing van die donkere periode uit de geschiedenis. “De première van het stuk is toepasselijk in Suriname. Deze grond kent slavernij en heeft het bloed en de pijn van de slaven omarmd”, verklaart de choreograaf en regisseur dichterlijk.

Hij komt aanvankelijk uit de hiphopscene. Een subcultuur waar hij mee is opgegroeid en hij door en door kent. Maar hij laat zich er niet door beperken. "Ik doe wat goed voelt voor mij en wat dat betreft ben ik gewoon eigenwijs." Die houding heeft erin geresulteerd dat er in From Routes to Crown, naast breakdance ook plaats is voor een ballerina en een moderne danseres. Dat maakt het tot een unieke collaboratie van verschillende stijlen. Schouderophalend: "Ik probeer dieper in de dans te gaan. Sommige mensen zullen dan zeggen dat het niet conventionele hiphopbewegingen zijn."

Dikke billen

Het lijkt Grot, dat hoewel de sociaal-psychologische gevolgen van slavernij evident zijn, mensen toch bitter weinig afwisten over dat deel van de historie. Eén van de gevolgen is volgens hem dat het nog voorkomt dat gekleurde mensen zich in een slachtofferrol plaatsen. Daarnaast heerst het Europees schoonheidsbeeld van slank, blond en een des te lichtere huidskleur hebben. "Dat begint een beetje te veranderen, want vrouwen vinden het nu ook wel leuk om bijvoorbeeld dikke billen te hebben", verzucht hij.

 

Foto © Rootsinc.

Inspiratie voor het stuk kreeg hij bijna automatisch door de zoektocht naar zichzelf en de geschiedenis van zijn land van herkomst. En dan geldt het als meevaller dat de danser de vorige keer toen hij hier was met zijn stuk Aces, indruk wist te maken op Helen Kamperveen van Jeugdtheaterschool On Stage. Kamperveen stelde voor een theaterstuk te maken waarbij Surinaamse en Nederlandse dansers zouden samenwerken en bracht hem in contact met Ann Hermelijn.

"Ik vond het fijn dat ik op die manier een mogelijkheid kon creëren voor Surinaamse dansers, want het is niet dat hun niveau lager is", benadrukt Grot. Hoewel zijn beide ouders uit Suriname komen en hij er een tijd heeft gewoond, was zijn affiniteit met zijn thuisland niet altijd makkelijk. In Suriname wordt hij namelijk gezien als Nederlander, terwijl hij omgekeerd daar niet wordt geaccepteerd als een van hen. "Maar nu heb ik een punt bereikt waarop ik vind dat niemand mij kan zeggen waar ik vandaan kom; waar ik mij thuis voel is aan mij om vast te stellen." Het stuk is op 1, 2, 4, 8, 9 en 10 augustus te zien bij On Stage.

[uit de Ware Tijd, 31/07/2013]

Afscheid Helen Kamperveen met humor in achteruitkijkspiegel

Helen Kamperveen

door Donovan Mijnals

Paramaribo - De verrassing wacht met een geduld dat zelfs Job jaloers zou maken, op het einde van de avond. Want voor dat moment hebben de leerlingen van ‘tante’ Helen Kamperveen een waardig afscheid in elkaar gezet met een blik op de achteruitkijkspiegel. Zaterdag deed Kamperveen officieel een stap terug van haar ‘baby’ Jeugdtheaterschool OnStage. “Ik draag de sleutel aan je over”, kondigde ze al aan het begin van de avond aan, terwijl ze Karin Lachmising het podium optrok. En hoewel het niet meteen tranen met tuiten regende, klonk de emotie toch nog in de ietwat trillende stem door toen de initiatiefneemster daarna tot aan de schoonmaakster bedankte voor de steun.

Helen Kamperveen (in het groen) met naast haar Damaru en tweede van links Karin Lachmising

Afscheid
Op dat moment kon Kamperveen echter nog niet weten dat haar leerlingen een heel ander afscheid in gedachten hadden. Aan het einde van de verschillende voorstellingen werd ze pontificaal op een stoel voor het podium geplaatst, en kon ze zichzelf aanschouwen door de bril van pupillen gezien. Ze presenteerden namelijk een sketch van theaterstukken die de afgelopen jaren op de planken zijn gezet bij OnStage. Maar wat zou zo een sketch zijn zonder de hoofdpersoon: Helen Kamperveen. Ze werd op voortreffelijke wijze uitgebeeld door Geoffri Bell, die met een karakteristiek Kamperveenlachje, voor grote hilariteit zorgde. Even daarvoor had hij ook al een overtuigend optreden in het hoofdtoneelstuk Romeo en Julia.

Drama op drama bij de uitbeelding van het stuk van Renate Galdey over hoe de familie van zowel slavenmeester als slaaf eruit zag tijdens slavernij. Foto: Irvin Ngariman.

Theater
Ook de stukken van de laatste avond van het theaterfestival waren zeer goed in elkaar gezet. Het thema 'Familie' werd op verschillende manieren uitgebeeld. Eerst met een stuk van jonge kinderen over de situatie thuis, het vroeg opstaan om naar school te gaan en een familiediner waar lang niet eenieder op elkaar gestemd is. Daarna volgde een wat langere uitbeelding van familie in de slavenperiode, waarin het tragedie van de slavernij werd afgewisseld met geestigheid. Niettemin eindigde dat stuk, gebaseerd op Hoe Duur Was De Suiker van schrijfster Cynthia Mc Leod evenals het boek in drama. Een slavin moest het zelfs met de dood bekopen.

[uit de Ware Tijd, 29/07/2013]

2e weekend Theaterfestival On Stage

Don Juan

Het progamma voor het 2e weekend van het Theaterfestival On Stage in Paramaribo ziet er als volgt uit:

* Hoofdprogramma:
- Mi querido Don Juan De woonkamer van Don Juan, ergens in Cuba rond de jaar vijftig. Zes op het eerste gezicht totaal verschillende vrouwen komen langs met één doel; hun geliefde Don Juan op zijn ziekbed bezoeken. Ze dachten alle zes exclusief een uitnodiging te hebben ontvangen, maar niets blijkt minder waar. Er volgt een subtiele machtstrijd om de liefde van één man. Wie zijn de vrouwen die deze strijd voeren en wat maakt deze man zo bijzonder? Is er een winnaar? Of is zijn liefde niet door één vrouw te winnen?
Regie: Sophia Jonker
Bewerking: Sophia Jonker en Joëlle Chiu Hung

- In de ban van Richard: Het thema van het theaterfestival is dit jaar macht. Als je gaat zoeken naar stukken over macht kom je ongetwijfeld ook bij de koningsdrama's van William Shakespeare uit. Wij kozen voor In de ban van Richard naar The Tragedy of King Richard the Third, een bewerking van Heleen Verburg. Het stuk gaat over de sadistische, machtsdronken "Richard III" die niets schuwt om aan de macht te komen en te blijven. Vlak voor het einde als Richard zich klaarmaakt om naar het slagveld te gaan roept hij in wanhoop "Zullen we stoppen, ik wil stoppen, iemand moet mij stoppen". Kan Richard nog stoppen of is hij al te ver gegaan?
Regie: Helen Kamperveen
Bewerking: Heleen Verburg

De randprogrammering bestaat uit zang & dans.

Onze soort mensen

De leerkracht in het stuk Onze soort mensen scheldt banga Gwen uit voor nietsnut.

door Julie Bervoets

Paramaribo - Jongeren helpen met hun dilemma’s en de vele overeenkomsten die ze hebben ongeacht hun achtergrond, zijn de centrale thema’s van het stuk Onze soort mensen van Jeugdtheaterschool On Stage. De schoolvoorstellingen starten vanaf vrijdag 10 februari en worden gebracht door leerlingen van de bovenbouw van On Stage. Het stuk duurt zestig minuten en gaat over vijf rebelse buitenbeentjes die langzaam dichter naar elkaar toegroeien.

Guita, Mo, Gwen, Terrence en Ashwan zijn vijf leerlingen van een fictieve school in Paramaribo. Het enige wat de vijf met elkaar gemeen hebben, is dat het rebelse schoolkinderen zijn. Op een dag moeten ze nablijven, omdat ze alweer over de schreef zijn gegaan. De leerlingen krijgen de opdracht om een opstel te schrijven met de titel ‘Wie denk je dat je bent’. De vijf kennen elkaar praktisch niet, omdat ze uit verschillende sociale kringen komen. Guita komt uit een elitair milieu, Mo is een weirdo, Gwen gedraagt zich als uitdagende banga,

Terrence is een nerd en Ashwan deinst niet terug voor criminaliteit. In de uren dat ze noodgedwongen met elkaar moeten spenderen, pesten ze elkaar, vechten ze maar er wordt ook gedanst.

Weirdo Mo, nerd Ashwan en banga Gwen op de generale repetitie van Onze Soort Mensen.

Respectvol

Alles verandert pas als één van de leerlingen hasjcake bovenhaalt. Stoned beginnen ze op een respectvolle manier met elkaar te praten. Ze delen persoonlijke verhalen en komen erachter dat ze meer gemeen hadden dan ze dachten. Allemaal hebben ze een moeizame relatie met hun ouders. In elk gezin komen veel problemen van echtscheiding tot geweld en prestatiedruk. De vijf vluchten in rebels gedrag. Uiteindelijk beslissen ze een gezamenlijk opstel te laten schrijven door de nerd met titel ‘onze soort mensen’. De directeur van het On Stage Theater Helen Kamperveen zegt dat het stuk jongeren kan helpen met hun eigen dilemma’s.

Vanaf vrijdag tien februari tot en met zondag 26 februari loopt het theaterstuk Onze soort mensen in het On Stage Theater aan de Wulfinghstraat.

[naar de Ware Tijd, 08/02/2012]

Thea Doelwijt: 'Het blijft een kick: kritisch en muzikaal werken in Suriname'

door Ko van Geemert

Op 25 november ging Ons Kent Ons in première in het Bijlmer Parktheater in Amsterdam, een cabaretmusical van Thea Doelwijt, onder regie van Kenneth Herdigein en met muziek van Harto Soemodihardjo. Daarmee voegde Thea Doelwijt weer een stuk toe aan haar toch al omvangrijke en veelzijdige oeuvre.

Ons Kent Ons is een aaneenschakeling van sketches en liedjes met thema’s die, zeker voor wie het werk van Doelwijt een beetje kent, niet zullen verrassen: het slavernijverleden, de verhouding zwart-blank, Suriname-Nederland. Hilarisch zijn de scènes waarin de spelers een klompendansje doen of typisch Hollandse kinderliedjes zingen als ‘Witte zwanen, zwarte (of groene) zwanen’, ‘De boer had maar enen schoen’ en ‘Iene Miene Mutte’, waar in Suriname niets van begrepen werd (en in Nederland trouwens ook niet).
De cast bestond uit Maikel van Hetten, Adeiye Tjon (de zoon van Thea’s oud-collega Henk Tjon) en de helaas niet altijd zuiver zingende Lucinda Sedoc. Een kernpunt in de voorstelling is een lied over het verleden: ‘Vroeger hebben wij geleerd / Wie zijn verleden niet kent / Komt nooit vooruit / Luister naar mijn tori / Ja, tori is verhaal / Wij zijn ook verbaal / Verdiep u in uw historie / Onze basis is het verleden / Zo niet… dan stikt u in het heden’.
Componist en pianist Harto Soemodihardjo, de vaste begeleider van Jörgen Raymann, viel positief op, maar de meeste indruk maakte toch wel het enorme enthousiasme van alle spelers, met als gevolg: een even enthousiast publiek.

Thea: “Ik vind het vooral belangrijk ook hier jonge(re) Surinamers te inspireren, zoals een startende theatermaker Lucinda Sedoc, die een eigen groep heeft en eveneens schrijft. En Adeiye Tjon, die spoken words rapt, maar ook iets aan toneel wilde doen. Verder heb ik voor deze nieuwe cabaretmusical voor het eerst geprobeerd teksten te schrijven die ook voor Nederlanders toegankelijk zijn.”

Thea Doelwijts achtergrond is niet in een paar woorden te schetsen, maar hier volgt toch een poging. Haar Surinaamse vader, technicus van beroep, kwam in de dertiger jaren van de vorige eeuw naar Nederland, waar hij bij de marine ging werken. Hij ontmoette de Nederlandse vrouw met wie hij trouwde. In 1938 werd Thea geboren, in de marineplaats Den Helder. Van jongs af aan trok Suriname. Ze had het in Nederland niet naar haar zin, het is er koud en ze werd door haar uiterlijk menigmaal gepest en bijvoorbeeld voor ‘Papoea’ uitgemaakt.
Haar artistieke kwaliteiten heeft ze niet van een vreemde: vader kon mooi zingen en moeder was een geboren vertelster. Al vroeg voelde Thea zich aangetrokken tot de journalistiek, ze volgde een opleiding en in 1961 vertrok ze naar Paramaribo, waar ze medewerkster werd van het dagblad Suriname en later redactrice van het literaire tijdschrift Moetete, wat Indiaanse draagmand betekent, een initiatief van onder andere Dobru, Jozef Slagveer, Ruud Mungroo en Shrinivasi - niet de eerste de besten dus.
Ze ging in 1963 nog een jaar naar Nederland om daar bij de Margriet te werken, maar keerde al spoedig naar Paramaribo terug. Daar volgden een scenario voor de eerste Surinaamse televisiefilm, een theaterstuk, een verhaal over de komende onafhankelijkheid, een dichtbundel en een bloemlezing uit de Surinaamse literatuur (Kri, kra!, 1971), waarmee heel wat jongeren in Suriname zijn opgegroeid.

Thea woont al vele jaren samen met Marijke. Is de liefde voor een vrouw een thema in haar werk? Wat zijn überhaupt haar inspiratiebronnen?
“Geloof het of niet, maar ik praat nooit over matisma, vrouwen die van vrouwen houden. Het belangrijkste vond en vind ik de ontwikkelingen in de Surinaamse wereld, die onderontwikkeld werd genoemd. Daar hebben mijn vrienden, schrijvers, theatermakers, schilders en ook ik, ons mee bezig gehouden, op de weg naar zelfstandigheid en erkenning. Eén keer heb ik in een musical een jongen en een meisje laten zingen:
‘My love is a girl / Yes, a woman like me’ en: ‘My love is a boy / Yes, a man like me’. Dat was in de eerste rockmusical Fri libi (Leven in Vrijheid), opgevoerd in 1975 en ‘76 met veertig tieners die inspraak wilden in de ontwikkeling van hun onafhankelijke land. Ik vond het geweldig dat jongeren ook over een speciale liefde wilden zingen. Mijn stukken willen prikkelen, mensen wakker schudden. Ik bemoei me niet met politiek, maar ik zeg er af en toe wel wat over. Toen ik na 1983 terugkwam in Nederland, na ruim twintig jaar Suriname, heb ik mij ook gestort op de wereld van de Marokkanen en Turken, maar Suriname is en blijft mijn grote inspiratiebron.”

Doe-theater
Samen met Henk Tjon (1948-2009) richtte Thea Doelwijt in 1973 het Doe-theater op, de eerste (semi)professionele toneelgroep van Suriname. Deze groep, die veel van Doelwijts stukken speelde, heeft zonder twijfel een belangrijke rol gespeeld in de emancipatie van de literatuur en het toneel in Suriname. En passant publiceerde ze in 1972 ook nog de eerste Surinaamse thriller: Toen Mathilde niet wilde…
De stukken die het Doe-theater speelde waren kritisch. Vlak na de Decembermoorden in 1982 werd Doeltwijts jeugdtheaterstuk Roy nanga den foefoeroeman (Roy en de dieven) opgevoerd.
Doelwijt: “Maar dat ging niet zonder slag of stoot. De spelers waren bang geworden. In het stuk werd het jonge publiek uitgedaagd om zelf de afloop mee te bepalen. En dat in een tijd waarin zowel de denkvrijheid als de bewegingsvrijheid werd beknot door de militaire machthebbers. Het zou het laatste stuk van het Doe-theater worden. Ik heb het nog wel geprobeerd, maar de angst zat er te veel in.”

Helen Kamperveen en Detta Dilrosun in Land te koop (1973). Collectie Theater Instituut Nederland.

In 1983 keerde ze naar Nederland terug, waar ze een jaar later de stichting Prépré-theater, theater met een speelse glimlach, oprichtte. Een van haar toneelstukken is Iris (uit 1987), waarin een Surinaamse vrouw van tegen de zeventig in een Nederlands verzorgingshuis een monoloog houdt. Haar ene zoon werkte mee aan een systeem dat de moord op haar andere zoon niet berecht. ‘Heb ik Kaïn en Abel gebaard?’, vraagt ze zich af. Els Moor, sinds 1993 redacteur van de literaire pagina van de Ware Tijd, schrijft over Iris (in Paramaribo brasa! uit 2010): ‘Het is een theaterspel vol herkenbare emoties voor wie in Suriname deze tijd meemaakte en ook hier geven structuur, taalgebruik en sfeer er een grote kwaliteit aan.’

Du
Christine van Russel-Henar van de stichting Fu Memre Wi Afo (Gedenk onze voorouders) vroeg Thea Doelwijt in 1998 of zij het zogeheten du-genre weer nieuw leven in kon blazen.
De du was in de slaventijd een bijzonder zang-, dans- en toneelspel met vaste rollen: de koning die op de gouverneur lijkt, de fiscaal die rechters en wetgevers in de kolonie verbeeldt, Aflaw, die nergens tegen kan en altijd flauw valt, de dokter, die meestal een Hollandse dokter imiteert, Asrengi, die heen en weer slingert tussen goed en kwaad, Temeku, de lastige vrouw, Afrankeri, de ijdele vrouw die pronkt met haar uiterlijk, kleren en sieraden. De du was een groep slavinnen, die ervoor zorgde dat de liedteksten werden gemaakt en de dansen ingestudeerd.

Blanke dame
De du-gezelschappen stonden onder voorzitterschap van een meestal blanke dame die Sisi werd genoemd. Omdat er steeds minder getrainde danseressen en zangeressen waren, raakte het spel in het begin van de twintigste eeuw in het vergeetboek. Het verzoek aan Thea Doelwijt resulteerde in Na Gowtu Du (Het gouden spel), daarna, in 2003, in Na Dyamanti Du (Het diamanten spel) en in 2008 in Na Bigi Du, Het grote spel (een volksopera-slavenspel na de afschaffing van de slavernij). Thea kijkt hierin terug naar haar overgrootmoeder, misi Bethania, slavin. Vijf jaar mocht ze niet in de kerk komen omdat ze niet wilde trouwen. Wat dacht en voelde ze? De schrijfster vroeg twee componisten om mee te denken en te schrijven: Denise Jannah en Francine van Dam. Alle drie de du-voorstellingen waren zowel in Nederland als in Suriname te zien.
De tot nu toe laatste keer dat een stuk van Thea Doelwijt in Suriname uitgevoerd werd, was in 2010. Doelwijt: “Al vele jaren vroegen artiesten in Nederland en Suriname aan me: ‘Kunnen we nog een keer Land te koop opvoeren, de succesvolle musical uit 1973’. Ook enthousiaste toeschouwers van toen vroegen ernaar. Ik heb altijd ja gezegd, maar toch kwam het er niet van. Tot theater Thalia mij vroeg of ik iets zou kunnen maken voor de verjaardag van Thalia, 27 april 2010. Toen iemand zei: ‘Misschien kun je delen van Land te koop gebruiken’, begon het voor mij te spoken... Hoe was het vroeger, hoe is het nu? Welke teksten en liederen hebben nog steeds, tot en met vandaag, kracht en betekenis? Zo ontstond deze cabaretmusical Spokendansen/Land te koop vroeger en nu.” In het programmaboekje schrijft ze: ‘Het is en blijft een kick: kritisch en muzikaal werken in Suriname. Ben ik ooit weggeweest? Natuurlijk! Maar ik was hier de laatste jaren steeds weer’. Ze vult aan:
“Nu denk ik af en toe: ‘Zal ik teruggaan naar Suriname en iets voor en met kinderen doen...’ Als ik mijn grote liefde trouw blijf, geëngageerd theater maken, krijg ik problemen met sommige mensen die sommige wantoestanden niet zien...”

Beeld uit Mi kondre, mi lobi yu (1985) met Noraly Beyer en Sabri Saad el Hamus. Foto: Bob van Dantzig, collectie Theater Instituut Nederland

IJskou
“Maar hoe dan ook: in die ijskou van Nederland wil ik niet blijven. Op Curaçao heb ik ook familie, vrienden en kennissen, en zwemmen in zee is ook lekker. Kortom, de tropen blijven roepen. Un sa si wan fasi, we zullen een manier vinden om tot een oplossing te komen.”
Thea Doelwijt lijkt meer genen van haar Surinaamse vader te hebben dan van haar Nederlandse moeder. Want al woont ze nog zo lang in Nederland, ze blijft een Surinaamse schrijfster. Achttien jaar geleden schreef Michiel van Kempen een portret van haar (in Woorden op de Westenwind – Surinaamse schrijvers buiten hun land van herkomst, 1994), dat in een Amsterdams café op de volgende manier wordt afgesloten: ‘Het einde van het gesprek nadert. En dan zegt ze plotseling kordaat: ‘Ik vind dat ik nu een beetje op een te Nederlandse manier met je praat. Surinamers houden niet zo van die toon. Cheers!’’
In datzelfde Amsterdamse café blijkt ze daar vele jaren later nog steeds zo over te denken: “Nederlanders zijn over het algemeen wat directer, brutaler. Wij, Surinamers, houden daar niet zo van. Proost!"

[uit Parbode, 1 februari 2012]

Mannen praten over vrouwen de publiekstrekker

door Steven Seedo

Paramaribo - Na het cabaretstuk Mannen praten over vrouwen met Lucien Vriese, Ruben Silvin, Jerrel Vierklau en Aloi van Does, zijn moppen de trekker van de show. In het stuk, dat een half uur duurt, praten mannen tijdens een borrel over hun ervaringen met vrouwen. Jolanda Wassenaar, die er als enige vrouw bij zit, komt voor de vrouwen op.

“Niet negatief, maar komisch in een positieve sfeer. Het leukste is, dat het publiek ook participeert”, zegt Lucien Vriese. Mannen over vrouwen is geïnspireerd door het muziektheaterstuk Onder Vrouwen over Mannen van Helen Kamperveen, vult hij aan. Het publiek schijnt geen genoeg te krijgen van de Moppen Allerlei X-Rated show. Er zijn in totaal vier uitverkochte voorstellingen in theater Thalia gegeven. De première was op 2 november. Vanavond vindt de allerlaatste voorstelling in de Congreshal plaats. “No joke. Dit is echt de laatste keer. De artiesten hebben andere verplichtingen. Er wordt nu gewerkt naar een ander concept voor het komende jaar”, zegt Ivan Dulder van Beat Street, de organisator. De show begint met Ruben Silvin en Glenn Huisden, die het publiek met schuine moppen en swit tori bezig zullen houden. Eén van de attracties van de avond is het optreden van de Four Seasons meets Enver met de Ayo Ayo Mai Bara show.

Ruben Silvin steelt de show tijdens de Moppen Allerlei X-rated show.
  Foto © Regilio Derby.

De Moppen Allerlei X Rated Moppenshow is in de jaren’90 in het leven geroepen. Het idee is ontsproten uit het bestverkochte moppenboek met dezelfde naam. “Na het groot succes van het boek heb ik besloten om het ‘live’ te gaan opvoeren”, vertelt Dulder. Voor de moppen zorgden de overleden cabaretiers Harold Braam en Reppie Redmond. Walther Huisden verzorgden de sketches. De moppen zijn destijds ook op cassettebandjes uitgebracht en later op cd. Na uitverkochte zalen in theater Thalia werd in 2001 de overstap gemaakt naar de Anthony Nesty Sporthal. Eén van de meest besproken shows was die met als thema de Nationale Assemblee. Dulder: “Voor velen was de show met de bokswedstrijd van Mike Tyson, vertolkt door Ruben Silvin en Evander Holifield uitgevoerd door Reppie Redmond het aller leukst”. Dit jaar waren er weer plannen om de show weer in de Anthony Sporthal te houden. Vanwege het feit dat de hal bezet was, is besloten om terug te gaan naar Thalia.

[uit de Ware Tijd, 20/12/2011]

Valentine-stuk verfilmd

Paramaribo - Het Valentine-theaterstuk Wroko no de, lesiman breti is verfilmd [niet te verwarren met het stuk Shirley Valentine, geregisseerd door Sharda Ganga! - red CU]. "Vanwege het groot succes van het stuk hebben we besloten om hem te verfilmen. Mensen die de voorstelling hebben bezocht, gaan opnieuw genieten," vertelt Humphrey van Hetten van de groep A Sa Go. Momenteel wordt de laatste hand aan de film gelegd. "Ons streven is om de film tijdens de komende jaarbeurs te lanceren,"" vult hij aan. Over het inhoudelijke wil hij nog niet veel zeggen.


Foto rechts: Een scene uit een opvoering van A Sa Go


Wel laat Van Hetten tussen neus en lippen door weten dat Romano Hardy de hoofdrol vertolkt en hij een goede job heeft gedaan. De Surinaamse situatie is ook goed te beleven in de film. Het gaat om de cultuur en huiselijke situaties.
Wroko no de, lesiman breti is het meest succesvolle theaterstuk van A Sa Go. Na de première op 13 februari is het vanwege het succes nog een aantal keren opgevoerd. "Het is de eerste keer in ons bestaan dat we een Valentine-stuk meerdere keren moesten opvoeren."

Wat volgens Van Hetten het stuk zo interessant maakt, is dat het om een thema gaat dat momenteel in de samenleving speelt. Heel veel vrouwen op middelbare leeftijd, vooral die uit Nederland komen en zich hier vestigen, gaan relaties aan met een man, die uiteindelijk een profiteur blijkt te zijn.

[uit de Ware Tijd, 14/11/2011]

Tweede theaterfestival OnStage

door Rosita Leeflang

Paramaribo - Het idee werd vorig jaar geboren en uitgevoerd. Het werd een geweldig succes, dus staan directeur Helen Kamperveen en haar team weer in de startblokken voor het tweede Theater Festival OnStage. Drie weekenden lang kunnen liefhebbers genieten van producties van leerlingen van de theaterschool. De eerste twee weekenden zal de Surinaamse versie van The Wizard of Oz te zien zijn, gebracht door twee verschillende groepen leerlingen. In het eerste weekend van 15 en 16 juli wordt het stuk opgevoerd door cast A, terwijl cast B het tweede weekend van 22 en 23 juli voor haar rekening neemt.

Helen Kamperveen, midden op de bank, met de cast van Onder vrouwen over mannen

Dit stuk is bewerkt door Ritania Whirt en geregisseerd door dramadocent Birte ten Hoopen, die op zoek ging naar zoveel mogelijk kinderen om het stuk op te voeren. De aanvangstijd voor beide weekenden is om zeven uur ’s avonds. In het laatste weekend van het festival op 29 en 30 juli wordt de nieuwe productie OSM, dat staat voor Ons Soort Mensen opgevoerd. Dit stuk is een bewerking van het populaire Breakfast Club dat in de jaren 80 furore heeft gemaakt. Het gaat over een stel onhandelbare jongeren die voor straf na school moet nablijven. De jongeren verschillen totaal van elkaar, maar op dat moment komen de verhalen los en worden ze een hechte groep vrienden. Deze productie is voor jongeren vanaf veertien jaar en begint om half acht ’s avonds.

Naast theater zullen bezoekers ook kunnen genieten van dans, monologen en muziek. Het festival is om het schooljaar officieel af te sluiten, zegt Kamperveen. “Wij willen laten zien waarmee we bezig zijn op school, maar ook jongeren interesseren om zich aan te sluiten. Dit is een goede gelegenheid voor ze om te zien of theater iets voor ze is. De theaterschool is goed voor creatieve kinderen, waar ze ook anderen kunnen ontmoeten met dezelfde creatieve aanleg.” Daarnaast is het festival voor de leerlingen zelf ook een feestje om hun schooljaar af te sluiten. Nieuwe leerlingen kunnen gelijk een inschrijfformulier invullen.

Voor het nieuwe schooljaar, dat in oktober begint, heeft Kamperveen het een en ander in petto. Zo komt er een nieuwe, vrij jonge, dramadocent, die op een leuke manier muziek maakt met het lichaam. In april komt er ook iemand die een stuk met de leerlingen zal schrijven, die ze dan ook zelf mogen opvoeren. Verder is er een samenwerking met de Schrijversvakschool van Ruth San A Jong en is het streven om in december een stuk geschreven door de cursisten van de school te laten opvoeren door leerlingen van OnStage.

[uit de Ware Tijd, 11/07/2011]

Bryan X is een meesterstuk

Herkenning met... en toch verwarring, geweldig spel

door Ruth Nortan


Paramaribo - ‘Magnifico’ roept een enthousiaste José na afloop van theatervoorstelling Bryan X. Afgelopen vrijdag vond in theater Unique de première plaats van het stuk, geschreven en geregisseerd door Sharda Ganga.

De voorstelling maakt op een hilarische manier serieuze kwesties bespreekbaar. Bryan bezoekt na jaren te kampen met nachtmerries dr. Hooplot. Bang om door anderen herkend te worden laat hij haar als cliëntennaam de letter ‘X’ optekenen. Cliënt X in plaats van patiënt X, omdat Bryan weigert te accepteren dat hij een patiënt is.

In gesprek met dr. Hooplot passeren zowel prettige als minder prettige herinneringen de revue. Ook de relatie met zijn jeugdvriend Marvin komt aan de orde. Bryan is te zien als leider, met zijn aanhangers en hun verschillende (on)beantwoorde behoeften als voorzitter, lover (waarbij Lydia en Wanda een zeer voorname rol spelen), en toch patiënt. Op meesterlijke wijze zijn verschillende rollen in het stuk verwerkt waarin personen uit politieke groeperingen en tal van verenigingen aan het woord komen.

Bryan X is volgens bezoekers zeer zeker de moeite waard. “Het stuk is Magnifico, mang. Geweldig hoe Idi de verschillende personages gestalte geeft. Lemmers, die speciaal voor het stuk een ‘hairdo’ [een kalend voorhoofd, ... red.] onderging, heeft een topstuk neergezet. Deze welbespraakt overkomende ‘leider’ komt door zijn zeer vlotte babbel heel geloofwaardig over. Zijn kapsel en de intonaties in zijn monologen dragen daaraan bij.

Bryan X wordt gespeeld door een cast van acht mensen die tien personages vertolken. Idi Lemmers als Bryan, Kwasie Vreden als jonge Bryan, Ellen Abendanon als dr. Hooplot, Ori Plet als Marvin, Tanuya Manichand speelt Lydia, Wanaha de Vries vertolkt zowel Agnes als directeur, Clifton Sno speelt Harold en Pa, en Marina Pinas is Ma. De Mighty Youth fungeerde als versterking van de stemmen bij de vocale delen. Er is niet echt sprake van bijrollen, omdat haast elke rol bijdraagt aan het ‘zijn’ van dit stuk. Geen enkele rol is overbodig.

“Het meest geweldige is om al deze mensen van wie je het eigenlijk niet verwacht te zien samenspelen”, zegt Zabdai Zamuel over de cast. “Ik ben aangenaam verrast. Mensen die in hun dagelijks leven iets anders doen en dan tegen je zeggen aan het einde van zo’n productie ‘ik wist nooit dat theater maken zo leuk kon zijn’. Je moet het zien als de grootste rapper die een kinderboek schrijft. Dat is de keerzijde van de medaille. De andere kant van de persoon die we niet eerder hebben gekend." Helen Kamperveen vindt het prima dat er goede politieke stukken worden gemaakt en gepresenteerd. “Een goed stuk.”

Producer Eartha Silos: “Bryan X is een geweldig goed stuk. Elke keer als ik de productie zie, merk ik andere zaken op die mij eerder niet waren opgevallen. Ook al draait dit stuk vijftig keer, ik denk dat ik vijftig keer zal genieten.” Volgens Eartha zit de kracht van dit stuk in de manier waarop het is geschreven. “Sharda wordt steeds beter”, zegt Silos. Zelf zegt Ganga dat het stuk het product is van tien jaren werken met verschillende groepen en verenigingen. Het is wat ik allemaal heb meegemaakt en datgene dat mij fascineert heb ik in dit stuk verwerkt. Het stuk is volgens Ganga aangepast. Het was al geschreven, maar vanwege omstandigheden moest het worden aangepast. Van het nieuwe product mochten de premièregangers afgelopen vrijdag deelgenoot zijn. Volgens Silos is het stuk uitzonderlijk goed vanwege de manier waarop de intriges, de verwarring en de herkenning verwerkt zijn. Het gaat om het systeem dat herkenbaar is. Enigzins herkent men Harish Monorath of is het Melvin Bouva? Wie is het nou eigenlijk? De verwarring is compleet omdat op de personages die gespeeld worden niet voor de volle 100% een etiket te plakken is. Dit is meesterwerk.

Ellen Abendanon, Sharda Ganga en Idi Lemmers tijdens een repetitie in Theater Unique

Taal - blijspel - Spinozapremium

door Carry-Ann Tjong-Ayong

Van een conferentie over meertaligheid in Suriname tot een blijspel van Bodil de La Parra over vrouwen die mannen bekritiseren en tussendoor op internet lezen over de toekenning van de Spinozapremie aan o.a. een vrouwelijke hoogleraar Jeugd en Media in Amsterdam, dat zijn stappen met zevenmijlslaarzen. Maar dat is nou de zegen van internet. Je kunt je hier of daar overal in storten en van alles op de hoogte blijven.

Nou kon ik altijd al tien dingen tegelijk doen in tegenstelling tot mijn man die liefst 1 ding doet en dan ook heel goed. Als kind oefende ik in het schrijven van de tekst van een liedje en tegelijk een ander zingen. Van die dwaze dingen die kinderen doen. Maar het scherpte mijn geest en vooral mijn geheugen, wat weer handig was bij het leren van een proefwerk. Mijn jongere broer en ik staken elkaar de loef af bij het snel opzeggen van alle rugtitels van de Winkler Prinsencyclopedie in mijn vaders boekenkast. Zo leerden we al op drie- en vierjarige leeftijd lezen en dat leverde ons levenslang plezier op.

Maar om terug te komen op de conferentie met als thema “ordening van meertaligheid”, die het sluitstuk vormde van zeven weken consultaties over talen in Suriname. Talen zijn mijn hobby en ik vind het jammer dat ik nu pas in Suriname ben, zodat ik alleen de slotconferentie kon bijwonen. Hoewel ik mij niet voor 15 juni had opgegeven kreeg ik van die aardige meneer Roozen, die ook dagvoorzitter was, een Vipplaats op de eerste rij toegewezen, met extra stoel voor Wim, waar ik ook mijn blocnote kon neerleggen en in de pauze een broodje en een pakje mangojuice, die dezelfde heer attent verzorgde. Zo’n plaats heeft voordelen en nadelen. Je kunt alles op het podium goed volgen, maar je zit pal onder de ijskoude airco en je ziet niet wie er achter in de zaal zitten. Veel vrienden bleek bij de karige lunch, die Hr. Roozen schertsend een hapje noemde, wat het ook was.


De conferentie werd geopend met woorden van minister Raymond Sapoen van Onderwijs en Stanley Sidoel van het Directoraat Cultuur. De Taalraad onder de deskundige leiding van “oom “ Hein Eersel hield een aantal inleidingen, over talen, democratie en taalrechten (hijzelf verwees in dit verband naar artikel 8.2. van de grondwet, het enige artikel waar het woord taal in voorkomt en stelde onder meer dat iedere burger het recht heeft de eigen taal te gebruiken en daarin niet belemmerd mag worden door bv overheidsinstanties aan loketten.
- talen in historisch perspectief door Lila Gobardhan-Rambocus, die aagaf hoe de meertaligheid zich vanaf de vroegste tijden met één bevolkingsgroep, de reeds meertalige Inheemsen, ontwikkelde. Volgens haar zal de meertaligheid altijd blijven bestaan en het Nederlands, dat eigen is geworden, zeker nog 100 jaar. Wij hebben 23 verschillende talen hoorde ik tot mijn verwondering. Jaren geleden woonde ik in Leiden een interessante conferentie bij over talen in Suriname, waar ik leerde dat er alleen al 35 Inheemse talen in Suriname zijn. Met alle andere gesproken talen er bij zou je dus al over de 40 komen. Maar misschien zijn er inmiddels al weer talen verdwenen.
- standaardisatie en standaardisering van talen door Renate de Bies, die ook het woordenboek Surinaams Nederlands heeft samengesteld en die het aanschouwelijk illustreerde, door de vergelijking te trekken met kippen voor de consumptie, maar daardoor de noodzaak er toe goed duidelijk maakte. Vier fasen zijn nodig om een taal te standaardiseren: selectie, beregeling, uitvoering en onderhoud;
- landen met meer dan ‘’en officiële taal, zoals India, Zuid-Afrika en de Antillen werden toegelicht door Bholanath Narain;






- en tenslotte gaf Paul Middellijn op zijn eigen wijze een statement over de wenselijkheid van het Engels en desnoods het Spaans als officiële voertaal in plaats van het Nederlands dat afgebouwd dient te worden. Hij gaf voorbeelden van woorden in het Surinaams-Nederlands die uit het Engels of Spaans komen en wees op het economisch belang in de regio.

In de discussie met de zaal kwamen de diverse visies nog meer tot uiting en voordat de taalwet een feit is zal er nog heel wat water door de Suriname-rivier stromen.

Verfrissend was het blijspel Onder vrouwen over mannen van Bodil de la Parra, het regiedebuut van Helen Kamperveen. Drie voortreffelijke jonge actrices, waarvan twee van Helen’s theaterschool gaven vol humor en zichtbaar plezier hun visie op de Surinaamse man. De zaal voor meer dan 90 % gevuld met vrouwen in alle leeftijden genoot zichtbaar en hoorbaar en zelfs het handjevol mannen, zoals de mijne, die als excuus had dat hij mijn rolstoel moest “stoten”, kon om de pittige grappen lachen. Ik had mijn vaste VIP-plaats als gast en hoefde dus niet naar boven te worden gedragen. Het Patronaat heeft een oprit en een rolstoeltoilet had Helen mij trots verteld.

Maar de Mgr. Wulfingstraat veranderd helaas erg nu de drie huisjes met erven bij de brug over de Sommelsdijksekreek getransformeerd zijn tot parkeerterrein met portier voor het in aanbouw zijnde, vier verdiepingen tellende kantongerecht naast het Patronaat. Liever had ik gezien dat de RK meisjesscholen, de Hoedenvlechtschool en de Paulusschool gerestaureerd waren. Maar ook het bisdom lijdt onder de malaise en de regering bouwt wat zij wil. Toch denk ik dat ik liever een regeringsgebouw hier zie dan een zeshoog Chinees warenhuis., zoals er overal in de binnenstad en aan de rand van de stad oprijzen... Dat heet vooruitgang, waarbij het vooruitdenken wordt vergeten.

Op ‘Utrechtse Vrouwen spreken’ (Linked In) ontdekte ik een blog ‘Kopstukken in Komkommertijd’, van Sylvia Valkenburg, over haar zus, prof. dr. Patti Valkenburg, die als enige vrouw tussen drie laureaten, winnaar van de Spinozapremium is, een prestigieuze wetenschappelijke prijs van 2,5 miljoen euro, voor haar onderzoek naar Jeugd en Media. Sylvia beklaagt zich over de beperkte aandacht van het NOS-Journaal, dat het feit bovendien linkt aan domme studenten.