Op de bromfiets door de jungle

Inheemse kinderen

door Lydia Rood

Het charmante boekje Converseren in het Caraibs brengt de cultuur van de Surinaamse indianen bij andere Surinamers onder de aandacht. Samenstelsters Nowilia Tawjoeram-Sabajo en Bernadette Awatjale hebben bruikbare zinnetjes verzameld en het resultaat is een soort Wat en Hoe Caraïbisch. Er wordt een hoofdstuk gewijd aan de uitspraak, maar algemene uitleg over grammatica en structuur van de taal ontbreekt.

Daardoor moet je zelf uitvissen waarom 'hij is rijk' en 'zij is rijk' in het Caraïbisch hetzelfde luiden: gudu me man, en waarom ook 'het is moeilijk' en 'het is schoon' eindigen met me man (tupi me man enirùpyn me man): er is klaarblijkelijk maar één vorm voor de derde persoon enkelvoud. In de uitgangen van het naamwoordelijk deel van het gezegde zit geen systeem dat terug te voeren is op het geslacht. In het Nederlands en veel andere talen kun je niets over iemand zeggen zo lang je het geslacht niet weet. Zou het er voor een Caraïeb minder toe doen of iemand een man of een vrouw is?

Het grappige is dat dit een poging is een aloude cultuur te conserveren. En dan komen we woorden tegen als verjari (ero me verjari poko wa - vandaag ben ik jarig), gruntu (groente) en buruku (broek), en vakansi.
Een spin wordt aangeduid met een Afrikaans woord: anasi [anasjie]. Britten en Fransen hebben hun steentje bijgedragen: een vliegtuig is een oplan en oto betekent auto. Maar een fiets, hoe kan het ook anders, noemt de Caraïeb fiets.... en heb ik geen fiets, dan bromfiets k`upo w`ysa...

Lydia Rood

'Duizendpoot' Lydia Rood (1957) studeerde Spaans en journalistiek en schreef kleuter-, kinder- en jeugdboeken, toneelstukken, filmbewerkingen en leesboekjes voor de basisschool. Daarnaast schrijft ze thrillers voor volwassenen (samen met broer Niels), romans en erotische verhalen.

Ze is verzot op taal en maakt daar sinds 2008 elke week een column over bij RNW; eerst op het weblog Klare Taal en tegenwoordig in het dossier Klare Taal Extra (op de website) en in de Wereldkrant. Eens in de veertien dagen is ze ook te horen in het radioprogramma Klare Taal.

[van RNW, 9 juli 2011]

Converseren in het Caraibs

Bernadette Awatjale en Nowilia Tawjoeram-Sabajo

Nowilia Tawjoeram-Sabajo stond met haar stand op de beide Surinaamse kinderboekenfestivals die al achter de rug zijn en zal ook in Paramaribo aanwezig zijn. Ze is, samen met Bernadette Awatjale, de auteur van het boek: Converseren in het Caraibs dat in maart 2009 uitkwam. Een mooi initiatief vooral ook in verband met het groeiende toerisme. In dit verband is het goed dat de instructie in het boek niet alleen in het Nederlands, maar ook in het Engels geschreven is. Wie de taal gaat leren uit het boek, kan voor de uitspraak gebruik maken van de twee cd’s die zijn toegevoegd.

Nowilia Tawjoeram was in haar stand bezig de kinderen van hogere klassen warm te maken voor het leren van deze Surinaams-inheemse taal. Ze gebruikte daarvoor de meest voor de hand liggende onderwerpen, zoals groeten, jezelf voorstellen, je familieleden en uiteraard de getallen. De kinderen hadden na het half uur in Nowilia’s mooi aangeklede stand het gevoel dat ze veel geleerd hadden. ‘Als we elkaars talen een beetje spreken’, bevordert dat de eenheid in onze samenleving’, zegt ze zelf.

Bestellen: info@nowilia.com

Foto: @ Michiel van Kempen

Converseren in het Karaïbs

Dat inheemse ("Indiaanse") talen bedreigd worden is geen echt nieuws. Steeds meer jongeren kiezen voor een gemakkelijke creooltaal of de taal van het onderwijs waarmee men gemakkelijker de maatschappelijke ladder kan beklimmen. Dat veel cultuurgoed zo verloren gaat - want met de taal sterven ook een hele hoop culturele begrippen en een manier van denken veelal uit - moge duidelijk zijn. Zo zijn er in Suriname nog manier weinig sprekers van de eens onder inheemsen wijdverbreide Arowakse taal. Met het Karaïbs is het minder dramatisch gesteld, maar ook die taal staat onder druk.

Om de bekendheid van het Karaïbs te vergroten en zo alvast een dammetje tegen verdwijning van de taal op te werpen, schreef Nowilia Tawjoeram een conversatiegids Engels - Nederlands - Karaïbs. Wie het boek wil bestellen klikke voor meer informatie hier.