 |
| Ronny Lobo biedt zijn boek aan aan de Gevolmachtige Minister van Curaçao Marvelyne Wiles. Foto © Nico van der Ven |
De afgelopen 35 jaar heb ik als architect een verhaal proberen te vertellen met ruimte en materiaal, het helaas steeds schaarser wordende verhaal dat we architectuur noemen. In mijn praktijk werd ik steeds geconfronteerd met de vele verhalen van opdrachtgevers, aannemers, leveranciers, de overheid en andere betrokkenen. Vooral het verhaal van mijn opdrachtgevers, dat zich voor mijn ogen afspeelde intrigeerde mij. B.v. hoe een dominante man het voor mij niet kon verbergen dat zijn timide vrouw feitelijk de belangrijkste beslissingen nam. Ook het noodlot bij mijn opdrachtgevers bleef niet uit, zoals het met ruzie uit elkaar gaan, nog voordat de eerste steen was gelegd of, erger nog, het overlijden van één van mijn opdrachtgeefsters, vlak voordat ze de sleutel van haar huis van de aannemer mocht ontvangen (haar man compenseerde al gauw zijn verdriet door in het nieuwe huis met een meisje uit zijn stamkroeg te gaan wonen). Of het verhaal van een aannemer die zichzelf per ongeluk opblies met vuurwerk. Ik had al gauw door dat de levensverhalen van al die mensen waar ik mee werkte, dezelfde waren als van alle andere mensen op de wereld, ook die in mijn eigen familie- en vriendenkring.
 |
| Een architectuurontwerp van Lobo: Flagstones |
Op een goeie dag vond ik dat het tijd werd om deze verhalen
op te schrijven. Ook om eindelijk zelf een keer opdrachtgever te zijn en wel
van mezelf. Maar vanuit mijn eigen vak geschreven, in de vorm van een
architectuurroman. Dat het een liefdesroman geworden is, is de schuld van de
personages in het boek, die zonder dat ik daar als architect voldoende grip op
kon houden, hun gevoelens de vrije loop lieten. Denkt u bij het lezen
asjeblieft niet dat ik als architect zo’n enerverend leven heb gehad als de hoofdpersoon
Kenzo.
Schrijfproces
 |
| Goethe |
Schrijfproces
Bijna 230 jaar geleden zei de Duitse dichter Johann Wolfgang
von Goethe (1749-1832): Alle wijze
gedachten zijn al duizenden keren gedacht, maar om ze ons eigen te maken,
moeten wij ze steeds weer opnieuw en oprecht overdenken zodat ze wortel te
schieten in onze persoonlijke ervaring. In analogie hiermee zegt men in de
literaire wereld vaak dat alles al ooit geschreven is. Ik aanvaardde de
uitdaging om te proberen mijn verhaal zodanig op te schrijven dat u er, ondanks
uw jarenlange leeservaring, plezier aan kunt beleven.
Goethe noemde architectuur "bevroren muziek",
daarmee een link makend tussen architectuur en muziek. Al schrijvend ontdekte
ik de overeenkomsten tussen literatuur en architectuur. Begrippen als tijd,
ruimte, gebeurtenis, vorm, ritme, verhoudingen en kleur, worden in vrijwel alle
kunstzinnige uitingen gebruikt. Ook in de literatuur, vooral in poëzie. Bij
vrijwel allemaal probeert de maker met zo weinig mogelijk middelen zoveel
mogelijk te zeggen. Bij architectuur zijn het de bouwmaterialen, bij muziek de
noten, bij literatuur de woorden. Er is echter één groot verschil, bij
architectuur maak je het ontwerp op verzoek, ja soms zelfs op bevel van een
opdrachtgever. Niemand heeft mij gevraagd om een roman te schrijven. Er is nog
een verschil. Voordat ik mijn eerste concrete opdracht in de architectuur
uitvoerde, had ik zes jaar in Delft geleerd hoe het moest. Met het schrijven
begon ik terwijl ik de kunst en de techniek ervan nergens had geleerd.
Schoorvoetend begon ik met reisverhalen en gedichten, die waarschijnlijk nooit
gepubliceerd zullen worden. Daarna met een papiamentstalig kinderboek met de
titel E biahe di Tobias. Nu mijn
debuutroman.
Toen ik het eerste manuscript naar mijn gevoel af had kreeg
ik van een vriendin van mij, taalkundige Ini Statia, het advies om het compleet
te herschrijven. Het deed me denken aan mijn studietijd, wanneer de hoogleraar
met zijn dikke 6B potlood door je mooie ontwerp ging krassen. Ook wijlen Erich
Zielinski en Frank Martinus, die het proces als schrijver al meerdere malen
hadden meegemaakt, gaven kritisch commentaar. Vele tekstblokken belandden in de
prullenbak, nota bene om het verhaal te verbeteren.
Nadat het manuscript met hun adviezen helemaal herschreven was kwam ik via Ini terecht bij Pim Wiersinga, hier in de zaal, die zei ‘het kan een goede roman worden’. Hij gaf me de probleempunten aan en adviseerde om professionele coaching te zoeken (zelf kreeg hij het te druk, omdat hij verliefd werd). Ini verwees mij naar Ronald Bos van het Nederlands Letterenfonds, waar ik coaching aanvroeg. Die liet het manuscript door drie experts lezen die gelukkig ook allemaal vonden dat er voldoende potentie zat in het verhaal. Peter de Rijk werd aangewezen als mijn coach. Die heeft ervoor gezorgd dat ik, om het met zijn woorden te zeggen, meer peper bij het gerecht heb gedaan. Nadat we samen via e-mail het hele manuscript hadden doorgeworsteld verliep de ingang bij uitgeverij In de Knipscheer als vanzelfsprekend. Die zette Jim Rotteveel in als redacteur, die nogmaals elk woord omdraaide.
 |
| Ronald Bos - met blote voeten - legt Ronny Lobo uit hoe wij dat in Nederland allemaal doen |
Nadat het manuscript met hun adviezen helemaal herschreven was kwam ik via Ini terecht bij Pim Wiersinga, hier in de zaal, die zei ‘het kan een goede roman worden’. Hij gaf me de probleempunten aan en adviseerde om professionele coaching te zoeken (zelf kreeg hij het te druk, omdat hij verliefd werd). Ini verwees mij naar Ronald Bos van het Nederlands Letterenfonds, waar ik coaching aanvroeg. Die liet het manuscript door drie experts lezen die gelukkig ook allemaal vonden dat er voldoende potentie zat in het verhaal. Peter de Rijk werd aangewezen als mijn coach. Die heeft ervoor gezorgd dat ik, om het met zijn woorden te zeggen, meer peper bij het gerecht heb gedaan. Nadat we samen via e-mail het hele manuscript hadden doorgeworsteld verliep de ingang bij uitgeverij In de Knipscheer als vanzelfsprekend. Die zette Jim Rotteveel in als redacteur, die nogmaals elk woord omdraaide.
Het meest intrigerende van het schrijfproces vond ik het
feit dat alles wat je opschrijft, moet kloppen met de werkelijkheid, terwijl
het hele verhaal fictief is. Je mag dus veel verzinnen behalve onzin. Om de werkelijkheid
te benaderen moet je research doen waar je enorm veel van leert. Dat is vooral
de verrijking van mezelf geweest die ik bij het schrijven voelde. Niet alleen
meer kennis opdoen van de materiële werkelijkheid, meer ook van de psychologie
van de personages, hun passies, leed en hun ziekten.
.JPG) |
| Pim Wiersinga. Foto © Michiel van Kempen |
Alle goede componisten, schrijvers en architecten zijn zich
ervan bewust dat in hun artistieke creaties echte kwaliteit nooit bereikt wordt
door toeval. Het is gewoon veel discipline opbrengen en hard werken. Maar je
moet vooral aan de slag gaan! Picasso was hierin zeer extreem. Hij zei: als ik
weet wat ik ga schilderen, hoef ik het niet meer te schilderen. Zo is het
eigenlijk met schrijven ook.
Goede architectuur, muziek en romans hebben nog iets met
elkaar gemeen. Ze zijn allemaal afhankelijk van deelname van het publiek - geen
architectuur zonder gebruikers - geen muziek zonder luisteraars, Izaline kan
dat bevestigen - geen boeken zonder lezers. Ik hoop daarom dat mijn boek het
grote publiek bevalt. Vergeet vooral niet om mij jullie kritische commentaar te
sturen. Hier put ik weer inspiratie uit voor het volgende manuscript.
Dankwoord
Behalve Ini Statia, Pim Wiersinga, Ronald Bos, Peter de
Rijk, Erich Zielinski en Frank Martinus, die ik hiervoor genoemd heb, wil ik
vooral de proeflezers Audrey Linzey, Nel Casimiri en mijn zus Sonia Vinck-Lobo
bedanken en natuurlijk mijn vrouw Denise die mij met geduld en liefde constant
stimuleerde. Zonder hun hulp zou het wellicht niet zover zijn gekomen.
Daarnaast dank ik de vele mensen in mijn omgeving waaronder
familie, vrienden, opdrachtgevers en aannemers die mij tot deze roman
inspireerden.
Mijn dank gaat eveneens uit naar het Prins Bernard Cultuur
Fonds Caribisch Gebied die heeft bijgedragen aan mijn aanwezigheid hier.
Dank U
Ronny Lobo
8 september 2013
8 september 2013
