Autor cu Tayer Con pa scirbi un buki na Plaza Bookshop

Quito Nicolaas (links)

Oranjestad (AAN)– Proximamente e autor multi-facetico Quito Nicolaas lo ta na Aruba pa disfruta di e periodo di Carnaval.

Un temporada cu despues di algun aña e ta bishitando y cu ta trece numeroso bunita recuerdonan di su pais. Pa e autor esaki ta un momento di vacacion, despues cu aña 2013 tabata uno hopi exitoso cu cuater publicacion riba su nomber.

Na luna di mei su novela – Sombra di recuerdo – cu a marca historia na Aruba, Corsou y Boneiro a subi mercado. Aparte di esaki aña pasa dos ensayo – Caribbean literature from the ABC-Islands in the European Netherlands y De schrijver nodigt de lezer uit voor een Tango – a keda publica. Dos estudio cu ta duna un bista di nos literatura na Hulanda y tambe e nificacion di un novela historico. Na luna december algun di su poesianan – traduci pa Ramon Todd Dandare – a keda selecta y publica den un antologia na Argentina bou di e titulo Arte Poetica.

Durante su estadia e lo tin diferente compromisonan na Aruba y Corsou pa cumpli cu ne. Banda di entrevista na television, e lo ta Diahuebs dia 13 di februari pa 4’or y mei di atardi na Plaza Bookshop na Dakota pa duna un tayer con pa scirbi un buki y pa firma su novela Sombra di recuerdo. E tayer lo ta na Papiamento y lo trata diferente topico, entre otro: tema di e storia, con ta construi un storia, e personahenan, e dialogo y flashbacks. Na e directora di Biblioteca Nacional di Aruba, e lo haci entrega di un ehemplar di e Antologia Arte Poetica pa tin esaki den e coleccion di e biblioteca.

Na Corsou e lo ta den e programa di television Moru Bon Dia di Eileen Looman pa papia encuanto di su obranan literario. Dia 6 di maart lo tin den Biblioteca di Korsou e presentacion di su ultimo buki, e novela Sombra di recuerdo, cual ta e prome buki di 400 pagina den historia di Papiamento y di Literatura di Aruba y Corsou. E autor lo bishita algun scol pa papia tocante su bukinan y pa motiva e hobennan pa sigui lesa. Finalmente Diasabra 8 di maart lo tin un actividad na Boekhandel Mensings, unda cu e autor lo firma su bukinan pa esnan cu ta interesa.

[uit Diario, 3 februari 2014]

Geslaagde presentatie door Ramon Todd Dandaré in Arubahuis

Foto @ Nico van der Ven

door Henry Habibe

Op 20 augustus jl. heeft in het Arubahuis te Den Haag een presentatie plaats gehad van de Arubaanse linguïst Ramón Todd Dandaré. Deze bijeenkomst vond plaats in het kader van het ‘Jaar van het Papiaments’, dat dit jaar door de Arubaanse overheid als zodanig werd uitgeroepen.

De titel van de presentatie was: ‘Den kibra di marduga – Aurora di un lenga crioyo: Papiamento’. Aangezien men op Aruba niet bereid schijnt te zijn om accenten te zetten op de beklemtoonde letters, weet de lezer niet hoe deze woorden precies uitgesproken moeten worden. Ook de post-tonische ‘o’, het als een oe-klank klinken van de ‘o’ aan het eind van bepaalde woorden in het Papiaments, blijft men op Aruba met een ‘o ‘ weergeven in plaats van met een ‘u’. Een ietwat logischer weergave van genoemde titel zou zijn: ‘Den kibrá di mardugá – Aurora di un lenga krioyo: Papiamentu’. (Nederlands: ‘Bij het ochtendkrieken – Dageraad van een creoolse taal: Papiaments’). 

Ramon Todd Dandaré

De heer Todd had een lijst laten uitdelen van een aantal oude teksten, geschreven in het Papiaments uit die tijd. Het zijn documenten uit de periode 1747 – 1864. Hij bracht en passant in herinnering dat het Frank Martinus was die bepaalde oud-Papiamentse boekwerken voor het nageslacht had ‘gered’ toen Willemstad naar aanleiding van de sociaal-politieke oproer van mei 1969 in lichterlaaie stond. In het Bisdom op Curaçao werden veel van deze werken bewaard. Een aantal van deze werken werd inmiddels opnieuw uitgegeven door de Stichting Libri Antilliani (Nederland) en de Fundashon pa Planifikashon di Idioma (Curaçao). Twee daarvan zijn het oudst gedrukte Papiaments-Nederlandse dictionaire uit 1859 (Woordenlijst met Zamenspraken) en het Ewanhelie di San Mateo (1844). Niet alle teksten, die op de lijst van Todd stonden, werden door hem besproken. Hij beperkte zich tot drie ervan.

Het eerste in zijn geheel doorgenomen document was de bekende ‘brief van een Curaçaose jood’ uit 1775. Het tweede was een ‘brief’ uit 1783 en het derde een vrij lange ‘brief’ uit 1803 geschreven op Aruba. Een boek dat tijdens Todds betoog herhaaldelijk genoemd werd was The Kiss of a Slave (1996) van Frank E. Martinus, waarin deze Curaçaose taalwetenschapper het ontstaan van de creoolse taal uiteengezet heeft.

Voor deze presentatie bleek, gezien de opkomst, grote belangstelling te bestaan. Om vragen te stellen of opmerkingen te maken hoefde het publiek niet tot aan het eind te wachten. Men mocht de spreker onderbreken en dat vond ook veelvuldig plaats. Iedereen kreeg de mogelijkheid om z’n zegje te doen. In bepaalde gevallen gaf Todd toe dat ook voor hem niet alles ‘vaststond’. Er zijn in de oude teksten hier en daar onduidelijkheden. Verder onderzoek zou nog gedaan moeten worden. Hoewel hij aan het begin meegedeeld had dat hij niet zou ingaan op de kwestie van de oorsprong van het Papiaments (hij wilde zich kennelijk slechts tot de documenten beperken), nam hij later toch alle tijd om daarover zijn standpunt uit de doeken te doen. Iemand stelde  namelijk de vraag: waar komt deze taal nou vandaan? Op een gegeven moment zei iemand dat het werkwoord ‘papia’ – volgens hem – met het Franse ‘parler’ te maken had. Dit werd door Todd afgewezen. Op een vraag over de schrijfwijze van het Papiaments ging Todd niet in. Het was naar aanleiding van de ‘Hollandse’ spelling in bepaalde teksten. Doordat men de spreker op het laatst herhaaldelijk onderbrak, vroeg iemand zich, meer tot zichzelf dan zich tot de spreker richtend, af: ‘Iedereen mag dus zelf weten hoe men het Papiaments schrijft?’ Hoogstwaarschijnlijk drong het niet tot de spreker door wat de de vragensteller bedoelde of, wat vermoedelijk het geval was, had hij de vraag niet eens gehoord.

[van Dutch Caribbean Book Club, 6 september 2013]

Ramon Todd Dandaré gaf lezing

Den kibra di marduga - aurora di un lenga crioyo: Papiamento was de titel van de lezing die lezing die Ramon Todd Dandaré Mag. Ling. op 20 augustus in het Arubahuis in Den Haag hield. Een fotoimpressie van Nico van der Ven.

Het wordt allemaal genoteerd door Olga Orman (links)

Met Alwin Toppenberg en gevolmachtig minister Edwin Abath

V.l.n.r. Walter Palm, Edwin Abath, Mirto La Croes, Igma van Putte

Lezing Ramon Todd Dandaré

De taalkundige Ramon Todd Dandaré houdt op 20 augustus 2013 een lezing in het Kabinet van de gevolmachtige Minister van Aruba in Den haag. Klik op de afbeelding voor een groter formaat.

Competencia di Dictado Nacional den Cas di Cultura

En coneccion cu celebracion di Dia Internacional di Lenga Materno dia 21 di februari, a organisa un dictado nacional den Cas di Cultura. Esaki ta un competencia di skirbi "diktee" manera ta bisa na Hulandes, pero na Papiamento. E evento a bay compaña pa canto y poesia di autornan local.

Ganador(a)s: 1. Mayra de Graaf; Frank Williams y 3. Angelo Angela

Ramon Todd Dandaré

[di 24ora.com]

Dia Internacional di Idioma Materno y Aña di Papiamento

Fundacion Lanta Papiamento ta invita bo pa bin celebra cu ne Dia Internacional di Idioma Materno y Aña di Papiamento.

Cu Charla di Ramon Todd Dandaré Mag Ling: Den kibra di marduga – aurora di un lenga crioyo: Papiamento y presentacion di Gwendy Sneek, Jossy Brokke y Etty Toppenberg

Dia 21 di februari 2013

19.30 or

na Biblioteca Nacional Aruba

Ramon Todd Dandaré 70 jaar

 Op vrijdag 21 september 2012 vierde Ramon Todd Dandaré zijn 70ste verjaardag. Hij verwierf een goede reputatie als man die het Papiamento meer ruggegraat gaf in zijn functie van directeur van het Taalinstituut van het Ministerie van Onderwijs op Aruba. Zijn eigen poëzie verscheen in o.m. het tijdschrift Watapana en de bloemlezing Cosecha Arubiano. Hij is de auteur van het bekroonde jeugdtheaterstuk E Hombercito di den tera. We wensen hem nog vele jaren toe.Pabien Monche Ramon hopi mas anja di bida i cu salud, dicha i felicidad i cu tur bo sonjonan wordo realisa.
 
In het tijdschrift Callaloo 21.3 (1998) 645-646 verscheen zij gedicht 'Isla di mi', met een vertaling in het Engels van Frank Williams:

Isla di mi, mi kier        kambia bo fashi Mi kier sinta pafó        na Hudishibana skirbiendo ku piedra        mi nòmber        den santo i laga olanan        lora bin kit'é. Mi kier subi riba        bo lombrishi i tira e flor di kibrahacha        p'é baha ku biento        i kubribo ku oro. Mi kier dobla e watapana        bir'é kara p'ariba        i saka tur su djus pa mi yena mi mes k'e forsa dje primitibo indjan. Mi kier koi bo kurpa        lor'é boka abou pa mi hunga ku e tesoro ku bo ta warda den fondo di bo ser. Mi kier drenta bo serebro        mané un idea di ayera        mané un echo di mañan,        mané un unión karnal mi kier ta den bo pa bo ta den mi. Mi kier ta un,       un so ku bo i mi kier dirihibo mané        un piskadó ta dirihí su kanoa        p'é tira su tarai. Mi kier sakabo,        kore bai ku bo        hibabo te na solo pa mi ponebo riba mundo na e lugá di más halto, pa bo ta un dios ku ta traha su hende i ta bolbe mat'é hink'é hundu den bo        fondo kayente. Isla di mi, mi kier        kambia bo fashi.

Island of mine, I want        to change your face I want to sit outdoors       near the dunes of Hudishibana writing my name        in the sand        with a stone as the rolling waves        wipe it out again. I'd like to rise        on your navel and fling the Kibrahacha flower        that will descend with the wind        and bury you in gold. I want to twist the Watapana tree        turn its face to the East        express all its juice to stuff myself with the vigor of the primitive Indian. I'd like to pick you up        put you face down so I could play with the treasure you're hiding deep inside your soul. I wish to invade your mind        like a concept of the past        like a fact of tomorrow        like carnal intercourse I want to be within you so you can be in me. I want us together        to be a single one I would like to steer you        like a fisherman would deftly navigate his boat        to cast off his net. I want to take you away,        to elope with you        and together reach the sun to lay you on top of the world at the highest spot, so you can be a god with power to create man and later destroy him and hide him deep down        inside your warm womb. Island of mine, I want to change your face.

Ramon Todd Dandaré

Portret van de Arubaanse schrijver Ramon Todd Dandaré, gemaakt door de in Suriname werkzame fotograaf Nicolaas Porter. Nr. 154 in de reeks fotoportretten die Porter in opdracht van de Werkgroep Caraïbische Letteren maakt. Klik op afbeelding voor groter formaat. Voor informatie kunt U mailen naar: nicolaasporter@hotmail.com. Wie de hele reeks wil zien kan hieronder klikken op het label Werkgroepportretten.

Ramon Todd Dandaré - Poema/Gedicht

Isla di mi, mi kier
kambia bo fashi
Mi kier sinta pafor
na California
kirbiendo ku piedra
mi nòmber
den santo
i laga olanan
lora bin kit'é.
Mi kier subi riba
bo lombrishi
i tira e flor di kibrahacha
p'é baha ku biento
i kubribo ku oro.
Mi kier dobla e watapana
bir'é kara p'ariba
i saka tur su djus
pa mi yena mi mes k'e forsa
dje primitibo indjan.
Mi kier koi bo kurpa
lor'é boka abou
pa mi hunga ku e tesoro
ku bo ta warda den fondo di bo ser.
Mi kier drenta bo serebo
mané un idea di ayera
mané un hecho di mañan,
mané un unión karnal
mi kier ta den bo
pa bo ta den mi.
Mi kier ta un,
un so ku bo
i mi kier dirihibo mané
un piskadó
ta dirihí su kanoa
p'é tira su tarai.
Mi kier sakabo,
kore bai ku bo
hibabo te na solo
pa mi ponebo riba mundo
na e lugá di más halto,
pa bo ta un dios
ku ta traha su hende
i ta bolbe mat'é
hink'é hundu den bo
fondo kayente.
Isla di mi, mi kier
kambia bo fashi.



Eiland van mij, ik wil
je voorkomen veranderen
Ik wil buiten zitten
bij Californië,
met een steen
mijn naam
in het zand schrijven
en de aanrollende golven
hem laten uitwissen.
Ik wil opklimmen naar
je navel
en de kibra-hacha-bloem opgooien
zodat zij met de wind
neer kan dwarrelen
en jou met goud bedekken.
Ik wil de watapana-boom ombuigen
naar het Oosten
en al zijn sap uitpersen
om mijzelf te voeren met de kracht
van de primitieve Indiaan.
Ik wil je lichaam nemen
en het ondersteboven rollen
om te spelen met de schat
die in het binnenste van je wezen huist.
Ik wil binnendringen in je hersens
als van gisteren een idee
als een feit van morgen
als geslachtsdaad.
Ik wil in je zijn
zodat jij in mij kunt wezen.
Ik wil één zijn,
slechts één met jou
en ik wil je bestieren
als een visser
die zijn boot bestuurt
om zijn werpnet uit te werpen.
Ik wil je eruit halen
en met je weglopen
tot aan de zon
om je boven op de wereld neer te zetten
op de allerhoogste plek
zodat je als een god kunt wezen
die de mensen schept
en ze weer vernietigt,
hem diep in je warme binnenste steken.
Eiland van mij, ik wil
je voorkomen veranderen.


[Vertaling: Luis H. Daal]


[uit Watapana, februari 1972]

Foto: @ A.A. Bokkers

Odyssee d’Amour gerestaureerd

De film Odyssee d’Amour van Pim de la Parra is door EYE Film Instituut Nederland (voorheen Filmmuseum) gerenoveerd en gedigitaliseerd, en zal eind september op het Nederlands Film Festival in Utrecht in aanwezigheid van producers, regisseur & cast & crew in een speciale voorstelling worden vertoond. Odyssee d’Amour speelt zich geheel af op Bonaire en is gesproken in het Engels, Nederlands en Papiamentu. Tal van Nederlandse en Antilliaanse acteurs zijn er in te zien: Herbert Flack, Sarah Brackett, Patty Brard, John van Dreelen, Thom Hoffman, Devika Strooker, Liz Snoyink, Eddie Marchena, Ramon Todd Dandaré, Lilian van Everdingen, Mavis Helmeyer, Laura Quast. De muziek is van La Sonora Matancera, Eddy Bennett en Adriaan van Noord. Cameraman was Frans Bromet. De 107 minuten durende rolprent was De la Parra’s duurste film ooit als regisseur. (Als producer was Dakota van Wim Verstappen de duurste filmproductie waar De la Parra ooit bij betrokken was.)

Zodra de dvd in 2012 wordt uitgebracht zal de film voor het eerst, bijna een kwart eeuw na de opnamen, kunnen worden gezien door de bevolking van Bonaire. Ten tijde van het uitbrengen van de film, anno 1986/87, waren er op Bonaire geen bioscopen meer in bedrijf.

Er is een persboek digitaal beschikbaar gekomen, waarin alle op de film voorkomende credits vermeld zijn en dat een indruk geeft van de kleine militaire operatie die dit filmavontuur voor crew & cast inhield. Veel medewerkers voor en achter de camera worden extra belicht en de eenvoudige gecompliceerdheid van deze filmproductie komt duidelijk naar voren in dit verhaal van de producers & presenters Ruud den Drijver en Lea Wongsoredjo. Het persboek eindigt met de intentieverklaring van ontwerper-regisseur Pim de la Parra als introductie bij het screenplay, dat tot stand kwam in samenwerking met Rudi F. Kross en Dorna van Rouveroy.