De dichter en het woord

door Jerry Dewnarain

Bij uitgeverij In de Knipscheer is Tiri fu den wortu ... di no taki. De Stilte van het Ongesproken Woord verschenen, een multimediaal eerbetoon aan drie Surinaamse dichters: Trefossa, Shrinivási en Dobru.

In een opstel ‘Over nationale letterkunde’, gepubliceerd in Sticusa-Journaal van 1974 ontvouwde Albert Helman zijn visie op de vijf ontwikkelingsfasen in het ontstaan van een eigen literaire productie in de dekoloniserende landen. In de derde fase kenmerkt Helman de Surinaamse poëzie als volgt: ‘Er ontstaan sterker op het lokale milieu betrokken gedichten en echte streekverhalen en streekromans, al dan niet in de algemeen gangbare cultuurtaal of in een van de “vernaculars”. Gemakshalve worden beide taalsoorten (het Nederlands en het Sranan) vaak dooreengemengd, of opzettelijk, terwille van de lokale kleur, incidenteel of exclusief gebruikt. De gedichten zijn meest van lyrisch-protesterende aard of illustreren populaire slogans.’ De derde fase is de periode van eind jaren ’50 en de jaren ’60: veel protestliteratuur, volop ontplooiing van de volkstalen, verdieping in de historische anekdotiek. Voorbeelden hiervan zijn: ‘gronmama’ (Trefossa), ‘Suriname’ of ‘De dichter en het woord’ (Shrinivási) en ‘Holi Phagwa 1973’ of ‘geen plaats’ (Dobru).

Buste van Trefossa op de hoek van het Onafhankelijkheidsplein in Paramaribo.
Foto © Michiel van Kempen

Met andere woorden de periode 1957-1975 stond in het teken van het engagement met het volk, de strijdliteratuur en de nationale of nationalistische literatuur. Daarbij moet ook worden aangetekend dat deze periode verrassend veel werk opleverde dat meer dan een kwart eeuw later als gecanoniseerd zou gelden. Trefossa, Shrinivási en Dobru maken zeker deel uit van de Surinaamse poëziecanon. Dat bewijst ook de keuze van de dichters. Maar deze drie ‘groten’ zijn niet de enige grote Surinaamse dichters... er zijn er veel meer in dit poëzieland. In de inleiding van Cynthia Abrahams staat: ‘De gedichten zijn gekozen uit het werk van de drie meest geliefde dichters van Suriname, Trefossa, Shrinivási en Dobru.’ (p. 12) En Mavis Noordwijk zegt in een interview: ‘De manier waarop Trefossa typische Sranan-woorden en uitdrukkingen in zijn poëzie gebruikt, geeft een meerwaarde aan het Sranan. Hij is voor Suriname van buitengewoon grote betekenis zowel voor de literatuur als voor de cultuur geweest. Trefossa gebruikte in zijn vertalingen vaak beelden die aansluiten bij de Surinaamse belevingswereld’. (p. 28)

Shrinivási, april 2014
Foto © Michiel van Kempen

Shrinivási is de dichter die tegenstellingen overbrugt of met elkaar verzoent: die tussen het district en de stad of die tussen religies (hindoeïsme en christendom). Maar hij brengt ook talen bijeen, want hij schrijft in het Nederlands, Hindi, Sarnámi, wat hij steeds vergezeld doet gaan van een eigen vertaling in het Nederlands. Shrini is eigenlijk ook de dichter van ballingschap en vervreemding. Een terugkerend thema is de pijn van ballingschap en vervreemding. Het gedicht ‘Deháti’ uit Anjali is zo een voorbeeld (p. 48). Dobru is het Sranan-woord voor dubbel en is afgeleid van zijn initialen R(obin) R(aveles). Terugkerende thema’s in zijn werk zijn: vaderlandsliefde, het bekritiseren van sociale wantoestanden, de eenwording van het Surinaamse volk, liefde en armoede. Al in 1965 schreef hij zijn gedicht ‘Wan’ of ‘Wan bon’, geïnspireerd door het nationaal jeugdcongres dat in Paramaribo werd gehouden. Dit gedicht is intussen uitgegroeid tot het nationale gedicht en neemt in de multiculturele Surinaamse maatschappij een centrale plaats in (p. 76). De boom staat symbool voor Suriname en de bladeren voor de diverse bevolkingsgroepen in het land, dat één moet worden.

Saxofoniste Sanne Landvreugd speelt mee op de cd.
Foto © Michiel van Kempen

Kortom Tiri fu den wortu ... di no taki. De Stilte van het Ongesproken Woord is een mooie, informatieve en zeer creatieve uitgave waarin poëzie van drie stonfutu Surinaamse dichters Trefossa (Henny de Ziel), Dobru (R. Raveles) en Shrinivási (Martinus Lutchman) is verwerkt tot prachtige muziek op dvd. Dave MacDonald (singer/songwriter) componeerde muzikale gedichten die worden vertolkt door een groep artiesten, onder wie Desiree Manders, Claudio Ritfeld, Julya Lo’ko, Martin Buitenhuis, Zanillya Farrell, Raj Mohan, Sim’Ran, Norman van Geerke, Sarah-Jane Wijdenbosch en Sanne Landvreugd. Er is gestreefd naar een harmonieus samengaan van woord en muziek, een ‘blend’ van literatuur en muziek; zo verwoordt Cynthia Abrahams het in haar inleiding (p. 12). Het is ongetwijfeld een bijzondere manier van documenteren van de rijkdom van gemeenschappelijk Surinaams cultureel erfgoed. Ieder van de drie dichters heeft zijn eigen prachtig vormgegeven deel van het boek gekregen, met veel foto’s, informatie over hun leven en werk door kenners en uiteraard een keuze uit hun gedichten.

De invloed van de drie behandelde dichters op de Surinaamse literatuur is bijzonder groot. Tiri fu den wortu ... di no taki. De Stilte van het Ongesproken Woord is een sieraad voor elke liefhebber van de Surinaamse literatuur. Ook jongeren kunnen op een moderne manier kennis maken met dit muzikaal bewerkte culturele erfgoed en zelfs aangespoord worden werken van Surinaamse dichters te gaan lezen en deze creatief te gebruiken.

Cynthia Abrahams

Cynthia Abrahams, Hein Eersel, Geert Koefoed (samenstelling en inleidingen): Tiri fu den wortu ... di no taki. De Stilte van het Ongesproken Woord. Dobru, Shrinivási, Trefossa. Drie Surinaamse dichters op muziek gezet. Boek en dvd. Haarlem: In de Knipscheer i.s.m. IKO Foundation, 2014. ISBN 978 90 6265 852 7

De stilte van het ongesproken woord

Een fotoreportage van de première in het Bijlmerparktheater, 6 april 2014

door Johan Janssen

De Stilte van het Ongesproken Woord is een programma gewijd aan de Surinaamse dichters Dobru, Trefossa en Shrinivási. Teksten van deze dichters zijn verwerkt tot muzikale composities door Dave Mac Donald en Robin van Geerke.

Deze muziek is in diverse stijlen, wereldmuziek, kaseko, R&B, jazz en soul. Daarnaast is er Spoken Word, beeld en ook meer theatrale uitingen.

Deze mix is moeilijk te beschrijven, maar het heeft mij zeer geboeid.

Ga het daarom zelf zien: nog op 8 april in Theater Corrosia Stad in Almere (20:30)

Vocals: Chy-Kyria Mezas, Robert Harman en Lucas Sheperd

Spoken Word: Zanillya Farrell

Spoken Word/Vocals: Raj Mohan

Gitaar: Dave MacDonald

Saxofoons: Sanne Landvreugd

Piano/Keyboard: Robin van Geerke

Tabla: Suresh Sardjoe

Bas: Pat Winterdal

Beeld: Antoinette van Maarschalkerwaart

Nazaten van Dobru en Trefossa ontvangen de eerste exemplaren van het boek met dvd.

De stilte van het ongesproken woord

Klik hier voor een bericht met meer informatie

Muzikaal Educatief Dichtersproject Silence of the unspoken Word

De band met tweede van links Dave MacDonald en rechts Robert-Hardam Sordam
Foto © Michiel van Kempen

Binnenkort wordt het project Silence of the unspoken Word wereldkundig gemaakt. Het project werd in 2006 geïnitieerd door componist Dave MacDonald en wordt gerealiseerd onder auspiciën van de IKO Foundation in nauwe samenwerking met de R. Raveles Dobru Stichting, de H.F. de Ziel Trefossa Stichting en Dhr. M. Lutchman.

Het project bestaat uit de vervaardiging en distributie van een dvd-in-boek (Tiri fu den wortu di no taki), en Theater- en Schoolconcerten (De Stilte van het ongesproken Woord) gebaseerd op gedichten van Dobru (R. Raveles), Trefossa (Henri de Ziel) en Shrinivasi (Martinus Lutchman).

IKO Foundation erkent het belang van de drie dichters bij het ontstaan van het geloof in eigen kunnen en onafhankelijkheid, en wil deze voor het voetlicht plaatsen.

Dave MacDonald. Foto © Michiel van Kempen

DVD

Door componist Dave MacDonald en arrangeur Robin van Geerke zijn gedichten van de drie roemrijke Surinaamse dichters verwerkt tot prachtige muziekcomposities en deze zijn vertolkt door een unieke en zeer diverse groep artiesten, waaronder DesRay Manders, Claudio Ritfeld, Julia L’oko, Martin Buitenhuis, Zanillya Farrell, SimRan, Raj Mohan, Norman van Geerke, Robby Harman, Sanne Landvreugd, Sarah-Jane Wijdenbosch. Onder regie van Vincent Soekra is een concertregistratie met deze artiesten met vier camera’s vastgelegd voor DVD.

Shrinivasi en Giselle Ecury

Boek

Onder eindredactie van Cynthia Abrahams is een Boek tot stand gekomen waarin de dichters en hun werken worden gekarakteriseerd door een aantal prominente kenners en liefhebbers van literatuur, waaronder Ismene Krishnadath, Hans Breeveld, Cynthia McLeod, Satya Jadoenandansing, Mavis Noordwijk, Lila Gobardhan, Geert Koefoed, Hein Eersel, Rutu Raveles, Gerrit Barron, Chandra van Binnendijk.

Educatie

Doel van dit muzikaal bewerkte cultureel erfgoed is om - via het onderwijs in de Nederlandse taalgebieden – vooral jongeren op interactieve wijze kennis te laten maken met literatuur en dichtkunst in het algemeen en met de drie grote dichters in het bijzonder, zodat zij het op hun beurt weer over zullen willen dragen aan volgende generaties. In Nederland wordt een “De Stilte”-Lesbrief gemaakt in samenwerking met de School der Poëzie. Het plan is om in samenwerking met locale deskundigen ook in Suriname een Lesbrief te laten vervaardigen en door middel van workshops docenten te ondersteunen bij het verzorgen van het “Tiri”-lesprogramma.

R. Dobru

Release

Lange tijd is gestreefd naar simultaneïteit in de implementatie van het project in Nederland en Suriname. Omdat er op dit moment in Suriname nog hard geïnvesteerd moet worden in de relatie met sponsors en onderwijsinstellingen, is besloten alvast een 1e oplage dvd-in-boek te persen speciaal voor de Nederlandse markt.

Op 6 april 2014  hopen wij het eerste exemplaar dvd-in-boek te overhandigen aan de portefeuillehouders Onderwijs en Cultuur van het Stadsdeel Amsterdam Zuidoost, tijdens een muzikale presentatie van het “Silence”-project in het Bijlmerpark theater.

Saxofoniste Sanne Landvreugd
Foto © Michiel van Kempen

Optredens

4 april, MC Theater, Amsterdam  20:30 uur
 www.mconline.nl  € 12,50 / €10,- 

6 april, Bijlmer Parktheater, 15:00 uur 

Première en release DVD-in-Boek
 www.bijlmerparktheater.nl  € 13,50 

8 april, Corrosia Stad, Almere 20:30 uur
 www.corrosia.nl  € 15,- / €13,-

www.unspokenwordcrossover.nl

www.iko-foundation.nl

IKO Foundation

Postbus 2725

1000 CS Amsterdam

+31(0)653157596

Silence of the Unspoken Word

Repetitiefoto's van de Tiri-band van Dave MacDonald, afgelopen woensdag, ter voorbereiding op het slotoptreden van de Lustrumviering van de Werkgroep Caraïbische Letteren, vanavond, in de OBA, Amsterdam. De avond is geheel uitverkocht.

Karin Amatmoekrim is naïef geweest

door Stuart Rahan

Amsterdam - “De discussie komt voor mij als een totale verrassing want ik dacht ik heb een goed boek geschreven”, reageert Karin Amatmoekrim in een tweegesprek met schrijfster Henna Goudzand-Nahar zondag. Volgens critici, zowel in Suriname als in Nederland, zou zij zich de historische figuur van Anton de Kom hebben toegeëigend en zelfs geld mee willen verdienen. Conclusies die volgens Amatmoekrim niet kloppen. [Zoals zij zei op 1 december j.l. bij de Vereniging Ons Suriname - red. CU.]

Karin Amatmoekrim in gesprek met schrijfster Henna Goudzand-Nahar. Foto: Stuart Rahan 

"Ik heb mij verkeken dat Anton de Kom niet eerder is gefictionaliseerd. Daar schuilt volgens mij de verwarring in. Ik ben verschrikkelijk naïef geweest." Het leek er even op alsof de schrijfster zich tijdens haar boekbespreking bij de Vereniging Ons Suriname wilde verontschuldigen voor het vermenselijken van de Surinaamse verzetsheld en schrijver Anton de Kom. In haar laatste roman blies zij uit haar fantasie Anton de Kom leven in en dat werd niet door een ieder op de juiste waarde geschat.

Karin Amatmoekrim en Raj Mohan

Voor Amatmoekrim is het een vreemde discussie, zeker als blijkt dat critici als de familie De Kom het boek niet eens hebben gelezen. "Hoe kan je er dan ook afstand van nemen?", vraagt zij zich in gemoede af. "Ik vind dat een schrijver heel veel mag. Ik heb ook een boek geschreven over mijn familie,'Wanneer wij samen zijn'. Als ik de kinderen (van Anton de Kom… red.) aan het woord wilde laten had ik hen opgezocht. Dan was het het verhaal geworden van de kinderen van Anton de Kom. Ik ben niet gaan rellen met Anton de Kom."

[uit de Ware Tijd, 03/12/2013] 

Literaire middag Sarnàmi hamàr bhàsà hai

Raj Mohan. Foto @ Ranu Abhelakh

Het Sarnámihuis organiseert in het kader van 140 jaar Hindostaanse Immigratie een literaire middag. Deze middag zal in het teken staan van de ontwikkeling én de kracht van het Sarnámi (oftewel het Hindostani). Het publiek krijgt tijdens de hele middag een bijzondere mix van discussies, 2 lezingen en voordrachten door nieuwe en ervaren talenten.

De lezingen worden verzorgd worden door Theo Damsteegt en Raj Mohan.
De voordrachten worden o.a. gedaan door Chitra Gajadin, Charietje Choenni en Koemar Gowricharn.
De middag staat onder leiding van Jagdish Thakoerdin.
De literaire middag wordt afgesloten met een borrel.

Zondag 24 november in Theater Dakota aan de Zuidlarenstraat 57 in Den Haag.
De toegang is gratis, maar wel graag aanmelden via: barhanti@outlook.com

Raj Mohan naar Frans-Guyana

door Wytske van Tilburg

Paramaribo - De Hindostaanse zanger Raj Mohan breidt zijn internationale netwerk uit. Op 13 oktober treedt hij op het jazzfestival Kayenn in Frans-Guyana op en zal daarbij vooral liedjes van zijn album Daayra gaan laten horen. Het gaat goed met Raj. Zijn optreden op het Moengo Festival for Music werd goed ontvangen en binnenkort zal hij, samen met de zes andere bandleden, alweer in Frans- Guyana op de planken staan. “De Frans-Guyanese directeur van cultuur had hen gespot tijdens een besloten concert en was zo enthousiast dat ze na ons optreden direct backstage kwam. Toen heeft ze ons gevraagd voor Kayenn. Ik was helemaal verbaasd!” vertelt een enthousiaste Mohan.

De Hindostaanse zanger Raj Mohan tijdens het Moengo Festival for Music. Hij zal op 13 oktober optreden tijdens het Kayenn Jazz Festival in Frans-Guyana. Foto: Irvin Ngariman.

Taal van de liefde

Daayra is in 2010 opgenomen in Nederland maar gemixt in Peter Gabriel's Real World Studio's in Engeland. "Deze studio staat bekend om het mixen van wereldmuziek. Dit koste me een rib uit m'n lijf maar het was het absoluut waard. Dat we nu in Frans-Guyana mogen optreden, bewijst dat maar weer." Dat de Frans-Guyanezen waarschijnlijk niks van de Hindostaanse teksten zullen verstaan, is volgens Mohan geen enkel probleem. "Het is de taal van de liefde, die verstaat iedereen."
Mohan legt uit waarom hij niet zijn nieuwste cd, Dui Mutthi, zal presenteren in Frans-Guyana. "Ten eerste heb ik voor de uitvoering hiervan meer mensen nodig, zoals strijkers. Op de nieuwe cd staan 'maar' vier liedjes en het is gewoon te duur om daarvoor iedereen over te laten komen. Ten tweede hecht Frans-Guyana weinig betekenis aan dit thema natuurlijk."

'Wie schrijft, die blijft'
"Ik besef dat mijn muziek een nichemarkt aantrekt. Maar wat nog niet is, kan nog komen. Er werd mij altijd verteld dat het Sarnami niet geschikt is voor muziek, het zou te vulgair zijn. Maar ik was het hier niet mee eens. Ik wilde aan de wereld de romantische kant van Sarnami laten zien. Door internationaal meer bekendheid te werven, kom ik steeds een stapje verder. Wie schrijft, die blijft. Je moet er wel in geloven", besluit de zanger.

Kayenn Jazz Festival
In de Frans-Guyanese hoofdstad Cayenne wordt van 7 tot en met 13 oktober het Kayenn Jazz Festival gehouden. Het festival wordt voor de negende keer georganiseerd.

[naar de Ware Tijd, 28/09/2013]

Suriname Night 'anders' op Carifesta

door René Gompers

Het tot een reusachtig open theater opgebouwde Onafhankelijkheidsplein was woensdagavond tot de nok gevuld. Duizenden waren geweest om de 'Suriname Night' mee te maken. Het gastland heeft geprobeerd zijn beste culturele zijde te laten zien. Het publiek reageerde niet laaiend enthousiast. De meningen zijn gemengd over de mix die is gepresenteerd.

Vanaf de opening bij het presenteren van het volkslied was duidelijk dat de verschillende bevolkingsgroepen samen maar 'anders' zouden optreden. Het podium werd hierbij over de volle oppervlakte benut. De bevolkingsgroepen presenteerden zich met hun traditionele drummen, trommen en dansstijlen die op een gegeven moment in elkaar overgingen en etnische grenzen wegvielen. De 'vertrouwde' cultuuruitingen werden verheven tot één groot modern en abstract optreden van 'eenheid in verscheidenheid'.

Raj Mohan en Denise Jannah

 Op muzikaal en vocaal gebied liet Suriname aan de wereld merken meer in huis te hebben dan folklore. Goed geproduceerde arrangementen tilden het kaseko, kawina, aleke en folklore een niveautje hoger door het met jazz en blues te vermengen. Denise Yannah, Raj Mohan, Ronald Snijders en vrouwenband Naks Makeda, onder leiding van Liesbeth Peroti, zorgden voor nette cross-overs waarop men nog steeds flink kon mee dansen of schudden. Een deel van het publiek liet dat duidelijk merken.

Op enkele organisatorische mankementen na was het publiek redelijk tevreden over de 'Suriname Night'. Voor enkele Surinamers was het niet genoeg en "moest er nog meer gebeuren." De buitenlandse gasten bleken onder de indruk te zijn van de culturele rijkdom. "Your culture is very rich. It was nice."

[van Starnieuws, 22 augustus 2013]

Suriname pakt groots uit tijdens Carifesta XI

door Tascha Samuel

Paramaribo - Suriname mag rekenen op gasten uit minimaal 26 landen die zich formeel hebben opgegeven voor deelname aan Carifesta. Dat aantal kan oplopen tot meer dan dertig landen, maar wie zich aanmeldt nadat de programmering is afgesloten, zal genoegen moeten nemen met wat beschikbaar is.

NAKS voorzitter Siegmien Staphorts, is de managementleider van het Surinaams contingent. Ze gaf aan dat de jeugd heel erg betrokken is bij de uitvoering en presentaties op Carifesta. Foto © Irvin Ngariman

Dit gaf Ivan Graanoogst voorzitter van het Host Country Management Comité (HCMC) gisteren aan, in het Carifesta-hoofdkantoor, tijdens de eerste formele press briefing. Siegmien Staphorst, leidster van het Surinaams team, gaf aan dat Suriname niet alleen organiseert, maar ook zal meedoen met de reguliere segmenten en zelfs ook extra shows heeft gepland.

Grootse openingsact

Vanuit Suriname zal er dus veel gepresenteerd worden. Er zijn zeventien theaterproducties in de maak evenals twintig dansproducties die op diverse podia te zien zullen zijn. Het Surinaams team staat onder leiding van Staphorst, onderdirecteur Administratieve Diensten Cultuur Lucien Dubouis en musicus/cultuurkenner Kries Ramkelawan. Daarnaast is er een creatief artistiek team bestaande uit Dwight Warsokromo (theater en dans), Tolin Alexander (theatermaker, regisseur) en Tanuya Manicham (theater, dans en regisseur). Dit team bereidt een grootse openingsact voor.

Mega vuurwerkshow

Door het ontbreken van voldoende informatie over de artiesten die komen, kan Graanoogst pas over twee weken een tentatief programma presenteren. "Wat zeker is, is de opening en closing. Er wordt nu een spectaculaire mega vuurwerkshow gemaakt in China en wel op muziek die wij hebben opgestuurd. Daarvoor komen specialisten uit China." [Bedoeld is: om het vuurwerk af te steken – red. CU] Om de kosten te drukken is daarvoor bij de Chinese gemeenschap naar sponsoring gezocht. Voor de openingsact worden ook een paar honderden kinderen getraind om middels ritmische gymnastiek een gymnastrade te doen. Die training geschiedt onder leiding van Cubaanse specialisten. "We willen dat jongeren de kans krijgen zich te profileren. Elke presentatie zal voor tenminste 35 procent uit jongeren bestaan", licht Staphorst toe. Voor de opening van de Youth Village wordt nu met dj Chuckie gewerkt aan een knallende opening.

Denise Jannah en Raj Mohan

Knallende opening

Suriname heeft ook een groot kunstsamenwerkingsproject in petto. Er zal aandacht besteed worden aan de nalatenschap van Lieve Hugo en door Surinamers uit Nederland [wat dit betekent is onduidelijk – red. CU]. Terwijl er ook onderhandeld wordt om mensen als Denise Jannah, Ronald Snijder en Raj Mohan in het land te hebben voor het festival.

[uit de Ware Tijd, 13/07/2013]