Frank Martinus Arion in vier facetten

door Wim Rutgers

  

Woensdag 9 april werd in Cas di Cultura op Aruba de documentaire van Cindy Kersseborn over Frank Martinus Arions leven en werk gepresenteerd. Bij die gelegenheid sprak Wim Rutgers over Frank Martinus Arion in vier facetten. Hierbij volgt de integrale gesproken tekst.

Over Dubbelspel heeft Frank Martinus Arion ooit beweerd: “In het zo schrijven als ik doe zit een strategie; ik hanteer bekende middelen en kom zo rustig bij de burger binnen om hem dan te bombarderen met nieuwe inzichten… ” (HP 29 juni 1974)

Frank Martinus Arion is een veelzijdig auteur, die in de loop der jaren een flink aantal literaire werken gepubliceerd heeft, waaronder diverse poëziebundels, een verhalenbundel, een essaybundel en een vijftal dikke romans, zoals Dubbelspel (1973), Afscheid van de koningin (1975), Nobele wilden (1979), De laatste vrijheid (1995) en De deserteurs (2006). Met elkaar meer dan zeventienhonderdvijftig  bladzijden proza.

Maar hij is toch vooral de auteur van één boek gebleven, het romandebuut Dubbelspel, waarvan er meer dan honderdduizend en vervolgens dankzij de eerste bibliotheekactie ‘Nederland leest’ van 2006 in totaal bij elkaar een kleine miljoen exemplaren over de toonbank zijn gegaan.

Ik heb me dat proberen voor te stellen, hoeveel dat is: als ik de boeken naast elkaar in de boekenkast zet: een rij van 25 kilometer, van hier tot San Nicolas  [afhankelijk van de wijze van uitgeven [paperback of pocketbook]. En dan heb ik hierbij de vertalingen nog niet meegerekend! In het Duits, Engels en Deens. En dan tenslotte ook  in het Papiamentu - het werd dan ook tijd.

Ik zal niet zozeer ingaan op de roman Dubbelspel die zich afspeelt op een derde zondag in november in 1969 of in het begin van de jaren zeventig, maar wat opmerkingen rond  het werk van Frank maken, die ik wil verdelen in vieren:

Taal en klasse;

Taal en structuur;

Taal en publiek;

Taal en cultuur,

waarna ik tot een afsluiting kom. Mooi in vijf delen, evenals de roman Dubbelspel zelf.

Taal en klasse

Hiervoor biedt het meest recente boek van Frank, de essaybundel Intimiteiten van het schrijven (2009) handige aanwijzingen, omdat hij daarin over taal en literatuur schrijft.

“Het is met de literatuur gesteld als met alle andere domeinen van het leven: ze is gebonden aan sekse, ras, klasse, godsdienst en natie.” Het is in de literatuur natuurlijk vooral de vraag wat je met deze categorieën doet.

In die recente bundel Intimiteiten van het schrijven gaat Frank uitgebreid in een tot artikel bewerkt openbaar college ‘Literatuur als vermakelijk onderzoek’ in op ‘de geboorte van Dubbelspel’.

Frank zegt dat het zijn ‘voornemen was om een sociaal psychologische dwarsdoorsnede te tekenen van de gemeenschap Curaçao waar een progressief politiek handelen aan geknoopt zou kunnen worden…’ (Intimiteiten 2009: 108)

Taal en structuur

“In het zo schrijven als ik doe zit een strategie; ik hanteer bekende middelen en kom zo rustig bij de burger binnen om hem dan te bombarderen met nieuwe inzichten… ”

"Wakota"

Dubbelspel is in zijn vorm klassiek met de vijf bedrijven: De morgen en de ochtend; De middag en de schemering; De schemering; Naspelen. Deze vijf klassieke bedrijven kennen een eenheid van tijd (die derde zondag in november), plaats (in en rond Wakota) en handeling (het dominospel). Bovendien lijkt het nog mogelijk om verteltijd (de tijd die je nodig hebt om te lezen) en de vertelde tijd (de tijd die zich in het verhaalheden afspeelt) te laten samenvallen, als je ’s zondags ‘s morgens het boek openslaat en het aldoor door lezend in de schemering tot de laatste bladzijde gebracht hebt. Dat is het bekende voor de geoefende lezer: ik hanteer bekende middelen…

Maar waar de traditionele klassieke uiteindelijk held stervend en snevend ten onder gaat, zien we hier niet minder dan zes hoofdpersonen en een positieve boodschap aan het slot: het  nieuwe inzicht …

Frank gaat in zijn roman een driedubbel spel met de lezer aan:

Psychologisch in de tekening van de zes hoofdpersonen op een cruciaal moment in hun leven

Sociaal met zijn dwarsdoorsnede van het eiland Curaçao, zijn mensen en hun ideeënwereld

Politiek met een dubbele boodschap meer van het eiland te houden en het met eigen middelen op te bouwen.

Dat hij dat laatste wil door middel van het maken van wabitafels waarvoor hij het eiland zal moeten kaalkappen, schrijven we dan maar toe aan een dichterlijke visie en vrijheid.

Met zijn fel protest tegen de op het eiland economisch dominerende vreemdelingen in het algemeen en de Nederlandse kolonisators in het bijzonder, past Dubbelspel in de tijdgeest rond de dertigste mei 1969.

Balanceeract met het publiek

Taal en publiek

Wie in het Papiamento schrijft, publiceert voor een eigen publiek. Maar wie in het Nederlands publiceert, krijgt met een dubbelpu­bliek te maken, namelijk de Nederlands­talige (en in merendeel Europese) lezer voor wie het Nederlands eigen is maar de in deze taal beschreven Caribische cultuur min of meer of geheel vreemd én de eigen Caribische lezer die leest over de eigen culturele realiteit in de 'vreemde' Neder­landse taal.

Taal en cultuur

Frank schreef poëzie in het Papiamentu en Nederlands en gebruikt voor zijn proza de Nederlandse taal. Iemand die uitsluitend het werk dat in één taal geschreven is, met uitsluiting van de andere taal, in ogenschouw neemt, krijgt niet meer dan een onvolledig beeld. Frank: twee talen, een persoon, een oeuvre. Dat brengt ons tot een volgend – laatste - punt: de Antilliaanse literatuur is in haar algemeenheid – evenals de Caribische en de Europese – multilinguaal maar desondanks geeft ze uitdrukking aan een gezamenlijke cultuur: de Antilliaanse, de Caribische, de Europese cultuur.

Omslag van de Duitse vertaling
Dobbeltes Spiel

In een studie over het ‘tragische levensgevoel bij Cola Debrot’ onderzocht Frank Martinus de relatie tussen de in het Nederlands schrijvende Debrot en de Spaanstalige Unamuno, die elkaar in het existentialisme ontmoeten – niet een negatief existentialisme maar een existentialisme waarin illucidatie mogelijk blijkt. Ik citeer Debrot via Frank: “Wij moeten wel een duidelijk onderscheid maken tussen de Europese en Antilliaanse existentialisten. De Europeanen leggen het accent op het echec, de Antillianen (…) zijn er zich van bewust dat de mens in een precaire situatie verkeert maar zij beseffen eveneens dat een mogelijkheid van illucidatie steeds aanwezig is. (…) Het tragische levensgevoel bij Unamuno en bij Debrot is dus niet pessimistisch, maar vol hoop en strijdvaardigheid, vol vitaliteit.” (Intimiteiten 91; 99) Aldus Debrot, aldus Frank Martinus Arion, aldus Dubbelspel met zijn positieve einde.

“In het zo schrijven als ik doe zit een strategie; ik hanteer bekende middelen en kom zo rustig bij de burger binnen om hem dan te bombarderen met nieuwe inzichten… ” (HP 29 juni 1974)

Literatuur is vervreemdend en vernieuwend: literatuur vervreemdt van het vertrouwde en maakt vertrouwd met het vreemde. De verrassende conclusie van Frank op dat Debrot symposium van 1986 [De eenheid van het kristal (1988)] was dan ook – sprekend over Debrots tragische levensgevoel en vergelijkend met Unamuno: “Debrot stelde voor de Antilliaanse literatuur in te delen in drie scholen: de Spaanse, de Nederlandse en de Papiamentse. Hoe merkwaardig dat hij die was voorbestemd als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Nederlandse school beschouwd te worden, moet worden gezien als de grootste vertegenwoordiger van de Spaanse school.”

Ik kom tot een afsluiting

Debrot publiceerde zijn in 1949 geschreven toneelstuk Bokaal aan de lippen in 1951. De door May Henriquez en Jules de Palm gemaakte vertalende bewerking ervan zag het licht in de jaren zeventig onder de titel ‘Kelki na boka’.

In een nabeschouwing constateerde Debrot toen dat de oorspronkelijke tekst een ‘disharmonie toonde van taal en mentaliteit’ en dat de vertaling van May Henriquez ‘in feite de oorspronkelijke tekst bleek te zijn’ (VW 7: 287-288) Ik citeer Debrot: “Het spel was herboren. Het was tot leven gewekt. Het vertoonde een eenheid van taal en mentaliteit. Het had een eigen bestaan verworven.”  Het werd op 30 mei 1975 door Thalia voor het eerst opgevoerd in het goede oude Centro Pro Arte.

Tot slot: Ik ga niet mee met de gedachte van enige mogelijke disharmonie tussen taal en mentaliteit in net Nederlandstalige Dubbelspel maar wens Changá in het Papiaments zeker het tweede deel van Debrots observering – de eenheid van taal en mentaliteit – in de vertaling van Lucille Berry-Haseth toe: met de vertaling van Dubbelspel  - Changá  “a yega kas”!

Arion-film nu op Curaçao

Frank Martinus Arion: Yu di Korsou Eerbetoon aan een van de grootste schrijvers van Curaçao: Frank Martinus Arion. Aan bod komen onder andere de emancipatie van de Antillen, het belang van een eigen taal en de rol van de Antilliaanse man. Met interviews en veel citaten uit zijn werk. De premiere voorstelling van donderdag 3 april wordt gepresenteerd door mevrouw Lucille Berry-Haseth in samenwerking met filmmaakster Cindy Kerseborn.

Tijden: donderdag 3 april 2014 19:30 - zaterdag 5 april 15.45

Tastbare inspiratie uit Dubbelspel

Kunstenares Ceseli Josephus Jitta legt haar techniek uit aan gevolmachtigd minister Mevrouw Wiels.

door Mineke de Vries 

In het Centrum voor Beeldende Kunst in Amsterdam werd eind juni de tentoonstelling Hommage aan Frank Martinus Arion geopend. Zes professionele beeldend kunstenaars en zes dichters lieten zich inspireren door Arions roman Dubbelspel uit 1973, die nog altijd actueel blijkt te zijn. De gevolmachtigd minister van Curaçao, mevrouw Wiels verrichtte de opening en feliciteerde namens de regering van Curaçao de stichting Cimaké met deze tentoonstelling over één van de belangrijkste schrijvers van het eiland Curaçao.

Aangrijpende woorden en indringende beelden zijn te horen en te zien op de tentoonstelling; schrijver Frank Martinus Arion maakt nog altijd emoties los met zijn boek Dubbelspel. De banniers met gedichten en de wanden met schilderijen staan opgesteld achter een blauw lint, dat straks officieel wordt doorgeknipt, waarna de tentoonstelling voor het publiek is geopend en te zien is tot 22 juli. In het decor tussen schilderijen en gedichten zitten vier vrouwen aan een tafeltje domino te spelen. Dubbelspel, het verhaal van Arion over vier dominospelende mannen en hun vrouwen, waarin dubbelspel tegelijk een dubbel thema is: het dominospel zelf en het overspel van de echtgenoten is onderlegger voor de problematiek rond de sociale verhoudingen op de Antillen. Filmmaker Cindy Kerseborn, initiatiefneemster van deze tentoonstelling wil met de thema’s uit het boek de sociale, culturele en politieke verhoudingen neerzetten, maar ook een stap maken in het oplossen van allerlei tegenstellingen: zwart/wit, man/vrouw. Kerseborn: “Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in de verschillende nationaliteiten van de kunstenaars die we voor deze tentoonstelling hebben gevraagd.” De Stichting Cimaké Foundation waaraan Kerseborn is verbonden, maakt audio-visuele producties en organiseert lezingen, conferenties en tentoonstellingen over personen die een speciale betekenis hadden voor het land van herkomst en voor het land van aankomst. “Op dit moment maken we een drieluik van schrijvers, die die betekenis vertolkten, van wie de eerste de Surinaams-Nederlandse schrijver Edgar Cairo en nu de tweede de Antilliaans/Nederlandse Arion.”

Vier dominospelende vrouwen
 te midden van de tentoonstelling

Dominotaart

Als opstapje naar de officiële opening is er taart in de vorm van dominostenen, kunnen we luisteren naar een aantal voordrachten en kijken naar een Curaçaose dansgroep. Na de inleiding van de directeur van het Centrum voor Beeldende Kunsten roemt Glenn Helberg als voorzitter van OCAN (Stichting Overlegorgaan Caribische Nederlanders) Arion als schrijver: “Het mooie is dat hij zowel het Nederlands als het Papiaments op hoog niveau beheerst. Hij geeft duidelijk aan dat onderwijs en opleiding je naar een hoger plan brengen.” De gelaagdheid van de roman met als titel Dubbelspel licht hij toe aan de hand van allerlei woorden met het woord dubbel erin. “Het is ons collectief trauma, wat we moeten oplossen. Aanbevelingen daarbij zijn dat je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen leven, maar bijvoorbeeld ook dat je helden kiest met wie jij je kunt identificeren.” Helberg schuift een jonge man naar voren die vanuit zijn eigen ervaring vertelt over het machismo, één van de thema’s uit het boek: als vaders wegvallen wordt de zoon automatisch de macho, maar we moeten uit die rol. Een zoon moet het kind blijven van zijn moeder en niet de man in huis worden. Het roept onzekerheid op bij de zoon, dat zich uit in agressief gedrag over dingen waarop hij geen controle heeft. Helberg: “Arion leerde ons om uit deze gelaagdheid te stappen.”

Dubbel zes!

De tentoonstelling maakt deel uit van een groter project Hommage aan Arion, dat uiteindelijk resulteert in een zestig minuten durende documentaire die op 10 oktober in première gaat in de openbare bibliotheek van Amsterdam. In de documentaire worden beeldfragmenten gebruikt uit de tentoonstelling, maar bijvoorbeeld ook uit het debat dat in april plaatsvond, een debat met acht Antilliaanse mannen over machismo dat bepalend is voor de verhouding tussen mannen en vrouwen op de Antillen, maar in Nederland onder Antillianen aan het veranderen is. Ook is er een literaire avond, gewijd aan het vrouwbeeld in het oeuvre van Frank Martinus Arion, waarin de ‘moedige vrouw’ centraal staat. Ook hiervan komen fragmenten terecht in de documentaire. Overigens wordt van de tentoonstelling een kunstboek gemaakt, waarin de reproducties worden opgenomen van de schilderijen en gedichten en waarin ook een drietal essays komt over het werk van Arion in het spanningsveld van de Antilliaanse en Nederlandse cultuur, Arions eigen dubbelspel dus.

Intuïtie overwint

Onder de dichters die een bijdrage aan de tentoonstelling leverden, was de stadsdichter van Amsterdam Menno Wigman. Zowel Wigman als Charlton Marcos en Olga Orman droegen tijdens de opening hun gedicht voor. Ook van de veelzijdige Arubaanse schrijver en dichteres Joan Leslie hing een gedicht met Dubbelspel als inspiratiebron, zowel in het Nederlands als in het Papiaments: Overleven zal ik. Leslie, auteur van onder andere de boeken Bloeiende Flamboyant en Compa Nanzi’s Capriolen, kwam in 1975 naar Nederland waar ze de analistenopleiding en de HBO-Verpleegkunde deed en zich verdiepte in de psychiatrie. Het schrijven als hobby groeide steeds meer uit tot professioneel schrijverschap. Over Dubbelspel zegt ze: “Ik vind het boek ontzettend goed op alle thema’s, zoals de vrouw die altijd wordt gezien als zwak, maar juist zo sterk is en het wakker schudden van mannen. In mijn gedicht waarin ik mij laat inspireren door Arion heb ik de armoede gepersonificeerd. Het gedicht lijkt op de strijd tussen man en vrouw maar is de vrouw in gesprek met de armoede. ‘Armoe, als een slingerplant klim je tegen mij op, je ranken als sliertige tongen grijpen, likken en verkennen mijn lichaam.’ De intuïtie van de vrouw wint het uiteindelijk van de armoede. Ik verweef het dominospel erin en zo laat ik ook changá erin voorkomen: ‘Als de aloë in droge tijden, als de boterbloem altijd gekleed in zonnestralen. Overleven zal ik!’ ” Joan Leslie schrijft zowel in het Papiaments, Engels als Nederlands. Ze zit in het bestuur van Simia Literario, een schrijfgroep die zo’n vijftien tot twintig Antilliaanse en Nederlandse schrijvers telt. Ze vierden onlangs hun tweede lustrum. “We bespreken verhalen en gedichten en bieden een podium. En gezamenlijk maakten we een boek over Tula.”

Beklemming op glas
Naast de prachtige foto’s van fotografe Xiaoxiao Xu was vooral het schilderij op glas in het oog springend. De zestigjarige Amsterdamse Ceseli Josephus Jitta vertokte in deze indrukwekkende glasplaat het gevoel dat Dubbelspel bij haar opriep. Ceseli kan zich nog goed herinneren dat het boek uitkwam: “Het was erg spraakmakend en ik vond het prachtig om te lezen. Ik heb het nu herlezen en vind het opnieuw fantastisch. Ondanks dat ik nooit op Curaçao ben geweest komt de sfeer gewoon uit het boek: ik voel de warmte, ik zie de schaduwen, ik leef mee met de vrienden c.q. vijanden. Heel bijzonder hoe het beklemmende gevoel wordt opgeroepen, ik krijg het er zelf benauwd van als ik het lees. Ik heb dat gevoel beeldend willen overbrengen.” Je ziet het terug in de schaduwen op de tafel waaraan het viertal dominospelers zit en tevens wijst ze op het licht dat op de donkere huid valt en dat ze sterk heeft geaccentueerd. Het werk op de glasplaat valt uiteen in drie delen: het groepje van vier mannen dat van bovenaf gezien om de tafel is gesitueerd en waarin de rivaliteit wordt geuit. In het midden is er de vrouwenfiguur Boeboe met haar verleidelijke heupen en borsten. Helemaal links is heel abstract een vrijend stel geschilderd. Drie losse tekeningen die door de thematiek met elkaar zijn verbonden. Jitta maakt er vervormingen in de ruimte van. “Omdat de verf onderop de glasplaat is aangebracht werk je als het ware op een averechtse manier. Je kunt erdoorheen kijken en je werkt dus andersom met aanbrengen. Het is vechten tegen de beperkingen om die uiteindelijk te overwinnen.” Het werk is gemaakt met acrylverf en bladgoud. Haar stijl zou ze zelf omschrijven als figuratief expressionistisch.

Wisseltrofee
Op de tentoonstelling zijn verder te bewonderen de trofee en de penningen voor de jaarlijks te organiseren dominowedstrijd, vervaardigd door de Nederlands-Curaçaose beeldend kunstenaar Nelson Carrilho. Het dominotoernooi, waarbij Antillianen uit tien Nederlandse steden tegen elkaar uitkomen, is ook één van de initiatieven binnen de Hommage aan Arion. Carrilho: “Arion droeg zijn boek op aan de vrouwen met moed, ook mijn trofee is een moedige vrouw. Voor het manipuleren en misleiden tijdens het spel gebruiken de dominospelers maskers waarachter ze zich verschuilen maar die worden laag na laag ontsluierd. Het gaat uiteindelijk om de leegte achter de maskers. Het spel is een metafoor voor hun werkelijkheid. Wat overblijft is een dodelijke leegte die ons aankijkt. Hun ware aard blijkt een minderwaardigheidscomplex en politieke macht een klucht. Het spel van de liefde wordt langzaam tot haat en leidt uiteindelijk tot zelfdestructie, de dood. Maar alleen de vrouw is de eeuwig scheppende kracht en duldt geen tegenstand.” Dat is de vrouw die hij ontwierp voor de Frank Martinus Arion wisseltrofee.
Carrilho werd na de kunstacademie in Utrecht professioneel beeldhouwer. “Ik weet nog dat het boek uitkwam. Er waren amper boeken van zwarte schrijvers, de eerste zwarte bookshop kwam in 1980 in Amsterdam, waar je de Caribische auteurs vond. Omdat er nooit gesproken werd over dit soort onderwerpen, leken er geen Antilliaanse rolmodellen te zijn, geen schrijvers of kunstenaars aan wie ik me kon spiegelen. Dit boek was een aanzet, het speelde een belangrijke rol in mijn zoektocht naar mijn identiteit. Het had een enorme impact op mijn ontwikkeling, maar ook op die van vele Antilliaanse studenten in hun strijd voor hun identiteit sinds de revolutie van 1969.” De persoonlijke zoektocht uitte zich ook in zijn kunst, want kunst is een voertuig om jezelf te leren kennen. In dat kader ging hij door middel van Afrikaanse dans op zoek naar zijn zwarte bron. “Het is belangrijk informatie te krijgen over je roots, want pas dan ben je ook als kunstenaar vrij om op pad te gaan. Pas na je individuele zoektocht word je meer universeel.”

Veertig jaar na dato is Dubbelspel nog steeds in staat kunstenaars te inspireren, zo blijkt uit de gedichten, schilderijen, beelden en foto’s uit Hommage aan Arion. De bekende thema’s uit de roman worden verpersoonlijkt, in eigen perspectief geplaatst of aan de moderne tijd aangepast.

….

‘’het was alsof ik op een eiland stond

een eiland is niets anders dan een handzaam jachtgebied

omringd door Delfts blauw water

als het tropisch is met palmen en hotels

en achterop wat lijntjes voor adres en naam

en onderaan wat is het prachtig hier

de mensen zijn heel vriendelijk en zo gewoon

veel groetjes, liefs, tot binnenkort –‘’

(Alfred Schaffer – Noodweer)

Foto’s: Mineke de Vries

[Dit verslag verscheen al vorig jaar in de Amigoe, maar wilden we toch graag nog onder de aandacht brengen – red. CU.]

Film over Frank Martinus Arion ook in Den Haag te zien

Voor het eerst te zien in Den Haag: de documentaire Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou. Extra film in het programma van Friday Night Unlimited, vrijdag 17 januari, Theater aan het Spui Den Haag. 

Regisseur Cindy Kerseborn maakte een prachtige documentaire over Frank Martinus Arion (Curaçao, 1936), de grote dichter en schrijver van het Nederlands Caribisch gebied, o.a. bekend van de roman Dubbelspel. In de film ziet u behalve de schrijver onder anderen bekende Antillianen als Trudi Martinus-Guda, Omayra Leeflang, Igma van Putte-De Windt, Jos de Roo, Walter Palm en Francio Guadeloupe. De documentaire was de afsluiting van het project Hommage aan Frank Martinus Arion. Cindy Kerseborn maakte met Yu di Kòrsou het tweede deel van haar drieluik over Surinaams-Caribische Nederlandse schrijvers. Voor iedereen die Curaçao, het Papiaments en het werk van Arion kent of wil leren kennen, een absolute aanrader.

Francio Guadeloupe

Aanvang totale programma 20.00 uur. 

Kaarten via www.writersunlimited.nl. 

Dushi Willemstad van Ko van Geemert

door Eric de Brabander

Recent las ik een blog van de auteur van het boek Het Einde van de Antillen, van Freek van Beetz. Van Beetz was tot 2010 adviseur van de regering van de Nederlandse Antillen. De uitgever van het boek van van Beetz had een recensie-exemplaar gestuurd naar de Nederlandse kwaliteitskrant het NRC. Het boek werd door de redactie teruggestuurd met de vermelding dat de politieke geschiedenis die samenhing met de ontmanteling der Antillen niet direct het interessegebied was van de lezers van het NRC. De volgende dag stond er een uitgebreid en diepgaand artikel in het NRC over vermeende corruptie op Bonaire en de afluisterpraktijken van Nederland. Het artikel 'illegale spionage op Bonaire' verscheen in de editie van 21 november. Klaarblijkelijk lag deze corruptie wel binnen het genoemde interessegebied van de NRC-lezers, meende van Beetz.

Hij noemt de gedragslijn van de Nederlandse media wat betreft de voormalige Antillen hardnekkig. De interesse gaat niet verder dan moord, doodslag en corruptie op onze eilanden. Afstand nemen van ingesleten beeldvorming vraagt kennelijk teveel, zo gaat van Beetz door. Teveel tijd, teveel energie, teveel inlevingsvermogen. Het steekt de eilandbewoners terecht als van de eilanden afkomstige succesvolle sportlieden steevast als 'Nederlanders' worden geprezen en criminelen het etiket 'Antilliaan' krijgen opgespeld. Met de literatuur is het niet veel anders.

Tip Marugg

Zo kreeg een in Nederland wonend neefje van een patiënt van mij het idee om een scriptie te schrijven voor het VWO- eindexamen Nederlands over de schrijver Tip Marugg. De Nederlandse leraar reageerde geïrriteerd. De Antillen, daar komen toch alleen streekromans vandaan, zei hij. Het neefje zette door en de leraar was groots genoeg zijn gebrek aan kennis toe te geven en beloofde de boeken van onze grote schrijvers te gaan lezen. Voor mij behoren Tip Marugg en Boeli van Leeuwen tot de groten der Nederlandse literatuur. Zij horen thuis in het rijtje Harry Mulisch, Willem Frederik Hermans, Louis Couperus, Karel van den Woestijne en Hugo Claus, om er maar een paar te noemen.

Frank Martinus Arion. Foto © Klaas Koppe

De enige die voor het Europees Nederlandse publiek doorgebroken is, is Frank Martinus Arion. En maar met een enkel boek, Dubbelspel. Dubbelspel heeft alle karakteristieken van een streekroman, een uiterst vernuftige streekroman. Het boek geeft de Europese Nederlander inzicht in het denken van de tropische koninkrijksgenoot, het lezen van het boek geeft de Hollander houvast in onze maatschappij. Denkt hij. Want Dubbelspel ontleent niet alleen de titel aan het op Curaçao populaire dominospel. Het is de dubbele gelaagdheid, die de niet ingewijde gemakkelijk mist. Zonder dat het deert want het ingenieuze van het boek is dat het op twee manieren leesbaar is. Het verhaal zelf is boeiend genoeg, ook als de intrinsieke boodschap niet begrepen wordt.

Jan Brokken schreef een aantal jaren geleden het boek Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin.Voor dit cultuurhistorische werk had Brokken tien jaar lang onderzoek gedaan. Op virtuoze wijze beschrijft hij in dit boek de historie van de Antilliaanse muziek. Muziekminnend Nederland was verbaasd. Antilliaanse muziek, dat was toch oorverdovend negergeroffel op olievaten, geblaas op koeienhoorns en gerinkel met hoefijzers. Daar hoorden folkloristische dansen bij, uitgevoerd door mannen gehuld in meelzakken en vrouwen in fleurige jurken.

Brokken legde het verband tussen de culturen, de smeltkroes, die Curaçao al vijf eeuwen is en de muziek die deze heeft voortgebracht. Hij zorgde ervoor dat de Hollanders aan de overkant van de oceaan een inkijkje hadden in de veelzijdige historie van de Antilliaanse muziek en haar componisten. Holland reageerde eerst verbaasd en direct daarna enthousiast. Klaarblijkelijk hebben we een Hollander nodig om aspecten van onze onderbelichte cultuur naar Europa te brengen.

En nu maken we kennis met Ko van Geemert. Het boek van Van Geemert is een wandeltocht door het Willemstad van vroeger. Al lopende door de straten van Punda en Otrobanda vertelt van Geemert over de geschiedenis van de Curaçaose literatuur en laat daarbij geen auteur, de bekende als ook de minder bekende, onbesproken. In het boek Dushi Willemstad wordt niet alleen Curaçaose literatuur besproken, maar komt ook de culturele en sociale structuur van het eiland aan bod, met al zijn dilemma’s en de voor de buitenstaander moeilijk te doorgronden verhoudingen. Het boek is een zeer uitgebreide feitenverzameling. Van Geemert is erin geslaagd dit materiaal zodanig samen te stellen dat het boek eenvoudig leesbaar is, en de verhaallijn voelbaar blijft, als ware het een roman. De uitgever Bas Lubberhuizen is samen met van Geemert en zijn echtgenote, en een aantal literatuurminnende Nederlanders afgereisd naar Curaçao om het boek te presenteren. Deze presentatie vond in Avila plaats, waar de geest van Boeli van Leeuwen nog voelbaar is. De eigenaar van Hotel Avila, de Deen Nic Moller, was een intieme vriend van Boeli van Leeuwen en heeft aan het boek Dushi Willemstad een bijdrage geleverd over Boeli. Anderen die aan het boek hebben bijgedragen zijn Lucille Berry, Carel de Haseth, Jan Brokken en Wim Rutgers.

Lucille Berry-Haseth. Foto © Aart G. Broek

Op de kaft prijkt een prachtige foto van het Avila van vroeger. Mijn goede vriend Chris Winkel herkende direct zijn opa Gungu Maal op de achtergrond, de zonderlinge oogarts die het gebouw in de Penstraat kocht om er een oogkliniek van te maken, maar die er na zijn pensionering een pier voor liet storten en het hoofdgebouw omtoverde tot een een guesthouse. Het boek zelf is geïllustreerd met talloze foto’s, van de auteurs waarvan velen allang op het kerkhof, van historische momenten, van gebouwen.

Caribisch-Nederlandse literatuur kreeg in Nederland zelf nooit de aandacht die ze verdiende, net zomin als Caribische muziek. Veel van het schrijfwerk is door de auteurs zelf uitgegeven daar het door onze kleinschaligheid vrijwel onmogelijk is om met een locale uitgeverij een boterham te verdienen. In Nederland zijn er maar enkele uitgeverijen die een fonds hebben voor Caribische literatuur. Uitgeverij Conserve in Amsterdam, In de Knipscheer in Haarlem, en nu dus de uitgever Bas Lubberhuizen die met eigen ogen heeft kunnen aanschouwen dat er op Curaçao meer is dan in de Nederlandse mist gezien wordt.
Van Geemert schreef eerder de literaire stedengids Paramaribo Brasa!. Ook publiceerde hij Amsterdam en zijn schrijvers, Het einde. Wandelen rond eindhaltes van de tram in Amsterdam, en Dum Vivimus Vivamus, over de gelijknamige serie schilderijen van zijn zwager Jeroen Krabbé, welke laatste ook geen onbekende op ons eiland is.
Het boek Dushi Willemstad van Ko van Geemert is naar mijn mening nu al een historisch document. Omdat het van Geemert gelukt is om in een enkel geschrift de geschiedenis vast te leggen van 150 jaar Curaçaose literatuurgeschiedenis. Ik mag hopen dat dit boek veelvuldig uit bibliotheken geleend zal worden, op scholen zijn weg vindt, gaat dienen als studiemateriaal voor scripties Nederlands maar ook dat u het onder de kerstboom gaat vinden.

[Ontleend aan Antilliaans Dagblad, 17 december 2013, pp. 14-5.]

Documentaire Frank Martinus Arion in Bibliotheek Bijlmercentrum

Frank Martinus Arion (rechts) met zijn vrouw Trudi Guda  en literatuurhistoricus Michiel van Kempen in Arions huis, 2006 Hommage aan Frank Martinus Arion De documentaire Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou van Cindy Kerseborn over de Nederlands-Antilliaanse schrijver en dichter Frank Martinus Arion wordt op donderdag 12 december vertoond in de Centrale Bibliotheek Amsterdam-Zuidoost. De film wordt ingeleid door maakster Cindy Kerseborn.  Bibliotheek Bijlmercentrum, Frankemaheerd 2, tel: 020-6979916 Donderdag 12 december 20.00 uur  Reserveren aanbevolen via brc@oba.nl / 020-6979916

Gratis toegang

Boeli (3)

Trudi Guda. Foto © Michiel van Kempen

door Trudi Martinus-Guda

Hierbij steun ik graag het initiatief van de heer Van Buiren en anderen om te komen tot een Letterkundig museum op Curaçao, waar de literaire nalatenschap van Boeli van Leeuwen geheel of gedeeltelijk kan worden ondergebracht. Uiteraard als zijn erfgenamen het hiermee eens zijn. Ik hoop wel dat de oprichting van een dergelijk museum een eind zal maken aan de bestaande literaire ‘apartheid’. Ik bedoel hiermee het onderscheid in bejegening tussen schrijvers wier werk een vermeend pro-Nederlands (Europees) karakter zou hebben en die men beschouwt als representanten van de Nederlandse groep c.q. Nederland op Curaçao, en diegenen wier werk een vermeend anti-Nederlands (Europees, what about Curaçaos?) uitgangspunt zou hebben, die beschouwd worden als representanten van een eigenzinnige niet-Nederlandse bevolking, en om die reden met negatieve reserve tegemoet worden getreden. Hiertoe behoren overigens ook niet-Nederlandse schrijvers wier werk wel binnen het gewenste perspectief valt, of wier werk bruikbaar is voor de Nederlandse politiek van het moment, hetgeen de bejegening toch positief kan beïnvloeden.

Met name Aart Broek die kennelijk bezig is, geheel volgens bovengenoemde gedachtelijn, de onverdeelde literaire nalatenschap van Van Leeuwen in het Nederlands Letterkundig Museum onder te brengen, houdt zich al jaren bezig met Nederlands-nationalistische verdeel-en-heers activiteiten binnen het Curaçaose literaire domein. Al dan niet aangestuurd/gesubsidieerd door politiek Den Haag.

Het huwelijk van Boeli van Leeuwen met
 Dorothy Debrot in 1947, ingezegend door
 ds Eldermans.
 Uit Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud.

Ik hoop daarom van harte dat het initiatief om te komen tot een Curaçaos Letterkundig museum zal slagen. We hebben immers al musea voor postzegels en munten! Wat de schrijvers zelf betreft is een dergelijke onderneming, denk ik, zeker oké. Als echtgenote van Frank Martinus Arion moet ik helaas melden dat het kopje koffie waar Boeli van Leeuwen Frank voor uitnodigde, niet is doorgegaan vanwege Boeli’s overlijden. Ik herinner me verder dat, nadat hij zich weer op Curaçao vestigde (begin jaren tachtig) Frank, om de Curaçaose schrijvers bij elkaar te brengen, een barbecue organiseerde bij ‘kluizenaar’ Tip Marugg thuis op Pannekoek. Deze ontmoeting werd het begin van regelmatig contact, voorheen niet bestaand, tussen Tip en Boeli van Leeuwen. Volgens mij zouden/zullen de schrijvers zelf het wel eens zijn met de oprichting van een neutraal, bonafide Letterkundig museum waar zowel werk van Boeli als van andere schrijvers, alsook informatie over hun literaire activiteiten, een permanent thuis zullen kunnen vinden. In het belang van Curaçao en van de literatuur.

[uit Amigoe, 27 november 2013]

Toespraak Ronny Lobo bij boekpresentatie Bouwen op drijfzand

door Ronny Lobo

Ronny Lobo biedt zijn boek aan aan de Gevolmachtige Minister
 van Curaçao  Marvelyne Wiles. Foto © Nico van der Ven

De afgelopen 35 jaar heb ik als architect een verhaal proberen te vertellen met ruimte en materiaal, het helaas steeds schaarser wordende verhaal dat we architectuur noemen. In mijn praktijk werd ik steeds geconfronteerd met de vele verhalen van opdrachtgevers, aannemers, leveranciers, de overheid en andere betrokkenen. Vooral het verhaal van mijn opdrachtgevers, dat zich voor mijn ogen afspeelde intrigeerde mij. B.v. hoe een dominante man het voor mij niet kon verbergen dat zijn timide vrouw feitelijk de belangrijkste beslissingen nam. Ook het noodlot bij mijn opdrachtgevers bleef niet uit, zoals het met ruzie uit elkaar gaan, nog voordat de eerste steen was gelegd of, erger nog, het overlijden van één van mijn opdrachtgeefsters, vlak voordat ze de sleutel van haar huis van de aannemer mocht ontvangen (haar man compenseerde al gauw zijn verdriet door in het nieuwe huis met een meisje uit zijn stamkroeg te gaan wonen). Of het verhaal van een aannemer die zichzelf per ongeluk opblies met vuurwerk. Ik had al gauw door dat de levensverhalen van al die mensen waar ik mee werkte, dezelfde waren als van alle andere mensen op de wereld, ook die in mijn eigen familie- en vriendenkring.

Een architectuurontwerp van Lobo: Flagstones

Op een goeie dag vond ik dat het tijd werd om deze verhalen op te schrijven. Ook om eindelijk zelf een keer opdrachtgever te zijn en wel van mezelf. Maar vanuit mijn eigen vak geschreven, in de vorm van een architectuurroman. Dat het een liefdesroman geworden is, is de schuld van de personages in het boek, die zonder dat ik daar als architect voldoende grip op kon houden, hun gevoelens de vrije loop lieten. Denkt u bij het lezen asjeblieft niet dat ik als architect zo’n enerverend leven heb gehad als de hoofdpersoon Kenzo.

Goethe

Schrijfproces

Bijna 230 jaar geleden zei de Duitse dichter Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832): Alle wijze gedachten zijn al duizenden keren gedacht, maar om ze ons eigen te maken, moeten wij ze steeds weer opnieuw en oprecht overdenken zodat ze wortel te schieten in onze persoonlijke ervaring. In analogie hiermee zegt men in de literaire wereld vaak dat alles al ooit geschreven is. Ik aanvaardde de uitdaging om te proberen mijn verhaal zodanig op te schrijven dat u er, ondanks uw jarenlange leeservaring, plezier aan kunt beleven.

Goethe noemde architectuur "bevroren muziek", daarmee een link makend tussen architectuur en muziek. Al schrijvend ontdekte ik de overeenkomsten tussen literatuur en architectuur. Begrippen als tijd, ruimte, gebeurtenis, vorm, ritme, verhoudingen en kleur, worden in vrijwel alle kunstzinnige uitingen gebruikt. Ook in de literatuur, vooral in poëzie. Bij vrijwel allemaal probeert de maker met zo weinig mogelijk middelen zoveel mogelijk te zeggen. Bij architectuur zijn het de bouwmaterialen, bij muziek de noten, bij literatuur de woorden. Er is echter één groot verschil, bij architectuur maak je het ontwerp op verzoek, ja soms zelfs op bevel van een opdrachtgever. Niemand heeft mij gevraagd om een roman te schrijven. Er is nog een verschil. Voordat ik mijn eerste concrete opdracht in de architectuur uitvoerde, had ik zes jaar in Delft geleerd hoe het moest. Met het schrijven begon ik terwijl ik de kunst en de techniek ervan nergens had geleerd. Schoorvoetend begon ik met reisverhalen en gedichten, die waarschijnlijk nooit gepubliceerd zullen worden. Daarna met een papiamentstalig kinderboek met de titel E biahe di Tobias. Nu mijn debuutroman.

Toen ik het eerste manuscript naar mijn gevoel af had kreeg ik van een vriendin van mij, taalkundige Ini Statia, het advies om het compleet te herschrijven. Het deed me denken aan mijn studietijd, wanneer de hoogleraar met zijn dikke 6B potlood door je mooie ontwerp ging krassen. Ook wijlen Erich Zielinski en Frank Martinus, die het proces als schrijver al meerdere malen hadden meegemaakt, gaven kritisch commentaar. Vele tekstblokken belandden in de prullenbak, nota bene om het verhaal te verbeteren.

Ronald Bos - met blote voeten - legt Ronny Lobo uit hoe wij dat in
 Nederland allemaal doen

Nadat het manuscript met hun adviezen helemaal herschreven was kwam ik via Ini terecht bij Pim Wiersinga, hier in de zaal, die zei ‘het kan een goede roman worden’. Hij gaf me de probleempunten aan en adviseerde om professionele coaching te zoeken (zelf kreeg hij het te druk, omdat hij verliefd werd). Ini verwees mij naar Ronald Bos van het Nederlands Letterenfonds, waar ik coaching aanvroeg. Die liet het manuscript door drie experts lezen die gelukkig ook allemaal vonden dat er voldoende potentie zat in het verhaal. Peter de Rijk werd aangewezen als mijn coach. Die heeft ervoor gezorgd dat ik, om het met zijn woorden te zeggen, meer peper bij het gerecht heb gedaan. Nadat we samen via e-mail het hele manuscript hadden doorgeworsteld verliep de ingang bij uitgeverij In de Knipscheer als vanzelfsprekend. Die zette Jim Rotteveel in als redacteur, die nogmaals elk woord omdraaide.

Het meest intrigerende van het schrijfproces vond ik het feit dat alles wat je opschrijft, moet kloppen met de werkelijkheid, terwijl het hele verhaal fictief is. Je mag dus veel verzinnen behalve onzin. Om de werkelijkheid te benaderen moet je research doen waar je enorm veel van leert. Dat is vooral de verrijking van mezelf geweest die ik bij het schrijven voelde. Niet alleen meer kennis opdoen van de materiële werkelijkheid, meer ook van de psychologie van de personages, hun passies, leed en hun ziekten.

Pim Wiersinga. Foto © Michiel van Kempen

Alle goede componisten, schrijvers en architecten zijn zich ervan bewust dat in hun artistieke creaties echte kwaliteit nooit bereikt wordt door toeval. Het is gewoon veel discipline opbrengen en hard werken. Maar je moet vooral aan de slag gaan! Picasso was hierin zeer extreem. Hij zei: als ik weet wat ik ga schilderen, hoef ik het niet meer te schilderen. Zo is het eigenlijk met schrijven ook.

Goede architectuur, muziek en romans hebben nog iets met elkaar gemeen. Ze zijn allemaal afhankelijk van deelname van het publiek - geen architectuur zonder gebruikers - geen muziek zonder luisteraars, Izaline kan dat bevestigen - geen boeken zonder lezers. Ik hoop daarom dat mijn boek het grote publiek bevalt. Vergeet vooral niet om mij jullie kritische commentaar te sturen. Hier put ik weer inspiratie uit voor het volgende manuscript.

Dankwoord

Behalve Ini Statia, Pim Wiersinga, Ronald Bos, Peter de Rijk, Erich Zielinski en Frank Martinus, die ik hiervoor genoemd heb, wil ik vooral de proeflezers Audrey Linzey, Nel Casimiri en mijn zus Sonia Vinck-Lobo bedanken en natuurlijk mijn vrouw Denise die mij met geduld en liefde constant stimuleerde. Zonder hun hulp zou het wellicht niet zover zijn gekomen.

Daarnaast dank ik de vele mensen in mijn omgeving waaronder familie, vrienden, opdrachtgevers en aannemers die mij tot deze roman inspireerden.

Mijn dank gaat eveneens uit naar het Prins Bernard Cultuur Fonds Caribisch Gebied die heeft bijgedragen aan mijn aanwezigheid hier.

Dank U

Ronny Lobo
8 september 2013

Hommage aan landskind Frank Martinus Arion

door Stuart Rahan

Frank Martinus Arion. Foto © Gerard Klaasen

Amsterdam - “Ik wil geen vrouw zijn want ik weet niet wat borsten zijn.” Dit antwoord kreeg documentairemaaksterCindy Kerseborn van de Antilliaanse schrijver en dichter Frank Martinus Arion toen hem gevraagd werd wie zijn beroemde werk Dubbelspel heeft geschreven. "Is het de vrouwelijke of de mannelijke Arion?" Een regelmatig terugkerend dilemma tevens rijkdom voor schrijvers om ook in de huid van het andere geslacht te kunnen kruipen. In Dubbelspel zet Arion de vrouw op meesterlijk gevierde wijze neer.

De documentairefilm Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou ging vorige week in première in Nederland en is behalve een hommage aan de schrijver ook een indringende kijk op het leven van Antilliaanse mannen, vrouwen en het dominospel. Het spel is voor de Antilliaanse eilandbewoners niet zomaar een spel, het is een levenswijze.

Cindy Kerseborn & Adriaan van Dis.
Foto © Michiel van Kempen

Machismo

In de documentaire doorbreken een achttal Antilliaanse mannen een taboe dat machismo heet. Tijdens een kringgesprek vertellen zij open over hun mannelijkheid. Het hebben van meerdere vrouwen is een gegeven waar tijdens de opvoeding veel aandacht aan wordt besteed, door zowel de vader als de moeder. Mannen zijn jagers en horen niet in de keuken thuis, want dat is het domein van de moeder de vrouw. "Mannen hadden geen taboes. Vaak wordt over jullie gesproken maar er wordt nooit gevraagd wat jullie er van vinden", herinnerde Kerseborn in haar dankwoord de mannen die meewerkten. Toch draait de documentaire niet alleen over het machismo. Het onderbelichte deel van Arions oeuvre, zijn dichtkunst, krijgt in een wezenlijk deel in de film bijzondere aandacht. "Arion is niet alleen bekend van Dubbelspel. Zijn gedichten vind ik meesterlijk", vult de documentairemaakster aan. Hij schrijft zowel in het Nederlands als het Papiamentu met een taalgevoeligheid die diep snijdt in de huid van zowel de onderdrukker als de onderdrukte, van Nederland als kolonisator als ook de Antillen en haar bewoners. Hij verwierf hiermee een imago dat hem niet bij iedereen geliefd maakt.

Nieuwe gedichtenbundel

Speciaal voor de uitkomst van de documentaire is de verzamelbundel gedichten Heimwee en de Ruïne verschenen. Marvelyne Wiels, gevolmachtigd minister van Curaçao in Nederland, nam het eerste exemplaar in ontvangst. "Arion heeft kans gezien om uitdagingen om te zetten in mogelijkheden ondanks hij zijn moeder en zus in zijn prille jeugd verloor", roemde zij de schrijver/dichter. Binnenkort gaat de film ook op Curaçao in première en liggen er verzoeken in andere landen als Suriname waar de schrijver ook hoog in aanzien is. De documentaire Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou is de tweede in een drieluik van documentairemaakster Cindy Kerseborn.

[uit de Ware Tijd, 18/10/2013]

Première documentaire over Frank Martinus Arion

Frank Marinus Arion

Cindy Kerseborn

Afgelopen donderdag, 10 oktober, is een documentaire over de Curaçaose romanschrijver en dichter Frank Martinus Arion in première gegaan. De film, Frank Martinus Arion yu di Kòrsow, vond plaats in het Theater van 't Woord in de Openbare Bibliotheek Amsterdam.  De documentaire is een deel van het project Hommage aan Frank Martinus Arion. Het project maakt deel uit van een drieluik waarmee initiatiefmeester Cindy Kerseborn schrijvers uit Suriname en het Caribisch gebied onder de aandacht brengt; een eerdere filmdocumentaire was gewijd aan het werk van Edgar Cairo. De Gevolmachtige Minister van Curaçao, Marvelyne Wiels, kreeg Arions 'verzamelde gedichten' getiteld Heimwee en de Ruïne overhandigd. Arions bekendste roman is zijn Dubbelspel (1973), maar hij schreef nog vier andere romans, een essaybundel en een verhalenbundel, naast verschillende dichtbundels, één in het Nederlands en drie in het Papiamentu. Arion is ook taalkundige en voorvechter van het Papiamentu.

Frank Martinus Arion Yu di Kòrsou

Zie het bericht over de première van de Arion-film op deze blogspot, klik hier

Heimwee en de Ruïne

Op 3 oktober verschijnt Heimwee en de Ruïne, de verzamelde gedichten van Frank Martinus Arion.

Frank Martinus Arion heeft bekendheid verworven als schrijver van romans en verhalen. Hij maakte in 1957 zijn entree in de Nederlandse letteren als dichter. In de afgelopen decennia bleef Arion gedichten schrijven. Hij publiceerde in kranten en tijdschriften en droeg geregeld poëzie voor. In Heimwee en de Ruïne zijn deze gedichten eindelijk verzameld.

Deze uitgave vormt een belangrijke bouwsteen in het literaire oeuvre van Arion. Volgens zijn uitgever zien we in deze bundel zijn schrijverschap tot volle wasdom komen: 'onconventioneel, soms fel, maar altijd gebed in een filosofische gedachtestroom, verzacht met ironische terzijdes.'

Frank Martinus Arion (Curaçao, 1936) verhuisde in 1955 naar Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde studeerde. Sinds 1981 woont hij weer op Curaçao. Hij schreef romans, een verhalenbundel, gedichten en essays. In 2006 werd zijn roman Dubbelspel uitverkoren voor de actie ‘Nederland leest’ van de CPNB. Zijn essaybundel Intimiteiten van het schrijven werd genomineerd voor de Jan Hanlo-prijs 2010.

Heimwee en de Ruïne wordt op 10 oktober gepresenteerd in het Theater van ’t Woord in de Openbare Bibliotheek Amsterdam. Redacteur Thomas van den Bergh van uitgeverij De Bezige Bij zal het eerste exemplaar uitreiken en dichteres Marjolijn van Heemstra zal enkele gedichten voordragen. Ook vindt de première plaats van de documentaire Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou (‘Landskind’) van Cindy Kerseborn.

Filmpremière: Frank Martinus: Yu di Kòrsou

Donderdag 10 oktober vindt de première plaats van de documentaire: Frank Martinus: Yu di Kòrsou van regisseur Cindy Kerseborn. Dan wordt tevens Heimwee en de Ruïne, de verzamelde gedichten van Frank Martinus Arion, door Thomas van den Bergh van Uitgeverij De Bezige Bij, gepresenteerd. Dichteres Marjolijn van Heemstra zal enkele gedichten voordragen.

Frank Martinus Arion

Op 10 oktober wordt herdacht dat Curaçao een onafhankelijk land wordt binnen het Koninkrijk. De Nederlands- Curaçaose romanschrijver, dichter, taalkundige en voorvechter van het Papiamentu, Arion, staat centraal in de documentaire Frank Martinus: Yu di Kòrsou. Arions roman Dubbelspel werd als eerste gratis verspreid in de jaarlijkse campagne ‘Nederland leest’, in een oplage van 700.000. In deze film praat Arion ook over de ‘moedige vrouwen’ in zijn romans en over het Antilliaans machismo.

De bijeenkomst begint om 20.00 uur (zaal open vanaf 19.30 uur) en vindt plaats in het Theater van ’t Woord van de Openbare Bibliotheek Amsterdam, Oosterdokskade 143, 1011 DL Amsterdam.

Entree €10, met OBA pas €5, wie zeker wil zijn van een plaats doet er goed aan tevoren te reserveren op http://www.oba.nl/activiteit/hommage

Heimwee en de Ruïne, de verzamelde gedichten van Frank Martinus Arion is te koop voor: € 24,90.

De film Frank Martinus: Yu di Kòrsou en de manifestatie Hommage aan Frank Martinus Arion kwamen tot stand mede dankzij de financiële steun van: Alumnifonds Universiteit Amsterdam, Amsterdams Fonds voor de Kunst, CBK Amsterdam, CBK Zuidoost, Fundashon Bon Intenshon, Mondriaan Fonds, Letterenfonds, Pr. Bernhard Cultuur Fonds,  Pr. Bernhard Cultuur Fonds Caribisch Gebied,  Stichting Democratie en Media, Stichting Lira Fonds, Stadsdeel Zuidoost, VSB fonds, uitgeverij de Bezige Bij, Theater van ‘t Woord OBA en Michael en Vani Elias-de Haseth.

Masters of Domino

Zaterdag 7 september a.s. onthult CBK Zuidoost de serie Masters of Domino van Nardo Brudet. Masters of Domino laat zien met hoeveel passie het spel domino in de Antilliaanse cultuur gespeeld wordt. Zes grote foto’s prijken aan de wand van het Bijlmer Sportcentrum tegenover CBK Zuidoost. Aanleiding voor Masters of Domino is het project Dubbelspel- Hommage aan Frank Martinus Arion van Stichting Cimaké Foundation. In Arion’s meest bekende roman Dubbelspel is het dominospel de rode draad.

De opening van Masters of Domino is onderdeel van het festival Dag van 1000 Culturen. Tussen 12 en 17 uur kunnen bezoekers een toernooitje domino spelen op het CBKunstplein.

Programma opening Masters of Domino Tijd: 15:00 uur Locatie: CBK Zuidoost, Anton de Komplein 120 Sprekers: Emile Jaensch, portefeuillehouder Sport & Recreatie Stadsdeel Zuidoost en Ana Alcantara, raadslid Stadsdeel Zuidoost Masters of Domino is te zien t/m 31 december.

Expo Dubbelspel geopend

In het CBK in de Amsterdamse Watergraafsmeer is op zaterdag 22 juni de expo Dubbelspel geopend. Enkele kunstenaars lieten zich inspireren door de roman Dubbelspel van Frank Martinus Arion. Er is een vitrine met boeken van Frank Martinus Arion, er zijn enkele foto's en twee beeldend kunstwerken, en er zijn zes banners met gedichten. Hieronder een foto-indruk van de opening, met dank aan Olga Orman.

Antilliaanse dansen

Opening door de Gevolmachtigd Minister van Curaçao, mevr. Wiels, en een lokale bestuurder

Changá/Dubbelspel!

Dubbelspel-gebak

Olga Orman draagt voor (gedicht: zie bericht hieronder)

Dubbelspel - Hommage aan Frank Martinus Arion

22 juni t/m 20 juli in CBK Amsterdam

De expositie  Dubbelspel  is een hommage aan de Antilliaanse schrijver Frank Martinus Arion. Zes beeldend kunstenaars en zes dichters hebben zich laten inspireren door zijn bekende roman Dubbelspel (1973) en geven hun eigen kijk op de thematiek van deze roman waarin het dominospel door Antillianen met uitzonderlijke passie wordt gespeeld.

Dubbelspel van Ceseli Josephus Jitta

Dubbelspel is onderdeel van het door Stichting Cimaké Foundation georganiseerde project Hommage aan Frank Martinus Arion.
Nelson Carrilho, Avantia Damberg, Ceseli Josephus Jitta, Hellen Sint Jago, Judith Leysner en Xiaoxiao Xu  verbeelden aspecten van het dominospel.
Ook een zestal dichters schreef een gedicht met Dubbelspel als inspiratiebron: Marjolijn van Heemstra, Joan Leslie, Charlton G. Marcos, Olga Orman, Alfred Schaffer en Menno Wigman.
Alle deelnemende kunstenaars hebben in eerder werk laten blijken belang te stellen in een 'kruisbestuiving' tussen uiteenlopende culturen.

Opening: zaterdag 22 juni om 15.00 uur CBK-Amsterdam
Inleiding door Glenn Helberg en Rudmar Annastatia.
De opening wordt verricht door de Gevolmachtigde Minister van Curaçao, Marvelyne Wiels, en de zus van Frank Martinus Arion, Selvia Martinus,.
De aanwezige dichters dragen het werk voor dat zij voor deze gelegenheid hebben gemaakt. Aansluitend is er een optreden van dansgroep D'art Holland.

'De ontmoeting':  zaterdag 29 juni om 11.30 uur
Ontmoeting met kunstenaar Ceseli Josephus Jitta (1952, Wassenaar), één van de deelnemende kunstenaars. Ceseli maakt vrije kunst en illustraties voor kinderboeken. Voor Dubbelspel maakte zij werk op glas. Tijdens 'de Ontmoeting' vertelt zij over haar werk.

Het project wordt op 10 oktober afgesloten met de documentaire Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou van regisseur Cindy Kerseborn die in première gaat in de Openbare Bibliotheek Amsterdam.

Tentoonstelling Frank Martinus Arion

Tentoonstelling 22 juni CBK Amsterdam

CBK Amsterdam en Stichting Cimaké Foundation nodigen u van harte uit op zaterdag 22 juni voor de feestelijke opening van de tentoonstelling Dubbelspel, een tentoonstelling in het kader van het project  ‘Hommage aan Frank Martinus Arion’.

Frank Martinus Arion, 2 februari 2013

15.00 uur: Opening van de tentoonstelling door Selvia Martinus, zus van Frank Martinus Arion.

Vervolgens worden enkele gedichten door de aanwezige dichters voorgedragen en is er een optreden van muziekgroep Tambú Ta Papia (o.v.)

De tentoonstelling is te zien t/m 22 juli 2013.

De volgende beeldend kunstenaars en dichters lieten zich inspireren door de meest bekende roman van Frank Martinus Arion, Dubbelspel:

Nelson Carrilho

Xiao Xiao Xu

Ceseli Josephus Jitta

Hellen Sint Jago

Judith Leysner

Alfred Schaffer

Menno Wigman

Marjolijn van Heemstra

Charlton Marcos

Olga Orman

Joan Leslie

De tentoonstelling is een onderdeel van het door Stichting Cimaké Foundation georganiseerde project Hommage aan Frank Martinus Arion, dat wordt afgesloten met de documentaire Frank Martinus Arion: ‘Yu di Kòrsou’ van Cindy Kerseborn die op 10 oktober a.s. in première gaat in de Openbare Bibliotheek Amsterdam.

Balie-avond ter ere van schrijver Frank Martinus Arion

Arion: de man, de vrouw, de poëzie

Frank Martinus Arion draagt zijn - met de in 1974 Van der Hoogtprijs bekroonde boek - Dubbelspel op ‘Aan vrouwen met moed’. Dit thema wordt van verschillende kanten belicht en is onderwerp van een debat in De Balie, Amsterdam, vrijdag 12 april.

Frank Martinus Arion ca. 1972

Moedige vrouwen versus macho-mannen, liefde, Curaçao en zijn eilandgenoten spelen een belangrijke rol in het literaire werk van Arion, die een groot aantal boeken en gedichten schreef, waaronder Dubbelspel. Wordt het machogedrag van de mannen in stand gehouden door de vrouwen?

Omslag Duitse vertaling Dubbelspel.

Een literaire en culturele avond met debat, voordrachten van essays en gedichten door: Aart G. Broek, Giselle Ecury, Walter Palm, Igma van Putte, Wanda Reisel, Collin Schorea en Paulette Smit.
Met zang en muziek van Margi Martinus en de Tambú-Papia-spelers.
Gespreksleider: Arjan Peters (literair redacteur De Volkskrant)

Arion is ook de auteur van Papiamentstalige poëzie en het Papiamentstalige schotschrift Martein Lopap

.

Deze Arion-avond is het tweede deel van een drieluik over Caraïbische schrijvers die literair en politiek van betekenis zijn voor hun land van herkomst en hun land van aankomst. De eerste uit de serie was Edgar Cairo.


Vrijdag 12 april 2013: 20.00 uur De Balie Amsterdam een literaire- en culturele avond ter ere van schrijver Frank Martinus Arion (1936); georganiseerd door Stichting Cimaké Foundation i.s.m. De Balie en uitgeverij De Bezige Bij.

De Balie
Kleine-Gartmanplantsoen 10
1017 RR Amsterdam
Reserveren: www.debalie.nl
Of: Tel. 020- 55 35 100 (vanaf 16.30 uur)
Entree: €10 / met korting: €7,50