Op vrijdag 12 april 2013 is Jan van Donselaar op 84-jarige leeftijd overleden. Jan heeft zijn werkzame leven als bioloog aan de Utrechtse universiteit gewerkt. Taalkundigen kennen hem
echter van een heel andere kant, namelijk als de grote specialist op het gebied van het Surinaams-Nederlands en de talen in Suriname.
 |
| Dantabai, district Brokopondo. Foto @ Michiel van Kempen |
Zijn fascinatie voor het Surinaams-Nederlands ontwikkelde hij tijdens het werk aan zijn
proefschrift. Voor dit proefschrift, An ecological and phytogeographic study of northern Surinam
savannas, dat in 1963 verscheen, deed Jan met zijn echtgenote Lies veldwerk in Suriname. Hij hield
er een levenslange liefde voor dit land aan over. Hij verzamelde tijdens zijn verblijf niet alleen
gegevens over de plantenwereld, maar ook alles wat hem opviel aan woorden, betekenissen,
klanken en woordcombinaties van het Nederlands zoals dat in Suriname werd gesproken. En zo
werd hij de eerste die een systematische en wetenschappelijke beschrijving aanlegde van de
verschillen tussen het Europees-Nederlands en het Surinaams-Nederlands.
In 1977 publiceerde hij het Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, als uitgave van het Instituut
A.W. de Groot voor Algemene Taalwetenschap van de Rijksuniversiteit te Utrecht. In 1989
verscheen een aanzienlijk uitgebreide versie bij uitgeverij Coutinho in Muiderberg. Dit
woordenboek bevat 6600 ingangen. Tot zijn teleurstelling werd het niet op grote schaal in Suriname
verbreid. De waarde ervan voor onderzoekers werd echter onmiddellijk onderkend: in 1989 kende
de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen aan Jan de Johan de la Court-prijs toe.
 |
| De begraafplaats van Bigi Poika op de savanne (wit schelpenzand) |
Vanaf begin jaren ’90 verzamelde Jan systematisch gegevens over de woordenschat van de
Nederlandse bevolkingsgroep in Suriname vanaf het eerste moment dat de Nederlanders zich in
Suriname vestigden, in 1667, tot de afschaffing van de slavernij in 1876. Hiermee wilde hij de
voorgeschiedenis van het Surinaams-Nederlands beschrijven. Hij is met dit werk doorgegaan tot
enkele jaren voor zijn dood. In de tussenliggende jaren heeft hij hierover een groot aantal kortere
artikelen gepubliceerd, die telkens weer zijn enorme kennis, belezenheid en eruditie op het terrein
van de talen in Suriname toonden. Hij was altijd bereid informatie te delen met andere
onderzoekers. Zo heeft hij belangrijke bijdragen geleverd aan verschillende publicaties van mij,zoals Taaltrots, Wereldnederlands en Nederlandse woorden wereldwijd.
Eind vorig jaar heeft Jan de door hem in de loop van de jaren verzamelde gegevens aan mij
overgedragen voor publicatie. Over enkele maanden zal zijn Woordenboek van het Nederlands in
Suriname van 1667 tot 1876 postuum verschijnen. Het woordenboek bevat een schat aan gegevens
die nooit eerder zijn gepubliceerd. Hiermee heeft Jan een monument nagelaten voor de taal die hem
zo lief was, en daarmee ook een monument voor zichzelf.
Van Donselaar heeft ook een pagina bij de DBNL met
werken van en over hem.
[overgenomen van Neder-L, 14 april 2013]
