Wayang in Suriname snakt naar jong bloed

door Tascha Aveloo

Paramaribo - Het wayanpoppenspel dreigt verloren te gaan. Tenminste, in Suriname, want de enige nog in leven zijnde dalang of wayangspeler, Sapto Sopawiro, is al boven de zeventig.

Pogingen van verschillende Javaanse organisaties om jongeren te interesseren voor dit werelderfgoed van de Unesco hebben tot dusver niets opgeleverd. De ontwikkeling van wayang in Suriname staat stil. De dalang vertelt het verhaal in diep Javaans, een taal die veel moderne Javanen niet meer beheersen.

Stanley Sidoel van directoraat Cultuur, noemt de wayang in Suriname statisch. "In Indonesië is het verder ontwikkeld, het wordt voor alles gebruikt, zoals een bekendmaking doen. Daar zeggen ze: als je nog de oeroude vorm van wayang wil zien, dan moet je naar Suriname gaan. Maar deze man, Sapto Sopawiro, is wel bezig de wayang aan te passen door het ook in het Surinaams en Nederlands te doen."

[uit de Ware Tijd, 01/01/2013]

Toriman 2012 Max Scholsberg

door Tascha Aveloo

Paramaribo - In de overvolle achterzaal van Tori Oso zaten en stonden stamgasten en First timers te luisteren naar de vele tori’s. Er werd gebatteld om de titel Toriman of Uma 2012. Uiteindelijk leek het wel ‘save the best for last’ te zijn geweest. De laatste toriman was Max ‘Scholi’ Scholsberg die Tori Oso vertegenwoordigde. Hij bracht zijn tori met veel ‘saus’ en ‘showmanship’. Er werd luid en veel gelachen. De tori van ‘Scholi’ centreerde zich rond persoonlijke ervaringen in zijn woonomgeving, wat duidelijk zeer in de smaak viel bij de aanwezigen.

Schrijver/verteller Rappa wist het publiek danig aan het lachen te brengen. Hij bracht zijn tori met veel mimiek op een dynamische wijze. Enkelen stemden dan ook op hem als beste verteller, maar uiteindelijk mocht Max Scholsberg met die eer strijken als Toriman 2012. (Foto: Irvin Ngariman)

Kort en krachtig

'Scholi' won met overweldigende meerderheid op alle andere vertellers. "Het wordt een beetje eentonig hoor", lachte teller Hilli Arduin die luidop de stemmen bekendmaakte. Het stemmen verliep vlot en snel.

Sommige contestanten vertelden een verhaal, anderen weer enkele tori's achter elkaar. "Un hor mi, Scholi e kir mi dya", bulderde een mannelijke gast, die helemaal rood aanliep van het lachen, wanneer de toriman nog een toegift geeft nadat bekend is geworden dat hij heeft gewonnen.

Scholsberg (74) is geen onbekende voor de oudere generatie. "Ik heb in de jaren 1967 samengewerkt met De Surinaamsche Bank bij hun bonte avonden. Men dacht dat ik daar werkte, maar ik was van de douane. Ik heb daar een hoofdrol vervuld en we hebben dertig optredens gehad. Ik deed graag dominee Polanen na", lachte 'Scholi' vrolijk. "Ik vind het leuk om te doen. Om te zien hoe mensen genieten."

Arlette Codfried: "onsmakelijk verhaal"

Ervaring nodig

Dat de moppentapperij er nog goed in zit, bewees ook de legendarische Walther Huisden die de spits mocht afbijten. Frits Wols wist ook aardig de lachers op zijn hand te krijgen met zijn yorkatori. Het verhaal van Ba Anansi en Agama vertelde meesterdrummer/verteller Saco op krachtige wijze. Het was aan zijn optreden te zien en te horen dat hij een performer is die weet hoe het hoort. Enkelen vonden het begin van Arlette Codfrieds verhaal over de geboorte van Jezus te veel op het randje. Het einde van het verhaal gaf aan dat Jezus eigenlijk geboren is door verkrachting. "Onsmakelijk. Ik vond het begin leuk, maar het einde was disrespectvol. Ik ben geen Moslim, maar zou het ook akelig vinden als ze over hen of Hindoes zo een grap gemaakt had. Er is vrijheid van meningsuiting maar je moet mensen niet beledigen" stelde Grace Merkens. "Ik ga de schrijvergroep hierover spreken". Maar dat maakte de avond niet minder leuk en men heeft volop kunnen genieten van Surinaams cultureel erfgoed.

[uit de Ware Tijd, 14/12/2012]

Van verhaal tot script leren schrijven

door Tascha Aveloo

Paramaribo - “Soms denkt men dat schrijven heel moeilijk is en dat je dat alleen kan na een lange studie, maar je kunt gewoon beginnen. Iedereen schrijft wel eens een gedachte op, heeft een idee, een creatieve expressie die men neerpent”, geeft Renate Galdij, regisseur en theaterdocent aan. Op 24 november, 1 en 8 december wordt er les gegeven in het schrijven van een verhaal en dat herleiden naar een script voor een toneelstuk.

Verhaal voor script

Galdij kwam op het idee nadat zij zelf een workshop 'schrijven' had gevolgd bij de Clark Accord Foundation. "Ik dacht dit kunnen we verder uitdiepen en zo kwam ik op het idee voor de training 'van verhaal schrijven naar een script'". Als deel van het curriculum in de theaterschool leert men ook verhalen te schrijven voor een script. Dat doe je vanuit een idee dat je al hebt of je start gewoon met improvisatie. De bedoeling is ook om mensen te inspireren. "Kinderen lezen vaak te weinig. Misschien zullen ze geïnspireerd raken om verhalen te lezen die door jongeren zelf zijn geschreven", stelt Galdij. Ze hoopt op een groep van minimaal vijf man in de leeftijd 15 tot 25 jaar.

Eigen belevingswereld

Er zal gewerkt worden vanuit een verhaallijn. "Je kan natuurlijk iedereen een verhaal laten bedenken, maar dan moet je naar alle vijf verhalen kijken. Het is beter om te werken aan een centraal verhaal en dat uit te werken in allerlei facetten. Ik zal een bekend fenomeen aanhalen zoals een auto-ongeluk, en dan moeten de deelnemers elk vanuit hun eigen belevingswereld een bijdrage leveren aan het verhaal. Dan wordt hen de technieken bijgebracht hoe dat verhaal tot een script uit te werken." Mavis Accord zal als gastdocent vanuit empowermentteksten proberen de groep te inspireren.

"In ieder geval is dit zeker iets dat we vaker gaan doen vooral om jongeren te bereiken, als het nou acteurs zijn of schrijvers", besluit Galdij.

De lessen worden verzorgd in het gebouw van NAKS aan de Thompsonstraat, telkens van 10:00 tot 13:00 uur.

[uit de Ware Tijd, 10/11/2012]