door Hugo den Boer
De
opening van de tentoonstelling
Lepra anno nu. In de voetsporen van
Peerke Donders vond op 14 april j.l. plaats in het Peerke Donders Museum te Tilburg,
Nederland geopend. Tegelijkertijd vindt op dezelfde plaats de
presentatie van het boek
Gwasi siki plaats. Dat de activiteiten niet in
Suriname, maar in Tilburg zijn, blijkt bij nader onderzoek niet zo
vreemd.
De samenloop is geen toeval: de expositie
bestaat voor een deel uit beeldmateriaal dat in het boek is gebruikt.
Daarnaast helpen boek en expo elkaar aan extra wederzijdse
media-aandacht. Ze vertellen het indrukwekkende verhaal van hoe mensen
met de verschrikkelijke ziekte lepra erin slagen om een menswaardig
bestaan op te bouwen. De impact die de ziekte had en nog steeds heeft
op lichaam en sociaal leven, wordt duidelijk gemaakt in woord en beeld.
Tilburg en Suriname
Tilburg en Suriname zijn al bijna twee eeuwen lang intensief met
elkaar verbonden. Eén van de bekendste en meest gewaardeerde Tilburgers
is Peerke Donders die een groot deel van zijn leven heeft doorgebracht
in Suriname waar hij 27 jaar lang zorg verleende aan leprapatiënten in
leprozerie Batavia.
Door
een gesprek met Trees Rado die haar levensverhaal vertelde, hoe zij met
de gevolgen van de ziekte lepra omgaat, kwam schrijver Paul Spapens op
het idee om 'Lepra in Suriname' in boekvorm vast te leggen.
Daarnaast
waren het de Fraters van Tilburg en ook de zusters van Tilburg, beter
bekend als de zusters van Liefde, die hun werkterrein hadden in
Suriname. De zusters van Liefde legden zich ook toe op de zorg aan
leprapatiënten. De laatste drie fraters van Tilburg hebben Suriname in
februari dit jaar verlaten. Lidewijde van Doorn en Corrie Langermans
zijn de laatste zusters van Liefde die hun oude dag genieten in
Suriname.
Vooromslag
van het boek Gwasi siki dat in Tilburg is gepresenteerd
bij de opening van de tentoonstelling ‘Lepra anno nu, In de
voetsporen van Peerke Donders’. De aangetaste vingers van Herman
Narain, één van de karakteristieken voor vele ex-leprapatiënten.
Peerke Donders en lepra
Het Peerke Donders Museum in Tilburg werd op 27 oktober 2009, de
tweehonderdste geboortedag van deze zaligverklaarde geopend. Het museum
heeft een tweedelige tentoonstelling. Enerzijds wordt permanent het
leven van Peerke getoond. Daarnaast is er ieder half jaar een
wisselexpositie, die steeds is gebaseerd op één van de zeven werken van
barmhartigheid. Deze universele waarden zijn onder meer het voeden van
hongerigen en het te drinken geven aan dorstigen. Vanaf vandaag is het
thema: Het verplegen van zieken. In het licht van het werk van Peerke
Donders was toen de relatie met de ziekte melaatsheid of lepra direct
gelegd.
Boek Gwasi siki
Het boek
Gwasi siki
van schrijver Paul Spapens en fotograaf Jan Stads kwam eergisteren vers
bij de drukker vandaan en toont de ziekte lepra in meerdere facetten.
In november 2011 kwam Spapens samen met fotograaf naar Suriname om
interviews af te nemen en beeldmateriaal en overige informatie te
verzamelen. De productiekosten van het boek zijn gefinancierd door de
Nederlandse leprastichting. Naast ex-leprapatiënten is er ook een
huidige patiënt en een oud-verpleger in het boek opgenomen.
Fascinatie
Spapens had al langere tijd een band met Suriname. “Als journalist
verdiepte ik mij in de ontkerkelijking in Nederland en zag daarbij de
opvallende tegenbeweging namelijk de toenemende bewondering voor de
persoon van Peerke Donders. Een man die zich inzette voor de
achtergestelden in de samenleving. Hij is een symbool van de mondiale
samenleving. Ik zette mij in die tijd ook in voor het werven van
fondsen voor de restauratie van de kathedraal van Paramaribo. Tijdens
de reis van Spapen in 2010 in verband met de ingebruikname van de
gerestaureerde kathedraal werd hij geconfronteerd met het levensverhaal
van ex-leprapatiënt Greet Rado. “Ik raakte gefascineerd door de wijze
waarop de mensen met hun situatie omgingen en een voorbeeld zijn voor
anderen.” Het bracht hem op het idee om terug te keren om haar verhaal
en dat van andere ex-patiënten op te tekenen. “Wat mij opviel is de
waardigheid van deze mensen. Ik werd getroffen door de enorme
wilskracht om iets van het leven te maken. Dat sprak tot mijn
verbeelding en wilde het vastleggen om voor anderen als voorbeeld te
laten dienen.” De foto’s in het boek zijn de onmisbare illustratie van
het leed en de situatie waarin de ex-patiënten moeten dealen met de
verminkingen die de ziekte heeft achtergelaten. ‘Bij mij heeft het ook
diepe indrukken achtergelaten als ik daarnaast ook nog hun veelal
slechte huisvesting en ontoereikende hulpmiddelen noem.”
Lepra niet ten einde
Dat de ziekte Lepra nog niet is uitgeroeid in Suriname bewijzen de
cijfers van de afdeling Dermatologie van ’s Lands Hospitaal.
Huidspecialist Lesley Sabajo zegt, dat er jaarlijks zeker tussen de 40
tot 50 nieuwe gevallen in Suriname worden vastgesteld. De ziekte is nu
goed te behandelen en als het in een vroeg stadium wordt ontdekt, zijn
de lichamelijke gevolgen weinig tot geen. Dit in tegenstelling tot
vroeger toen mensen werden verpleegd, zonder dat er een afdoend
medicijn was. Cornelis Terborg, die 80 jaar geleden in leprozerie Groot
Chattillon begon te werken tot aan zijn pensionering, kan hierover
meepraten. Welke impact de ziekte had op hun lichaam vanwege de wonden,
maar ook op hun sociale leven, omdat ze geïsoleerd moesten leven.
Lepraonderzoek bij Donders
In het kader van studie naar de verschillende wereldziektes waar
lepra onder valt, is er een onderzoek gepland naar de mogelijke
besmetting die pater Donders tijdens het verzorgen van de
leprapatiënten mogelijk heeft opgelopen. Hiervoor zal zijn graf worden
geopend om een tand te verwijderen, waarmee de besmetting kan worden
vastgesteld. Terborg vindt dat de besmettelijkheid van de ziekte niet
moet worden overdreven. “Het is geen gevaarlijke ziekte, maar als je
het eenmaal hebt, is het wel heel erg. Mijn vader zei me altijd: “Je
hoeft er niet bang voor te zijn.” “En je ziet het, na 80 jaar heb ik
het nog steeds niet. Echter voor de mensen die het hadden, was het wel
lastig.”
Zowel het boek alsook de tentoonstelling zullen naar Suriname worden
gehaald. Het boek dat in Nederland al in de boekhandel verkrijgbaar is,
wordt ook via de boekhandels in Suriname te koop aangeboden. Alle
mensen die een interview afstonden voor het boek, krijgen een
exemplaar.
Tentoonstelling Suriname
De tentoonstelling wordt over een half jaar ‘gepost’ naar Suriname
om een plaats te krijgen in het Peerke Donders Museum aan de Henck
Arronstraat onder gebracht in het Bisschopshuis.
[uit de Ware Tijd, 14/04/2012]
Foto's: Jan Stads
