Dit is uw land: een schrijversboot in de Koningsvaartvloot

door Chrétien Breukers

De Koningsvaart. Foto @ ANP

Voordat ze aan tafel gingen, maakten ze eerst nog een rondvaart over het IJ om kennis te maken met hun land. Dit is uw land was het thema van de Koningsvaart. Op een boot van het Amsterdamse havenbedrijf slalomde de nieuwe koning met zijn vrouw en kinderen tussen de drijvende equivalenten van het koekhappen en haring kaken. Vertegenwoordigers van hoge en lage cultuur hoopten dat er een glimp van hen werd opgevangen. Sommigen hadden de pech dat het werkelijk waar is: ‘als u nu naar rechts kijkt, ziet u links niets’. Anderen mochten op oprechte aandacht rekenen.

Tot mijn verbazing bevond zich in de vloot ook een schrijversboot. Of het de koning, zijn vrouw en zijn kinderen ook is opgevallen weet ik niet. Ik heb niet gezien dat ze er langs kwamen, ik heb alleen gezien hoe de reporter van dienst de schrijversboot enterde om de bekendste onder de schrijvers – Renate Dorrestein, voor de gelegenheid verscholen achter een enorme oranje zonnebril – een paar vragen te stellen. De verkeerde vragen.

Was het op het moment zelf al een beetje genant Renate Dorrestein de interviewster terecht te horen wijzen – het ging niet om de taal, de schrijvers waren daar om de verbeelding te representeren (al had Renate Dorrestein het zelf ook niet helemaal goed begrepen: ze zat er niet voor de verbeelding, ze zat er vanwege illustere voorgangers, zo o las ik  later toen ik wilde weten wie op het dwaze idee gekomen was om schrijvers op een boot te zetten en te denken dat daarmee voor iedereen duidelijk is dat het schrijvers op een boot zijn: ‘Nederland heeft een rijke traditie in de literatuur. Om deze te eren zijn schrijvers uitgenodigd om de koningsvaart mee te maken’. 

Geen van deze schrijvers was op de Schrijversboot te vinden. V.l.n.r. Surianto, Louise Wondel, Chitra Gajadin, John Leefmans, Guillaume Pool, André Pakosie.  Prinsestheater Delfshaven, 16 februari 2000. Foto @ Juan Heinsohn Huala.

Nog erger werd het toen ik las hoe de schrijversboot aan haar bemanning gekomen was. Deze oproep van het bedrijf dat de Koningsvaart produceerde plaatste een studentenvereniging op haar Facebookpagina: We zijn trots om te vermelden dat wij een unieke kans voor jullie hebben!
De stad Amsterdam biedt het koningspaar op 30 april a.s. aan het begin van de avond een onvergetelijke vaartocht aan, de Koningsvaart. Doel van deze vaart is het koningspaar te verwelkomen als Koning en Koningin van Nederland. Zij tonen zich dan voor het eerst na de inauguratie aan het volk en wij willen hen dan verwelkomen en Nederland aan hen tonen. Ons land met z’n rijke historie, met z’n diversiteit en eigenaardigheden. Een land vol kennis en creativiteit. Een eigenwijs land met doorzetters en ondernemers. Een land vol grote en kleine helden.

De vaart wordt in zijn geheel door de NOS geregistreerd en live uitgezonden. IDTV is door de Gemeente Amsterdam gevraagd deze Koningsvaart te organiseren. Hiervoor zijn zij op zoek naar tien studenten neerlandistiek, voor op de schrijversboot. Het idee is dat deze studenten dan – als het Koninklijk paar langs komt varen - spanborden ophouden met favoriete dichtregels/zinnen uit de Nederlandse literatuur van de schrijvers aan boord. De schrijvers zijn uitgenodigd door het CPNB, we weten later deze week wie er allemaal bevestigd hebben. De studenten worden vermoedelijk rond 15.00 uur verwacht bij de Ponthaven in Amsterdam Noord, van daaruit worden zij met een veerpont naar het schip gebracht. Er wordt op het schip gezorgd voor een hapje en een drankje. De Koningsvaart is van 19:30 tot 21:00; alle schepen liggen stil, terwijl de Koning langsvaart. Nadat het IJ is vrijgegeven, na 21:30, wordt iedereen weer met de pont naar de ponthaven teruggebracht. Lijkt dit jou wat? Stuur ons zo snel mogelijk een mailtje, vol = vol!

Het was me al opgevallen dat ik opmerkelijk weinig opvarenden van de schrijversboot herkende.  Met knullige omhooggehouden borden en teksten als ‘Denkend aan Holland zie ik breede rivieren traag door oneindig laagland gaan’ bewijs je de literatuur geen dienst.

Maar ja… de directeur van de CPNB schrok er nog niet zo lang geleden ook niet voor terug om voor het oog van de Bananasplitcamera van Frans Bauer gehavend en wel in slaap te vallen voor de literatuur. Ook dat had iets met de nieuwe koning te maken. Ik bedoel maar: het kan altijd erger. Of is dit waar Alessandro Baricco het over heeft als hij het in De barbaren heeft over de democratisering van de cultuur?

[van De Contrabas, 1 mei 2013]

Louise Wondel

Portret van de Surinaams-Saramakaanse dichter Louise Wondel, gemaakt door de in Suriname werkzame fotograaf Nicolaas Porter. Nr. 150 in de reeks fotoportretten die Porter in opdracht van de Werkgroep Caraïbische Letteren maakt. Klik op afbeelding voor groter formaat. Voor informatie kunt U mailen naar: nicolaasporter@hotmail.com. Wie de hele reeks wil zien kan hieronder klikken op het label Werkgroepportretten.

Louise Wondel 40

door Michiel van Kempen

Op 19 januari j.l. vierde voordrachtskunstenares en dichter Louise Wondel haar 40ste verjaardag. Er was een dankdienst en zij liet zich omringen door familie en vrienden. Alexander Tolin stuurde vanuit het buitenland een aubade.

In de tweede helft van de jaren '90 van de vorige eeuw schoot Louise Wondel als een komeet omhoog. Wondel werd op 19 januari 1971 geboren te Paramaribo uit een Ndyuka moeder en een Saramakaanse vader. Zij studeerde sociologie aan de Anton de Kom-universiteit. Zij richtte de Stichting Ontwikkeling Hanna's Lust op en de Sociaal-Culturele Vereniging Fiamba, die zich toelegt op cultuuruitingen van de marrons. In mei 1998 bracht zij in eigen beheer haar bundel Ten [Tijd] uit en nog hetzelfde jaar volgde Leleku fu mekunu [De kwelgeest van de erfvloek], poëzie in het Ndyuka, voorzien van een synopsis in het Nederlands en Engels. De teksten zijn sterk nationalistisch en moralistisch van strekking. In de gedichten spreekt wan tuutuu Afiikian-Saanan-uman, een echte afro-Surinaamse vrouw, die de afro-Surinamers oproept het zelfbewustzijn te scherpen en oog te krijgen voor de eigen historische achtergrond:

ma weki, meki y' si
a wataa di mu wasi y'
denki kiin, fi y' sa tan
weki weki

maar word wakker, opdat je kunt zien
het water waarmee jij je
gedachten kunt zuiveren
om wakker te blijven

Wondels poëzie is ingebed in het afro-Surinaamse cultuurgoed: zij bidt tot de goden van het wintipantheon en refereert aan talloze elementen uit de dagelijkse leefwereld van de marrons. De gedichten wemelen van de spreekwoorden. De synopsis die elk gedicht begeleidt, geeft van de oorspronkelijke tekst enkel de boodschap, die meestal niet erg opzienbarend is. Bij het gedicht `Takuu gwenti' [Slechte gewoontes] luidt zo'n weergave: `Ik keur slechte gewoontes, zoals bemoeizucht, roddelzucht en beheksing af. Mijns inziens moeten slechte gewoontes achterwege gelaten worden. Wij moeten als kinderen van één moeder met elkaar leven, want onze levensduur is voor maar heel even.' Dat is allemaal heel mooi en waar, maar de vertaling is daarom nog geen poëzie, alleen een bak met woorden.

Het is eerst en vooral de keuze voor het Ndyuka die Wondels poëzie bijzonder maakt. Naar de vorm en deels ook naar de inhoud is zij sterk schatplichtig aan de traditie van strijdpoëzie uit de jaren '60: veel parallellismen, de ik-figuur die in de gebiedende wijs boodschappen uitroept, vaak gebruikte titels als `Negers', `Eens', `Ik', `Vrouw'. Opvallend is het ontbreken van een diepgaande zelfreflectie. De twijfel die diepgang verleent aan de poëzie van Trefossa, Slory, Schouten-Elsenhout, Cairo en anderen zoekt men bij Wondel vergeefs. Haar door sterke assonanties geschraagde, welluidende gedichten leven pas goed wanneer zij ze voordraagt. Ze deed dat in solo-optredens, maar ook vaak bij optredens van Fiamba. Als leidster, zangeres en danseres van deze groep bouwde ze in enkele jaren tijd een grote faam op. `Fiamba' is de naam van de voorouders in vrouwelijke lijn van Louise Wondel, maar is ook een klein vogeltje dat een groot nest bouwt, waarmee de naam symbolisch uitdraagt: klein, maar veel in huis hebbend. Het is vooral met de sensualiteit van sommige bosnegerdansen, dat Wondel haar poëzievoordracht ondersteunde en tot een echte performance maakte.

In 2000 vestigde Wondel zich in Nederland, maar ze keerde al na betrekkelijk korte tijd terug, en bleef sindsdien – ernstig ziek – buiten de publiciteit.

Dansi van Louise Wondel op Youtube: