door Rolf van der Marck
Minister Moestadja van Binnenlandse Zaken heeft
vandaag voor de voltallige vergadering van de ACP/EU-meeting een lezing
gehouden met als titel “Eenheid in verscheidenheid, de harmonische, plurale
Surinaamse samenleving”. Met de als een ‘leermoment’ op de agenda geplaatste
lezing heeft Moestadja, van huis uit antropoloog, de stelling ontkracht dat
multiculturele samenlevingen een harmonische samenleving onmogelijk maken,
waarmee hij indruk heeft gemaakt op de verzamelde ACP/EU-parlementariërs, zo
willen de media ons laten geloven.
Eenheid
Nu krijg ik altijd jeuk zodra die term ‘eenheid in
verscheidenheid’ wordt gebruikt, want het is altijd bedoeld om iets samen te
binden dat niet of nauwelijks samen te binden valt, het is in de meeste
gevallen een excuus voor iets dat niet samengaat of niet wil samen- gaan, het
moeizaam goedpraten van een onverhoopte mislukking, of iets dergelijks. In
ieder geval de EU-parlementariërs zouden zich dat bewust moeten zijn, want de
Europese Unie heeft als motto “In varietate concordia”, waarvan de officiële
Nederlandse verklaring luidt: “In verscheidenheid verenigd”. Op het
Nederlandstalige gedeelte van EU-website staat dat het motto aangeeft “dat de
Europese eenwording een proces is van werken aan vrede en welvaart, dat gevoed
wordt door de vele verschillende culturen, talen en tradities van Europa.”
 |
| Malcolm X |
Malcolm X
Toevallig is het vandaag 45 jaar geleden dat El-Hajj
Malik El-Shabazz, beter bekend als Malcolm X, werd doodgeschoten in New York.
Malcolm X wordt nu herinnerd als held, als Afro-Amerikaans leider en
mensenrechtenactivist, vergeten is dat hij aanvankelijk zijn Islamitische broeders
en zusters opriep tot gewapend verzet tegen de blanke onderdrukker. Maar na
zijn bedevaart naar Mekka was hij bekeerd en was zijn boodschap er een van
solidariteit tussen mensen met verschillende huidskleuren en culturele
achtergronden. Wat hij in Mekka had gezien had hem voorgoed veranderd, hij
besefte dat de Islam niet een religie is van uitsluiting maar van “eenheid in
verscheidenheid”, maar hem werd niet meer vergund deze boodschap vreedzaam uit
te dragen.
Rig Veda
De term 'eenheid in verscheidenheid' is in Suriname
overigens al lang bekend en gebruikt, geïmporteerd als het uit de
Rig Veda
afkomstig oud Indiaas begrip na de Tweede Wereldoorlog is door de toenmalige
ideoloog van de Verenigde Hindostaanse Partij, Jnan Hansdev Adhin, en gebruikt
door de Hindostaanse politiek als uitgangspunt voor samenwerking met andere
bevolkingsgroepen, echter met nadrukkelijk behoud van de eigen Hindostaanse
identiteit. Adhin was voorvechter voor een cultuursynthese waarbij
verschillende tradities en godsdiensten naast elkaar bestaan, echter geschraagd
door een diepere eenheid. Hij zag geen heil in de uniformiteit van godsdienst
en cultuur maar in de culturele verscheidenheid: “Laat elke groep haar taal
behouden en tot ontwikkeling brengen, waarbij als eenheidstaal het Nederlands
fungeert”, aldus Adhin. Onnodig te zeggen dat deze visie met name door de
Creoolse ‘counterpart’ van de VHP werd veroordeeld als zijnde niet nationalistisch.
Terug naar de leerstof van Moestadja. Deze herinnerde
zijn gehoor eraan aan dat weinig plurale samenlevingen zich kenmerken door
etnische conflicten. In het nieuws worden juist de zeldzame gevallen van soms
extreme etnische botsingen uitvergroot. “Wat vaak niet wordt gemeld is dat er
dikwijls sprake is van economische, politieke en historische belangen die
samenvallen met de etnische groepen”, zegt Moestadja. Volgens hem ontstaat
daardoor de indruk dat etnische pluraliteit een probleem is. “Wij in Suriname
hebben die ervaring niet. De doden die wij in de Surinaamse politieke
geschiedenis hebben te betreuren, zijn gevallen tijdens stakingen, betogingen,
en militair optreden. In geen enkel geval was er sprake van etnische onlusten.
Dat geldt ook voor spanningen op terreinen als religie en taal. Suriname is
niet alleen een beknopte uitgave van de wereld, maar ook, zoals een andere
auteur dat formuleerde, een ‘raciaal paradijs’.”
 |
| Jnan Hansdev Adhin |
Welke auteur Moestadja hier bedoelde, weet ik niet,
maar ook bij het begrip ‘raciaal paradijs’ krijg ik altijd spontaan jeuk.
Moestadja heeft slechts half gelijk waar hij zegt dat etnische botsingen plaats- vinden
als gevolg van “economische, politieke en historische belangen die samenvallen
met de etnische groepen”. Nee, niets toevallig samenvallen, die vormen toevallig het lont
in de licht ontvlambare etnische tegenstellingen. Steeds meer krijg ik de
indruk, en de leerstof van Moestadja bevestigt mij hierin, dat we hier te maken
hebben met staatspropaganda. Omdat het oeroude, van de kolonisator gretig
overgenomen en nog altijd volop gepraktiseerde systeem van patronage hoogtij
viert bij etnische verscheidenheid, omdat de politiek weigert om dit
verwerpelijke systeem los te laten, en evenzeer omdat bijvoorbeeld het
Hindostaanse bevolkingsdeel – geheel volgens Adhin – strikt vasthoudt aan de
eigen identiteit, moeten wij onze samenleving aanprijzen als een raciaal
paradijs. Ik weiger in die opvatting mee te gaan.
Wat Moestadja heeft gepresenteerd is een schaamlap voor de bittere
realiteit dat Suriname na 37 jaar onafhankelijkheid nog niet eens een begin
heeft gemaakt met het vormen van een natie, en dit begin zal er ook niet komen
vooraleer het begrip 'eenheid in verscheidenheid' bij het groot vuil is gezet.
