Hypotheek of verheven principes?

door Ruud Buurman

Het zijn alle drie integere ‘donkere’ acteurs. Hun helden zijn Mohammed Ali, Malcolm X, Martin Luther King, Barack Obama. Zoals het hoort. Reuze politiek correct weten zij de juiste redevoeringen van hun helden uit het hoofd op te lepelen. Aan het begin van Op zoek naar oom Tom nemen de drie acteurs Raymi Sambo, Ruurt de Maesschalck en Sergio IJssel ons vanuit die superieure houding ook even de maat met een enquête: hoeveel donkere acteurs kennen wij eigenlijk? En weten we een theaterstuk met een donkere acteur in de hoofdrol?

Foto: Francis Sling

Ja, dán vallen we natuurlijk genadeloos door de mand en lachen we besmuikt. Het zou mooier zijn als zoiets ons niet zomaar te binnen wil schieten omdat we niet in dat soort stereotiepe groepjes denken. Maar helaas, shame on us. Tot Op zoek naar oom Tom een ontnuchterende wending krijgt en je ‘opgelucht’ mag constateren dat generaliserend denken geen kwestie is van welke huidskleur ook en dat deze niet automatisch een stevig fundament is voor vriendschap, samenwerking en solidariteit.

Wisten we dat eigenlijk al wel? Ja natuurlijk. Maar Sambo, De Maesschalck en IJssel, samen het theatercollectief VIG (Very Important Group), zetten eerst erg hoog in voordat ze ons die conclusie laten trekken. Het boeiende van Op zoek naar oom Tom is dan ook dat het stuk je meeneemt van je allerhoogste gedachten naar je lage instincten. Van superieur naar sneu. Wát nou, heersende moraal? Hoor ze eens dwepen met uitspraken van Obama, met een gedicht van Mohammed Ali en met de uitspraak van Malcolm X: ‘Als je je filosofie verandert, verandert je denken. Als je denken verandert, verandert je houding en als je houding verandert, kun je in actie komen.’

Malcolm X

Dat is allemaal reuze interessant. We steken nog eens wat op. Maar wat is het waard als je er je hypotheek niet van kunt betalen? Wel met een rol in Oom Tom, de musical, vrij naar het boek De Negerhut van Oom Tom. Waarvoor IJssel auditie wil doen. Want als hij de stem van de onderdrukte speelt, toont hij immers óók zijn loyaliteit. Maar hoe kan een boekfiguur een voorbeeld zijn voor anderen? Een fictieve slaaf, een ‘jaknikker’ die niets deed om het lijden van zijn mensen te verlichten, kán geen held zijn.

Wat de hoon en walging over de stap van IJssel waard is, blijkt als ook de andere twee zich blijken te hebben gemeld voor de rol. Ze hebben het geld nodig. Wie de hoofdrol krijgt, wordt bepaald in de talentenjacht Op zoek naar oom Tom, live uitgezonden op tv. Ze spelen scènes uit het boek en grijpen die fictie aan om een paar rekeningen te vereffenen.

Eerlijkheid, samenwerking, integriteit, identiteit, loyaliteit, heldendom… Wat stellen ze nog voor in een machtsstrijd om de glansrol met eeuwige roem binnen te slepen? Het publiek mag de winnaar kiezen. Niet te doen, áls je daar al zin in hebt.

[uit Theaterkrant, gezien 23 februari 2013]

‘Oom Tom was een lafaard’

door Stuart Rahan

Den Haag - Het mensonterende verhaal van Oom Tom is ontsproten uit het brein van de blanke schrijfster Harriet Beecher-Stowe. Zij vergrootte en exploiteerde het verhaal van Oom Tom dat de geschiedenis is ingegaan als het keerpunt van besef bij het toen heersende blanke instituut om een eind te maken aan de slavernij. De bevinding dat de slavernij uit economisch oogpunt is gestart maar de meest wrede verachting van het mens-zijn met zich meebracht, is geen reden om slavernij en economische ontwikkeling in één adem te noemen.

De drie acteurs die zichzelf spelen in hun gevecht om de hoofdrol in de musical Oom Tom. v.l.n.r. Sergio IJssel, Ruurt de Maesschalk en schrijver/regisseur Raymi Sambo.  (Foto: Stuart Rahan)

Gelijkwaardige relaties

Oom Tom heeft nooit bestaan, de slavernij met al haar excessen wel. Een oordeel vellen over de geromantiseerde figuur, is dus niet van toepassing. Helden of lafaards zijn mensen van vlees en bloed. Slavernij leent zich niet voor geromantiseerde verhalen om de simpele reden dat van gelijkwaardige relaties geen sprake was. Liefde tussen de twee totaal verschillende werelden van toen, is pure fictie. Beide werelden keurden vanwege de enorme sociale druk geen enkele zwart/witte relatie goed. Of het nou om de relatie van witte man/zwarte vrouw ging, of bij hoge uitzondering zwarte man/witte vrouw, vanwege de dwingende sociale controle bezweken dergelijke relaties vroeg of laat.

Simon Legree bedreigt Oom Tom

Na 150 jaar

In Op zoek naar Oom Tom wordt het publiek als het ware meegezogen in de stroom van populariteit en entertainment, die met de kennis van nu een blik werpt op het verraderlijke en verachtelijke van de slavernij. Een enquête met korte aanvullende reacties van het publiek geeft een verbluffende uitslag, die vooraf ook vastgesteld had kunnen worden. De vragen zijn doelgericht, maar de antwoorden toch confronterend. Na 150 jaar afschaffing van de slavernij zou de wereld er iets gebalanceerder uit moeten zien, zou je denken. In Nederland, dat doorgaat als progressief en liberaal, blijkt vooral de allesomvattende beleving van media, cultuur en entertainment alles behalve pluriform te zijn. Nog steeds is er sprake van typecasting, of in het ernstigste geval worden witte acteurs donker geschminkt om dat ene karakter neer te kunnen zetten. Het publiek kon zich geen zwarte hoofdrolspelers in een Nederlandse film, theaterstuk of musical herinneren. Het zwarte karakter Rowanda uit Alleen maar nette mensen haalde het net, maar de rol werd dan weer als heel slecht ervaren.

De meesters overtroffen

Zijn zwarten zo slecht of zijn er geen verhalen waarin zwarten de hoofdrol spelen. Beide vragen kunnen ontkennend beantwoord worden, want in de ogen van de witte producenten is het commerciële aspect belangrijker dan de inhoudelijke boodschap. Gelukkig dat de 'zwarte' acteurs Raymi Sambo, Ruurt de Maesschalk en Sergio IJssel tijdens hun zoektocht naar Oom Tom, daar een stokje voor hebben gestoken. Hun onderlinge strijd om die ene rol heeft tijdens de première van hun musical, na 150 jaar afschaffing van de slavernij, de ogen van het aanwezige publiek geopend. Het waren er tweehonderd bezoekers in het Theater aan de Spui waar helaas de nazaten van de slavenhouders in zeer beperkte mate de confrontatie durfden aan te gaan.

Een held vecht voor zijn leven en dat van anderen. Oom Tom liet zich leiden door de wil van de witte slavenmeesters die hem de Bijbel in handen duwden met de stille doch voor hem overtuigende boodschap: In het hiernamaals zijn wij allen gelijk. Op zoek naar Oom Tom is een bijzondere weergave van hoe zwarten met hetzelfde lot elkaar bejegenen met het angstaanjagende beeld dat de onderdrukte elke gelegenheid aangrijpt om zijn meester te overtreffen als het om onderdrukken gaat.

[uit de Ware Tijd, 28/02/2013]

Raymi Sambo: Op zoek naar Oom Tom

Op zoek naar Oom Tom is de nieuwste voorstelling van regisseur, acteur en televisiepersoonlijkheid Raymi Sambo, die op 15 febuari in première gaat in het Amsterdamse Bijlmerparktheater.

In Op zoek naar Oom Tom doen drie donkere acteurs mee aan een live op televisie uitgezonden talentenjacht. Inzet van de show is de titelrol in de musical Oom Tom en wie wint krijgt eeuwige roem. Er is slechts een regel: ‘wees eerlijk en werk samen’. Maar hoe eerlijk kan een mens zijn en hoe integer blijf je als je wilt winnen en de macht ruikt?

Sambo baseert het script op interviews met en persoonlijke verhalen van hemzelf en de twee andere acteurs Sergio IJssel (Flikken Maastricht, Dino Show) en Ruurt de Maesschalck (Spoorloos).

Met Op zoek naar Oom Tom probeert Sambo antwoord te geven op de vraag waarom donkere mensen niet met elkaar kunnen samenwerken en witte mensen vaak geneigd zijn te willen overheersen over anderen. Vanaf 15 februari 2013 te zien in theaters door heel Nederland. 

Kijk voor de speellijst op http://www.vigonline.nl/waar

Check de trailer, klik hier

Op zoek naar Oom Tom

Raymi Sambo, Sergio IJssel en Ruurt de Maesschalck strijden vanaf februari 2013 in de talentenjacht Op zoek naar Oom Tom om de titelrol in de musical Oom Tom.

Op zoek naar Oom Tom wordt de nieuwste voorstelling van Raymi Sambo waarin hij onderzoekt waarom donkere mensen niet met elkaar kunnen samenwerken. Een onvermogen dat teruggaat tot de tijd van de slavernij en in het beroemde boek De hut van Oom Tom werd beschreven. De drie donkere acteurs gaan in de voorstelling op zoek naar hun eigen Oom Tom-identiteit. Op zoek naar Oom Tom is dan ook gebaseerd op persoonlijke verhalen van en interviews met de acteurs. De voorstelling toont de nietsontziende hang van de mens naar status en macht, die van de acteurs maar ook die van het publiek! Op zoek naar Oom Tom gaat zaterdag 23 februari 2013 in première in Theater aan het Spui in Den Haag en zal tot en met maart 2013 langs Nederlandse theaters toeren. Zie alvast een trailertje op klik hier