Leuk boekje over Plantage Mariënburg

Commewijne. Foto © Anne Blondé

door Benjamin Mitrasingh

In de boekhandel is een leuk boekje over de plantage Mariënburg te vinden, alleen schrik je onmiddellijk van de prijs van het boek. Dan is het grote boek van dr André Loor wel redelijk in de prijs. Een compliment verdient zeker de schrijfster van het boek Anne Blondé, maar dan moeten wij ook erbij vermelden dat zij bij elk volgend schrijfproduct van haar wel een nauwkeuriger eindcorrector moet raadplegen. Want het stoort bij het lezen wel enorm, als er bij het woord ‘suikerrriet’ de lidwoorden ‘de’ en ‘het’ door elkaar worden gebruikt. Het woord is ‘het’ suikerriet en dan mag de eenvoudige Toekijan Soekardi in zijn notities wel ‘de’ suikerriet’ hebben geschreven, maar dat mag hij, want het zijn zijn eigen aantekeningen die hij nu nog gebruikt als bescheiden toeristengids van de plantage. Die aantekeningen biedt hij niet te koop aan, wat Anne Blondé wel doet met haar boekje. Hierdoor krijgt haar boekje wel het predicaat van ‘wat zielig, maar wel een leuk boekje’.

Anna Blondé

Sommige fototeksten ontbreken helaas volledig in het boekje en de witte teksten op de foto’s zijn bijna onleesbaar. Want wie zijn de mensen op de foto op bladzijde 92. Die foto is gehaald uit een album van de man op de foto, die alles heeft vermeld behalve zijn eigen naam. Hij was agent op Mariënburg en ergens onthult hij zijn eigen borstbeeld.

Als onderzoekster en schrijfster verdient Anne Blondé wel beter, omdat zij nu al een goed voorbeeld is voor alle politici van het district Commewijne maar vooral ook voor de onaantastbare geniale ‘luchtkastelenbouwer’ van de suikerplantage. In het boekje (bladzijde 54) krijgt het historisch onderzoek naar het massagraf van 1902 ook aandacht en wordt er ook vermeld: ‘de lichamen van de contractarbeiders werden begraven in een kuil met ongebluste kalk, wat het zo goed als onmogelijk maakt iets van hun resten te vinden’. Met deze conclusie heeft Anne Blondé een enorme ondersteuning gegeven aan het werk van het onderzoeksteam op Mariënburg dat steeds dichterbij komt van de juiste lokatie van het massagraf. Voor de boringen zijn nu langere verstelbare ‘Emperor’ assenstaal boren geleend bij de GMD. De archeologie en de Dienst voor Bodemkartering (DBK) werken namelijk met lichtere en kortere galvaanboren.

De foto’s en kleuren schema’s in het boek zijn heel mooi, maar waarvoor Anne Blondé samen met haar vrienden, zeker een dikke pluim verdient, zijn de uitgebreide noten en de gebruikte literatuur in het boek. Die maken het eindeloos zoeken naar de juiste bronnen, en zeker in Nederland, heel makkelijk.

In het verslag van het onderzoeksteam van Stichting Hindostaanse Immigratie zal je straks kunnen lezen wat het woord Mariënburg precies betekent, waar het vandaan komt en hoeveel slachtoffers er op 30 juli 1902 werkelijk ter plaatse zijn gevallen en hoeveel in het ziekenhuis op Mariënburg zijn overleden. Het is ook nog onduidelijk waar opeens de namen zijn verdwenen van de hoofdmoordenaar Budree en waar die van de verzetsleiders Hardat en Wongsoredjo? Als het boek de maand en het jaar van het onderzoek naar het massagraf van 1902 keurig kan vermelden, namelijk als juni 2013, wie gaat dan schrijven over de uitverkoop van Mariënburg en over de minachting en enorme verwaarlozing van de oud-Javaanse arbeiders? Dit proces begon al na de sluiting van de suikerplantage in medio 1985 en in 2013 was dit proces nog steeds in volle gang?

Als Anne dat niet doet, doen wij het wel. Want sinds 1980 praten we in Suriname over de maatschappelijke relevantie van wetenschapsbeoefening en dat stukje hebben wij gemist in het boekje. Jammer, maar de tijd zal ons hopelijk beter leren. Maar aan Anne en aan ‘kan’ Toekijan, in elk geval een heel hartelijk dankjewel voor hun mooi boekje!


Stichting Cultuureducatie 

[van Starnieuws, 1 april 2014]

Moestadja wil boek Commewijne in schoolbibliotheken

Commewijne. Foto © Henk Nijssen

De auteurs Soewarto Moestadja en Hardeo Ramadhin hebben hun boek over Commewijne dinsdagavond als gasten van Kenniskring in het Lalla Rookh-gebouw gepresenteerd aan het publiek. Zij stellen dat er waardevolle informatie is in het boek District Commewijne; Verleden, Heden en Toekomst. Moestadja, die ook minister van Binnenlandse Zaken is, hoopt dat zijn collega van Onderwijs en Volksontwikkeling het boek aanschaft voor alle schoolbibliotheken. 

De auteurs vinden dat elk schoolgaand kind toegang moet hebben tot dit boek. Moestadja gelooft dat het boek een belangrijke bijdrage kan leveren aan het onderwijsproces. Zo is niet alleen de geografische kant van Commewijne belicht, maar ook de politieke, sociale, historische en culturele kant. De minister van Onderwijs en Volksontwikkeling, districtscommissaris van Commewijne Ingrid Karta-Bink en de voorzitter van Pertjajah Luhur, Paul Somohardjo, behoorden tot de aanwezigen.

Moestadja zegt dat het zeker iets meer dan twee jaren heeft geduurd, voordat het boek uiteindelijk gepubliceerd kon worden. ''Er zijn stagnaties ontstaan. Het was de bedoeling om tijdens de vorige regering met dit boek uit te komen''. Dc Bink die een boek in ontvangst mocht nemen, zegt blij te zijn met de publicatie. Ze vindt dat vanaf het afgelopen jaar Commewijne veel aandacht krijgt. Ook zij vindt dat het boek op alle scholen moet worden gedistribueerd, zodat de scholieren meer te weten komen over de geschiedenis van hun eigen district.

[Bron: ASP]

Presentatie boek over Commewijne

Het Visserijcentrum in Commewijne. Foto © Simone Michelle

Op dinsdag 5 november 2013 wordt om 20.00 uur in het Lalla Rookh-gebouw in Paramaribo District Commewijne; verleden heden en toekomst gepresenteerd. De auteurs, Hardeo Ramadhin en Soewarto Moestadja (geboren in Peperpot, Commewijne), zullen een toelichting geven. Daarna wordt het boek aangeboden aan de minister van Onderwijs Ir. Ashwin Adhin en de districtscommissaris van Commewijne, Mw. Ingrid Karta-Bink.

Het boek telt 229 pagina’s en gaat over de historie, natuur, democratie, samenleving, economie, cultuur, inrichting en de toekomst van het district Commewijne. De auteurs zijn geen onbekenden. Soewarto Moestadja is momenteel minister van Binnenlandse Zaken en heeft in vorige regeringen diverse ministersposten bekleed. Hij schreef o.a Met het oog op de verkiezingen 2010. Hardeo Ramadhin heeft naast zijn publicaties over de rijstbouw in Coronie (1988), het district Nickerie in ontwikkelingsperspectief (2004), de dynamiek in de politiek I en II (2011), honderden artikelen geschreven in nationale en internationale bladen en tijdschriften. Het boek zal na de presentatie verkrijgbaar zijn en door de auteurs worden gesigneerd.

Prijswinnaars scholenactie Surinaamse kinderboeken

Jaarlijks organiseert Publishing Services Suriname met een aantal Surinaamse schrijvers een nationale boekenverkoopactie op scholen. Dit jaar zijn er door een mooie samenwerking met Dagblad Suriname twee prijsvragen gekoppeld aan de scholenactie. De trekking van de eerste prijsvraag was op 8 maart. De tweede trekking vond plaats op 22 juli op het kantoor van Dagblad Suriname. Beide trekkingen zijn op de Rapar TV te volgen geweest. Bij de tweede trekking is het district Commewijne goed in de prijzen gevallen. Maar liefst zes van de tien prijzen gingen naar kinderen uit Commewijne. Alle winnaars krijgen een boekenpakket en een schoolpakket. De eerste drie winnaars krijgen daarnaast ook een geldbedrag van Dagblad Suriname. De namen van de prijswinnaars zijn: Shinia Bihari, 14 jaar van OS IV Meerzorg, Sheethal Lakhi, 10 jaar van OS Lelydorp, Paris Mohan, 6 jaar van OS II Meerzorg, Vishal Jokhan, 17 jaar van de Pt Kalidienschool in Commewijne, Simran Mokiem, 13 jaar van de Abu Hanifaschool, Lie Chan, 10 jaar van OS II Meerzorg, Ghalyela Kensenhuis, 9 jaar van de St Stephanusschool, Damian Sedjo, 11 jaar van OS II Meerzorg, Roshnie Mangrey, 8 jaar van OS IV Meerzorg en Kylie Sidhoe, 10 jaar van OS Lelydorp. De prijzen kunnen worden afgehaald bij Dagblad Suriname aan de Zwartenhovenbrugstraat. Tel 426336.

Onderzoek Mariënburg vordert zonder plantagekaarten

De werkzaamheden voor de zoektocht naar het massagraf van 1902 te Mariënburg vorderen. Het overtollige hemelwater stagneert, maar is niet zo hinderlijk als het “halsstarig gedrag van Michel Sjak Shie.” De projectdrager van de Surinaamse Cultuurmaatschappij NV Mariënburg weigert nog steeds om de plantagekaarten en plattegronden aan het onderzoeksteam af te staan.

Het onderzoekstraject te Mariënburg is nu schoon voor boringen. (Foto: Benjamin Mitrasingh)

“Geen nood,” zegt projectleider Benjamin Mitrasingh. “Het zou natuurlijk alles veel makkelijker maken en minder tijd kosten, maar nu maak ik de kaarten zelf.” Intussen is het heel tracé van de oude spoorbaan aan beide zijden meter voor meter nauwkeurig bekeken. Het hele gebied is echter door de vele regens zwaar ondergelopen.

Aan de noordkant van de spoorbaan is het brakwater in de sloten al 1,75 meter hoog en staat aan de zuidkant de waterspiegel ruim een meter hoog. “Maar het begin en eind van de spoorbaan zijn nu duidelijk zichtbaar,” zegt archeoloog Mitrasingh.

Bodemonderzoek 
Vanaf maandag worden alle denkbare locaties van het massagraf 1902 grondig onderzocht. “Dan zijn niet alleen alle informanten gerustgesteld, maar dan kunnen we hen ook een absoluut betrouwbaar antwoord geven. Wetenschappers mogen daar geen twijfel over laten bestaan,” stelt de onderzoeksleider.

De vermoedelijke locaties zullen eerst met insecticiden en daarna met herbiciden worden bewerkt, waarna de graafmachine komt. Zo wordt voorkomen dat we te lang bezig zijn met wieden met houwers, legt de archeoloog uit. Om de meter wordt met een grondboor de bodem daarna een meter diep onderzocht. Voor de bodemonderzoeken zullen met een waterpasinstrument meetkundige vlakken worden uitgezet. Alles gebeurt handmatig. Per locatie zal zo’n bodemonderzoek ongeveer een maand duren.

NSP 
Eind jaren tachtig was er al een soortgelijk bodemonderzoek in Mariënburg gedaan, maar toen zonder graafmachine. De staf van de suikeronderneming beschikte toen ook niet over betrouwbare informatie over het massagraf.
De Dienst voor Hogere Geodesie heeft in de jaren tachtig bijna overal in Suriname koperen meetpunten in de grond geplaatst. Die zijn in de bodem gemetseld en geven heel nauwkeurig het Normaal Surinaams Peil aan. In 1963 werd bepaald dat in alle officiële gegevens het NSP zal worden gebruikt. “Dus ook in het eindverslag van dit onderzoek. Het NSP is een vergelijkingsvlak dat overeenkomt met het gemiddeld zeeniveau,” voegt archeoloog Mitrasingh eraan toe.

In januari heeft de Stichting Hindostaanse Immigratie toestemming gehad van president Desi Bouterse om op zoek te gaan naar het massagraf van 1902. 

[van Starnieuws, 24 juni 2013]

Conferentie nieuwe benadering slavernij en migratie

Plantage Zorg en Hoop, Commewijne. Foto @ Vince Crompvoets

door Audry Wajwakana

Paramaribo - Het verband tussen slavernij, contractarbeid en migratie met de hedendaagse problematiek wordt door honderd wetenschappers tijdens een vijfdaagse conferentie besproken. Gisteren vond de opening van de conferentie in het Stardust Hotel plaats. “Het doel van deze internationale conferentie is om een nieuwe benadering te vinden voor vrije en onvrije migraties die invloed hebben op samenlevingen”, zegt Maurits Hassankhan coördinator van de conferentie.

Als inleider sprak Stephen Small over met welk perspectief en kennis de geschiedenis wordt benaderd. De tweede inleider Widjay Teclack uit Mauritius sprak over de ervaringen met betrekking tot 'Truth of justice' in zijn land, waarbij wetenschappelijk onderzoek werd verricht in het onrecht van de geschiedenis in zijn land. "Rapporten over hun ervaringen worden meegenomen", zegt Hassankhan. De inleiders komen uit verschillende delen van de wereld en delen hun kennis met elkaar en hoe zij met de problematiek migratie in hun land omgaan. De inleidingen en aangedragen oplossingen worden gebundeld en zullen gepubliceerd worden. "Op zondag, de vierde dag van de conferentie, gaan de deelnemers op excursie naar Peperpot, Mariënburg en de rest van Commewijne om in een ontspannen setting een stukje geschiedenis mee te nemen", zegt Hassankhan.

De conferentie is georganiseerd in verband met de jubileumherdenkingen van 140 jaar Hindostaanse Immigratie, 150 jaar afschaffing slavernij en 160 jaar Chinese Immigratie. De opening werd verricht door minister van Onderwijs, Shirley Sitaldin. De conferentie is een samenwerkingsverband tussen het Institute for Graduate Studies and Research (IGSR), het IMWO, het Nationaal Archief Suriname, de Feydrasi fu Afrikan Srananman, Naks, de Commissie 10 oktober, de Culturele Unie Suriname, Nationaal Stichting Hindostaanse Immigratie (NSHI), Sila en de opleiding Geschiedenis van het Instituut Leraren Opleiding (IOL).

[uit de Ware Tijd, 07/06/2013]

Kinderboekenfestival Commewijne

Nieuw Amsterdam, Commewijne

Op woensdag 24 april wordt het Kinderboekenfestival te Nieuw Amsterdam, Commewijne geopend. Het thema van het festival is www.welzijn en de slogan luidt ‘Met mijn eigen idee werk ik goed mee, zodat ik zelf ook welzijn beleef!’ De officiële en feestelijke opening is van 17.00 – 19.00 in het openluchtmuseum te Nieuw Amsterdam. Het festival is open voor scholen en algemeen publiek op donderdag, vrijdag en zaterdag, zowel in de ochtend- als in de middaguren. Schrijversgroep ’77 heeft een stand op het festival en daar kunt u onder andere Irene Welles, Hilli Arduin, Sombra, Alphons Levens, Kadi Kartokromo kunnen ontmoeten.

Albert Helman - Op de Commewijnerivier

Land, o mijn land van donker bos en water,

dat zorgeloos wordt uitgestort in zee,

om naar de broeikashitte een weinig later

als bui terug te keren, - uw trofee

is zon en zwaar-bewolkte luchten,

waaronder schaduw slinkt en groeit zoals het groen.

Juist zo mengt wrang en zoet zich in uw vruchten

en veel meer droom dan drang zich door uw doen.

Maar eeuwig en geweldig als uw wouden

en overweldigend als regen en rivier

blijft ge, aan uw verte ontweld, uzelf behouden,

spilziek, speels, en toch onbevriend.

Alléén. Dit... hier...

[1955; opgenomen in Adyosi, 1993]

Zonsopkomst boven de Commewijnerivier. Foto @ Jeff van der Wees

Briesende paarden bestormen bodo Commewijne

Albert Roessingh - Gamelanorkest

door Donovan Mijnals

Commewijne - Pang! Een shot dondert door de lucht en twee korjalen komen ogenblikkelijk in beweging. De botenrace bij de 64ste Bodoviering te plantage Rust en Werk ging zondag onder belangstelling van een schare bezoekers van start. Verschillende activiteiten staan op programma en mensen zijn er van heinde en verre op afgekomen. Zelfs enkele Franssprekende bezoekers willen dit evenement absoluut niet missen.

Gratis
Terwijl de reis dieper de plantage in - waar de rest van de festiviteiten plaatsvinden - wordt ingezet staat een man al klaar om iedereen te verwelkomen. “Aai a nyan dya, ala san gratis yere”, wenkt hij. Verderop is een vrouw er zorgvuldig over dat de massa inderdaad gevoed wordt. Zodra ze iemand met lege handen spot, wordt die meteen ‘bestookt’ met vragen of die van de Indonesische gerechten die in grote variëteit aanwezig zijn wil genieten.

Toch is de grote publiekstrekker de Djarang Kepang show van Young White Horse. Terwijl de dansers muzikaal ondersteund door diverse metallofonen en een trommel opkomen, worden de muzikanten door de Gambuh (leider) met een vloeistof besprenkeld. Als een meester hypnotiseur zal hij de dansers iets later één voor één in trance brengen. En eenmaal in ‘hogere sferen’ doen ze alles wat de leider maar wil.

Albert Roessingh - Drie gamelanzangers

Ondertussen heeft zich een menigte gevormd rondom de in fleurige kleding gestoken en kunstig opgemaakte artiesten. Op zelfgemaakte paarden en met een kroon op het hoofd voeren ze de culturele dans uit. Maar wanneer het tempo van de muziek wordt versneld en de Gambuh zijn werk heeft gedaan, veranderen ze onder luid geschreeuw en gegrom zelf in paarden.

Gillend
“Ik ben bang hoor, ik ga naar achteren.” Een klein meisje maakt zich haastig uit de voeten. Haar bijna profetische intuïtie legt het kind geen windeieren. De rest van haar vriendjes zijn blijven staan, maar stuiven iets later gillend uiteen wanneer een ‘paard’ zich al briesend en snuivend in het publiek begeeft. Maar ook enkele volwassenen deinzen angstig terug. “Een keer toen ik zes jaar was heeft een Djarang Kepang danser me tot naar huis achtervolgd”, knijpt een nerveuze vrouw er met benepen stem uit.
Toch is ook voor de kinderen wat leuks bedacht. Onder begeleiding van een clown doen ze allerlei spelletjes en een danswedstrijd. Maar het is opmerkelijk dat er kindvriendelijkere liedjes voor dat onderdeel uitgezocht konden worden. Want hoewel ze vrijwel zeker geen Portugees verstaan, isNa Baladavan Michel Telo een toch een ietwat te seksueel geladen nummer om er wat mee te doen voor kleintjes.

[uit de Ware Tijd,  27/08/2012]

Suriname Heritage Festival in aantocht

Zonsopkomst boven de Commewijnerivier, Nieuw-Amsterdam. Foto @ Luc V. de Zeeuw

Het tweede Suriname Heritage Festival wordt dit jaar wederom gehouden in het district Commewijne, geconcentreerd in het Fort Nieuw Amsterdam. De behoefte aan een dergelijke activiteit is uit het eerder gehouden festival, zowel nationaal als internationaal, daadwerkelijk gebleken. Zaken, die verbetering behoeven worden meegenomen en hierin gaat onder meer om de locatie, de concentratie van de activiteiten op één plek. De succesvolle activiteiten zijn onderdeel van het festival. Zo is een groep ondernemers, die aan het eerste evenement hebben meegedaan, getraind door IntEnt Suriname en hebben enkele intussen hun bedrijfsplan afgerond. Dit is een blijk van de doelen van het festival, namelijk een basis leggen voor het creëren van een derde toerismeseizoen voor Suriname, opdat er een structurele bijdrage wordt geleverd aan de ontwikkeling van de economie in het algemeen en de toerismesector in het bijzonder. Hierbij is de ontwikkeling van innovatie en creativiteit in lokaal ondernemerschap en het creëren van werkgelegenheid direct of indirect gekoppeld aan de toerismebranche, van eminent belang. Heritage toerisme als ‘s werelds grootste vorm van toerisme draagt bij aan de ontwikkeling van de lokale gemeenschappen, die authentieke gewoonten, cultuur en kunst alsook hun natuurlijke omgeving behouden hebben. Het streven is om een bijdrage te leveren aan deze vorm van gemeenschapsontwikkeling, dat onlosmakelijk verbonden is aan het geheel.

Bij dit tweede festival verlenen het commissariaat Commewijne, Fort Nieuw Amsterdam, directoraat Cultuur, het Commissariaat, Tours en Stichting Toerisme Suriname, Stichting Ontwikkeling Mariënburg, vertegenwoordigers van Peacecorps Commewijne en diverse individuen de nodige ondersteuning en zijn actief betrokken met de voorbereidingen. De attracties zijn o.a. de formele lancering van het kindergeschiedenisboek Jack & Mia, Open Theater met gevarieerde groepen, die hun beste zijde kunnen laten zien op het gebied van drama, dans en muziek, culturele huwelijken – bezoekers kunnen kiezen om traditioneel te trouwen of te verloven, Fish Grill & BBQ Entertainment Night. Een avond vol amusement met een Drum Jam onder het genot van overheerlijke sea & riverfood-gerechten. Visgerechten speciaal voor dit evenement, diverse workshops in dansen, koken, muziek, de Heritage Dresi Corner, de Boekenhoek, Surinaamse talenworkshop, minivakantiebeurs (georganiseerd door Stichting Toerisme Suriname).

Het festival wordt gehouden op 3 en 4 maart a.s.

[uit De West, 6/7 januari 2012]

Geld voor leesproject Commewijne

Stichting Vrienden van Commewijne krijgt geste van SRD 4.000

door Asha Bhagwat

Paramaribo - De Stichting Vrienden van Commewijne heeft onlangs een geste van SRD 4.000 ontvangen van Surindre Sardjoe-Misre ten behoeve van het leesproject ‘Commewijne Leest’. Dit geldbedrag is volgens stichtingsvoorzitter Sheilendra Girjasing van harte welkom. Hij is Sardjoe-Misre bijzonder erkentelijk voor dit gebaar. Zo heeft de stichting een overeenkomst gesloten met CCS, waarbij de stichting het op zich heeft genomen om de CCS-bus te onderhouden, te voorzien van gasoline en de chauffeur te betalen. De CCS sorteert de boeken op niveau en trekt vervolgens het district in om deze te distribueren aan de kinderen. Op dergelijke wijze wordt het leesgedrag van de leerlingen gestimuleerd.



Girjasing zegt dat het leesniveau van de kinderen eerst onder de loep wordt genomen middels een test, waarna het verstrekken van het boek plaatsvindt. Wanneer een kind 7 jaar oud is, wordt het niet automatisch een boek aangeboden voor kinderen van 7 jaar. Het leesniveau wordt eerst bekeken. Op deze wijze wordt ook gericht en begrijpend lezen voor de kinderen bewerkstelligd. Het ligt in het vooruitzicht om ook de kinderen van de verafgelegen gebieden, waaronder Rust en Werk, Johanna Margaretha, Kroonenburg en Alliance, van boeken te voorzien.
De stichting ontplooit verder tal van projecten. Zo is gedurende het jaar een samenwerking aangegaan met de Stichting Arbeidsmobilisatie (SAO) voor het uitvoeren van een communityproject. Een training in 8 beroepsgerichte vakken, waaronder, Gas-, Water- en Elektriciteitsaansluiting, Tweetaktmotorenreparatie en computerlessen, zijn afhankelijk van de keuze van de cursisten verzorgd. Dit heeft geresulteerd in het behalen van de eindstreep door 100 cursisten.

Verder verzorgt de stichting praktische Engelse lessen voor ondernemers en overige belangstellenden die in deze taal willen communiceren. Binnenkort wordt er een aanvang gemaakt met de tweede cursus. Er worden thans voorbereidingen getroffen voor het opzetten van een Sarnamihuis in het Openluchtmuseum. Het streven is erop gericht om dit over twee jaren, bij de herdenking van 140 jaar Hindostaanse Immigratie, te realiseren. Zo vindt reeds geruime tijd de verzameling van oude attributen plaatst, die indertijd door de immigranten zijn gebruikt.
Girjasing, die terugblikt op een succesvol en productief jaar, is voornemens al de projecten te continueren in het nieuwe jaar. Ook worden mogelijkheden bekeken om nieuwe projecten van de grond te krijgen. Dit jaar vond ook de launch plaats van de cd Yaad Kiya Dil. De opbrengsten hiervan zijn bestemd voor diverse projecten.

[uit Dagblad Suriname, 27/12/2011]

Foto: Flickr/Vestergaard Frandsen

Kick-off 'Commewijne Leest'

Paramaribo - ‘Commewijne Leest’ is een project dat wordt georganiseerd door het CCS en stichting Vrienden van Commewijne. Volgens Shailendra Girjasing, voorzitter van de stichting, zullen de kinderen vanaf de lagere school die nu thuiszitten vanwege de vakantie, op hun leesvaardigheid worden getest. Is het tot nu toe zo dat leerlingen boeken lezen die passen bij hun leeftijd, bij dit project wordt vastgesteld welk niveau het kind aankan.

CCS komt in met het leesmateriaal, gesorteerd op basis van leesniveau en stelt een boekenbus ter beschikking, terwijl Vrienden van Commewijne het testmateriaal beschikbaar stelt en het onderhoud van de boekenbus tijdens dit project op zich neemt. Gedurende de maand september zullen alle kinderen in het district Commewijne de gelegenheid krijgen om zich te laten testen voor wat het lezen betreft. De bibliobus zal zoveel mogelijk buurten aandoen. Bij positief resultaat van dit project willen het CCS en Vrienden van Commewijne nagaan hoe aan dit project een permanent karakter kan worden gegeven. De rechteroever van de Commewijnerivier zal ook worden aangedaan zegt Girjasing, omdat daar ook Surinamers wonen.

De kosten van dit project komen geheel voor rekening van de stichting. Er zijn verschillende personen die al geld hebben gedoneerd en de verkoopopbrengsten van de cd Yaad Kiya Dil zullen aan dit doel ten goede komen. Donderdag zal de kick-off zijn van dit project. De eerste stopplaats is bij het zwembad van de heer Emelio Lens aan de Pt. Murlieweg. Gedurende de maand september zullen wekelijks twintig plaatsen, verspreid over geheel Commewijne, worden aangedaan. Girjasing is er van overtuigd dat de kinderen in het district met dit leesproject hun leerprestatie kunnen verhogen, “want wie niet leest zal moeilijk begrijpen.”.

[uit de Ware Tijd, 30/08/2011]

Kadi Kartokromo - Plekken in Commewijne

Karamakakriki, Destompesburg en de Indiaanse dorpen Java en Sapende

Deze nogal restante vestigingsplaatsen, bewoond door afstammelingen van oude plantage-arbeiders, zijn in de laatste jaren uit beeld verdwenen in tegenstelling tot de periode van vóór 1980.

Alliance, Commewijne

Karamakakreek[kriki] is een linker zijtak van de Boven-Commewijnerivier, ongeveer een half uurtje bovenwaarts varen vanaf de Commewijnebrug. De bevolking bestaat uit een vijftal gezinnen die van de kleine landbouw leven. Bekende producten zijn watermeloen, chinese tayer, napi, koren[karoe] djindja en droge rijst [rijstteelt op hoge grond en of tegalan]. Als vervoermiddel zijn zij aangewezen op de zelfgemaakte korjalen en of sitplanga boto. De kinderen moeten per boot naar school gaan op Potribo. Vandaag de dag is Potribo verhuisd.

Een andere bekende plaats is Destompesburg. Een verlaten eenmansplaatsje van papa [...], niet ver van de samenvloeiïng van de linker en rechter Commewijnerivier. Een gewijde plaats waar de mensen van omliggende plaatsen met regelmaat hun rituele offers brachten. De traditionele vlaggenstokken en andere gebruiksvoorwerpen werden regelmatig aangetroffen. Na ruim een uur bovenwaarts varen kwam de delegatie het verlaten dorp der boslandcreolen onder kapitein Atebe tegen, genaamd Gododrai. Met de openlegging van het binnenland van het gebied Mapane vanwege de aanleg van de ontsluitingsweg van het binnenland door de GMD, was met goedvinden van de hoofdopzichter de bekende heer Molgo, een stuk terrein opengegooid voor de Gododraiers. Kapitein Sante en zijn mensen hadden het gebied verder tot bloei gebracht, terwijl ook een krutu-oso [vergaderplaats] werd gebouwd. Bij de verkiezingen van 1977 was aldaar ook het stembureau. Een provisorische polikliniek werd regelmatig door de dienstdoende artsen van Nieuw-Amsterdam en Tamanredjo bezocht en aangedaan.

Om Java en Sapende te bereiken moeten de bewoners via de bijna dichtbegroeide kreek varen. De loshangende lianen en andere boomplanten geven inderdaad een idyllisch panorama. De verlaten R.K-kerk die er nog stabiel bijstaat moet jammer genoeg wachten op de eens goed bezochte religieuze gebedsplaats diep in het binnenland van Commewijne. Bij ons bezoek werden wij ontvangen door de dorpskapitein Martin, bijgestaan door enkele trouwe bewoners van het dorp. Teneinde de toegang en of de doorvaart enigszins te vergemakkelijken kreeg de kapitein de ondersteuning van het districtsbestuur om tegen betaling de kreek op te schonen. De nog enkele bewoners leven van de kleine landbouw en visvangst en proberen hun produkten kwijt te raken door ze langs de hoofdweg aan de man te brengen.

[van de website van Schrijversgroep '77; enigszins bewerkt]

John Leefmans - Nieuw Amsterdam

Binnen de wallen van het fort, achteraan,
hebben er (drie? vijf?) eucalyptus-reuzen gestaan,
die enkele jaren (twee? vier?) exotisch kruidden
en het jongetje in zijn klasse, bent en groep
tot buitenstaander maakten, onverwant, en
buiten het middelpunt tussen verwanten.

Hij mocht waar de reuzen plachten te vervellen
voorzichtig het kaneel van de zachte huid pellen,
een enkele keer met een spijker of scherf
een hart tatoeëren met geheime initialen
op een rug (waar niemand het zag).
Zij konden triest hoofdschuddend ruisen
als wisten zij 't begin nog
maar niet het vervolg van het verhaal,
(zo anders dan het bamboebos besloten,
vol ongeboren hengels, pijlen, bogen, goten, -
of de meid met oorringen goud en groot,
de hoofddoek op zijn frans en rood
en zwarte weerbare handen).

Vers van boomloze bossen, magoggetje, en verre landen,
zoek ik achter de wallen met grijzende ogen.
Hier stonden Vier Dikke Eucalyptus-Bomen.
O? zegt mijn zoon en keilt een manjepit, afgekloven,
over het water van de nog steeds altijd vuile sloot, en
telt één, twee, drie, vier! vol fiere overmoed,
en volgt de pit die naar de bodem zinkt, voorgoed.

[uit Retro, In de Knipscheer, Haarlem 2001]

Nieuw Amsterdam, foto @ Annelies Roeleveld

Tori Oso-avond over Commewijne

Commewijne staat in the spotlight op de 29ste juni. Dan heeft Schrijversgroep ’77 een avond in Tori Oso over het district Commewijne. Kadi Kartokromo, die districtscommissaris is geweest van dit district, en er nog steeds regelmatig de weekenden en vakanties doorbrengt, zal interessante verhalen vertellen. Er zullen enkele slides worden vertoond van het district. Alphons Levens (foto), stonfutu van Commewijne, leest voor uit Toen verschenen de machines. Dit verhaal is opgenomen in door Michiel van Kempen verzameld werk in Mama Sranan en in de bundel …, en toen was niets mooi meer. Ismene Krishnadath leest voor uit haar roman Satyem, over een Javaanse immigrante. Javaanse contractarbeiders kwamen na immigratie bij uitstek op plantages in Commewijne terecht. Mariënburg is daarvan de bekendste. Een deel van de roman is gesitueerd op Mariënburg. Arlette Codfried draagt twee gedichten op aan de mensen van Commewijne.

In het programma is nog ruimte voor enkele gedichten of een lied. Natuurlijk wel betrekking hebbende op Commewijne. Contact: 520513 of 8912005

Hollywood in Commewijne

Klik op de afbeelding voor een groter formaat

Commewijne-avond Schrijversgroep '77

Op woensdag 25 mei houdt Schrijversgroep ’77 een avond in Tori Oso over het district Commewijne. Kadi Kartokromo, die districtscommissaris is geweest van dit district zal interessante verhalen vertellen, uit zijn dc-periode. Daarnaast mogen vrijwilligers zich opgeven voor het voordragen van hun literair werk. Het werk moet wel gerelateerd worden aan Commewijne. Ook mensen met leuke digitale plaatjes mogen die inzenden. Die kunnen dan geprojecteerd worden.
Contact: www.schrijversgroep77.org

[Bericht van Schrijversgroep '77]

Foto: Alliance, Commewijne, @ G.V. Tjong A Hung

Suriname krijgt jaarlijks februari-festival

Het eerste Suriname Heritage Festival speelt zich af in Commewijne. Suriname krijgt in februari een jaarlijks terugkerend festival met als thema cultureel erfgoed. Dit evenement is gericht op toeristen en bedoeld om in februari een derde toeristenseizoen te kweken, naast de maanden december en juli. Het district Commewijne is de locatie van het eerste festival, dat op 10 februari begint en elk jaar op een andere plek wordt gehouden. Het Commewijne Heritage Festival, zoals het gedoopt is, duurt vier dagen. Het initiatief komt van IntEnt Suriname, diverse touroperators en het directoraat Cultuur van het ministerie van Onderwijs.

De opening zal groots zijn, beloven de organisatoren. Tussen 10 en 14 februari zijn er op diverse plekken in het district activiteiten die het cultureel erfgoed van Commewijne benadrukken. De organisatie koos voor dit district omdat toeristen graag een bezoek brengen aan Commewijne en omdat het veel culturele rijkdom herbergt in de vorm van Fort Nieuw Amsterdam en de oude plantages. Sherida Morman van IntEnt en initiatiefnemer van het festival zegt dat het de bedoeling is om vooral startende ondernemers te stimuleren iets te doen. IntEnt begeleidt startende ondernemers.

Enkele activiteiten van het festival zijn: tours naar plantages en andere historische plaatsen in Commewijne, een visfestival compleet met tours naar visrijk water om er te hengelen en verkoop van vis en visgerechten, een groene markt met groente en fruit. Verder is er muziek en eten. Op Mariënburg is er een Suikerfestival. Het verhaal van de oude suikerplantage (foto hieronder) wordt daar verteld aan de hand van een verhalenbundel en optredens van kinderen.

[ontleend aan Starnieuws, 12 januari 2011].