Arion-film nu op Curaçao

Frank Martinus Arion: Yu di Korsou Eerbetoon aan een van de grootste schrijvers van Curaçao: Frank Martinus Arion. Aan bod komen onder andere de emancipatie van de Antillen, het belang van een eigen taal en de rol van de Antilliaanse man. Met interviews en veel citaten uit zijn werk. De premiere voorstelling van donderdag 3 april wordt gepresenteerd door mevrouw Lucille Berry-Haseth in samenwerking met filmmaakster Cindy Kerseborn.

Tijden: donderdag 3 april 2014 19:30 - zaterdag 5 april 15.45

Tastbare inspiratie uit Dubbelspel

Kunstenares Ceseli Josephus Jitta legt haar techniek uit aan gevolmachtigd minister Mevrouw Wiels.

door Mineke de Vries 

In het Centrum voor Beeldende Kunst in Amsterdam werd eind juni de tentoonstelling Hommage aan Frank Martinus Arion geopend. Zes professionele beeldend kunstenaars en zes dichters lieten zich inspireren door Arions roman Dubbelspel uit 1973, die nog altijd actueel blijkt te zijn. De gevolmachtigd minister van Curaçao, mevrouw Wiels verrichtte de opening en feliciteerde namens de regering van Curaçao de stichting Cimaké met deze tentoonstelling over één van de belangrijkste schrijvers van het eiland Curaçao.

Aangrijpende woorden en indringende beelden zijn te horen en te zien op de tentoonstelling; schrijver Frank Martinus Arion maakt nog altijd emoties los met zijn boek Dubbelspel. De banniers met gedichten en de wanden met schilderijen staan opgesteld achter een blauw lint, dat straks officieel wordt doorgeknipt, waarna de tentoonstelling voor het publiek is geopend en te zien is tot 22 juli. In het decor tussen schilderijen en gedichten zitten vier vrouwen aan een tafeltje domino te spelen. Dubbelspel, het verhaal van Arion over vier dominospelende mannen en hun vrouwen, waarin dubbelspel tegelijk een dubbel thema is: het dominospel zelf en het overspel van de echtgenoten is onderlegger voor de problematiek rond de sociale verhoudingen op de Antillen. Filmmaker Cindy Kerseborn, initiatiefneemster van deze tentoonstelling wil met de thema’s uit het boek de sociale, culturele en politieke verhoudingen neerzetten, maar ook een stap maken in het oplossen van allerlei tegenstellingen: zwart/wit, man/vrouw. Kerseborn: “Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in de verschillende nationaliteiten van de kunstenaars die we voor deze tentoonstelling hebben gevraagd.” De Stichting Cimaké Foundation waaraan Kerseborn is verbonden, maakt audio-visuele producties en organiseert lezingen, conferenties en tentoonstellingen over personen die een speciale betekenis hadden voor het land van herkomst en voor het land van aankomst. “Op dit moment maken we een drieluik van schrijvers, die die betekenis vertolkten, van wie de eerste de Surinaams-Nederlandse schrijver Edgar Cairo en nu de tweede de Antilliaans/Nederlandse Arion.”

Vier dominospelende vrouwen
 te midden van de tentoonstelling

Dominotaart

Als opstapje naar de officiële opening is er taart in de vorm van dominostenen, kunnen we luisteren naar een aantal voordrachten en kijken naar een Curaçaose dansgroep. Na de inleiding van de directeur van het Centrum voor Beeldende Kunsten roemt Glenn Helberg als voorzitter van OCAN (Stichting Overlegorgaan Caribische Nederlanders) Arion als schrijver: “Het mooie is dat hij zowel het Nederlands als het Papiaments op hoog niveau beheerst. Hij geeft duidelijk aan dat onderwijs en opleiding je naar een hoger plan brengen.” De gelaagdheid van de roman met als titel Dubbelspel licht hij toe aan de hand van allerlei woorden met het woord dubbel erin. “Het is ons collectief trauma, wat we moeten oplossen. Aanbevelingen daarbij zijn dat je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen leven, maar bijvoorbeeld ook dat je helden kiest met wie jij je kunt identificeren.” Helberg schuift een jonge man naar voren die vanuit zijn eigen ervaring vertelt over het machismo, één van de thema’s uit het boek: als vaders wegvallen wordt de zoon automatisch de macho, maar we moeten uit die rol. Een zoon moet het kind blijven van zijn moeder en niet de man in huis worden. Het roept onzekerheid op bij de zoon, dat zich uit in agressief gedrag over dingen waarop hij geen controle heeft. Helberg: “Arion leerde ons om uit deze gelaagdheid te stappen.”

Dubbel zes!

De tentoonstelling maakt deel uit van een groter project Hommage aan Arion, dat uiteindelijk resulteert in een zestig minuten durende documentaire die op 10 oktober in première gaat in de openbare bibliotheek van Amsterdam. In de documentaire worden beeldfragmenten gebruikt uit de tentoonstelling, maar bijvoorbeeld ook uit het debat dat in april plaatsvond, een debat met acht Antilliaanse mannen over machismo dat bepalend is voor de verhouding tussen mannen en vrouwen op de Antillen, maar in Nederland onder Antillianen aan het veranderen is. Ook is er een literaire avond, gewijd aan het vrouwbeeld in het oeuvre van Frank Martinus Arion, waarin de ‘moedige vrouw’ centraal staat. Ook hiervan komen fragmenten terecht in de documentaire. Overigens wordt van de tentoonstelling een kunstboek gemaakt, waarin de reproducties worden opgenomen van de schilderijen en gedichten en waarin ook een drietal essays komt over het werk van Arion in het spanningsveld van de Antilliaanse en Nederlandse cultuur, Arions eigen dubbelspel dus.

Intuïtie overwint

Onder de dichters die een bijdrage aan de tentoonstelling leverden, was de stadsdichter van Amsterdam Menno Wigman. Zowel Wigman als Charlton Marcos en Olga Orman droegen tijdens de opening hun gedicht voor. Ook van de veelzijdige Arubaanse schrijver en dichteres Joan Leslie hing een gedicht met Dubbelspel als inspiratiebron, zowel in het Nederlands als in het Papiaments: Overleven zal ik. Leslie, auteur van onder andere de boeken Bloeiende Flamboyant en Compa Nanzi’s Capriolen, kwam in 1975 naar Nederland waar ze de analistenopleiding en de HBO-Verpleegkunde deed en zich verdiepte in de psychiatrie. Het schrijven als hobby groeide steeds meer uit tot professioneel schrijverschap. Over Dubbelspel zegt ze: “Ik vind het boek ontzettend goed op alle thema’s, zoals de vrouw die altijd wordt gezien als zwak, maar juist zo sterk is en het wakker schudden van mannen. In mijn gedicht waarin ik mij laat inspireren door Arion heb ik de armoede gepersonificeerd. Het gedicht lijkt op de strijd tussen man en vrouw maar is de vrouw in gesprek met de armoede. ‘Armoe, als een slingerplant klim je tegen mij op, je ranken als sliertige tongen grijpen, likken en verkennen mijn lichaam.’ De intuïtie van de vrouw wint het uiteindelijk van de armoede. Ik verweef het dominospel erin en zo laat ik ook changá erin voorkomen: ‘Als de aloë in droge tijden, als de boterbloem altijd gekleed in zonnestralen. Overleven zal ik!’ ” Joan Leslie schrijft zowel in het Papiaments, Engels als Nederlands. Ze zit in het bestuur van Simia Literario, een schrijfgroep die zo’n vijftien tot twintig Antilliaanse en Nederlandse schrijvers telt. Ze vierden onlangs hun tweede lustrum. “We bespreken verhalen en gedichten en bieden een podium. En gezamenlijk maakten we een boek over Tula.”

Beklemming op glas
Naast de prachtige foto’s van fotografe Xiaoxiao Xu was vooral het schilderij op glas in het oog springend. De zestigjarige Amsterdamse Ceseli Josephus Jitta vertokte in deze indrukwekkende glasplaat het gevoel dat Dubbelspel bij haar opriep. Ceseli kan zich nog goed herinneren dat het boek uitkwam: “Het was erg spraakmakend en ik vond het prachtig om te lezen. Ik heb het nu herlezen en vind het opnieuw fantastisch. Ondanks dat ik nooit op Curaçao ben geweest komt de sfeer gewoon uit het boek: ik voel de warmte, ik zie de schaduwen, ik leef mee met de vrienden c.q. vijanden. Heel bijzonder hoe het beklemmende gevoel wordt opgeroepen, ik krijg het er zelf benauwd van als ik het lees. Ik heb dat gevoel beeldend willen overbrengen.” Je ziet het terug in de schaduwen op de tafel waaraan het viertal dominospelers zit en tevens wijst ze op het licht dat op de donkere huid valt en dat ze sterk heeft geaccentueerd. Het werk op de glasplaat valt uiteen in drie delen: het groepje van vier mannen dat van bovenaf gezien om de tafel is gesitueerd en waarin de rivaliteit wordt geuit. In het midden is er de vrouwenfiguur Boeboe met haar verleidelijke heupen en borsten. Helemaal links is heel abstract een vrijend stel geschilderd. Drie losse tekeningen die door de thematiek met elkaar zijn verbonden. Jitta maakt er vervormingen in de ruimte van. “Omdat de verf onderop de glasplaat is aangebracht werk je als het ware op een averechtse manier. Je kunt erdoorheen kijken en je werkt dus andersom met aanbrengen. Het is vechten tegen de beperkingen om die uiteindelijk te overwinnen.” Het werk is gemaakt met acrylverf en bladgoud. Haar stijl zou ze zelf omschrijven als figuratief expressionistisch.

Wisseltrofee
Op de tentoonstelling zijn verder te bewonderen de trofee en de penningen voor de jaarlijks te organiseren dominowedstrijd, vervaardigd door de Nederlands-Curaçaose beeldend kunstenaar Nelson Carrilho. Het dominotoernooi, waarbij Antillianen uit tien Nederlandse steden tegen elkaar uitkomen, is ook één van de initiatieven binnen de Hommage aan Arion. Carrilho: “Arion droeg zijn boek op aan de vrouwen met moed, ook mijn trofee is een moedige vrouw. Voor het manipuleren en misleiden tijdens het spel gebruiken de dominospelers maskers waarachter ze zich verschuilen maar die worden laag na laag ontsluierd. Het gaat uiteindelijk om de leegte achter de maskers. Het spel is een metafoor voor hun werkelijkheid. Wat overblijft is een dodelijke leegte die ons aankijkt. Hun ware aard blijkt een minderwaardigheidscomplex en politieke macht een klucht. Het spel van de liefde wordt langzaam tot haat en leidt uiteindelijk tot zelfdestructie, de dood. Maar alleen de vrouw is de eeuwig scheppende kracht en duldt geen tegenstand.” Dat is de vrouw die hij ontwierp voor de Frank Martinus Arion wisseltrofee.
Carrilho werd na de kunstacademie in Utrecht professioneel beeldhouwer. “Ik weet nog dat het boek uitkwam. Er waren amper boeken van zwarte schrijvers, de eerste zwarte bookshop kwam in 1980 in Amsterdam, waar je de Caribische auteurs vond. Omdat er nooit gesproken werd over dit soort onderwerpen, leken er geen Antilliaanse rolmodellen te zijn, geen schrijvers of kunstenaars aan wie ik me kon spiegelen. Dit boek was een aanzet, het speelde een belangrijke rol in mijn zoektocht naar mijn identiteit. Het had een enorme impact op mijn ontwikkeling, maar ook op die van vele Antilliaanse studenten in hun strijd voor hun identiteit sinds de revolutie van 1969.” De persoonlijke zoektocht uitte zich ook in zijn kunst, want kunst is een voertuig om jezelf te leren kennen. In dat kader ging hij door middel van Afrikaanse dans op zoek naar zijn zwarte bron. “Het is belangrijk informatie te krijgen over je roots, want pas dan ben je ook als kunstenaar vrij om op pad te gaan. Pas na je individuele zoektocht word je meer universeel.”

Veertig jaar na dato is Dubbelspel nog steeds in staat kunstenaars te inspireren, zo blijkt uit de gedichten, schilderijen, beelden en foto’s uit Hommage aan Arion. De bekende thema’s uit de roman worden verpersoonlijkt, in eigen perspectief geplaatst of aan de moderne tijd aangepast.

….

‘’het was alsof ik op een eiland stond

een eiland is niets anders dan een handzaam jachtgebied

omringd door Delfts blauw water

als het tropisch is met palmen en hotels

en achterop wat lijntjes voor adres en naam

en onderaan wat is het prachtig hier

de mensen zijn heel vriendelijk en zo gewoon

veel groetjes, liefs, tot binnenkort –‘’

(Alfred Schaffer – Noodweer)

Foto’s: Mineke de Vries

[Dit verslag verscheen al vorig jaar in de Amigoe, maar wilden we toch graag nog onder de aandacht brengen – red. CU.]

Colleges Surinaamse en Antilliaanse literatuur

Op vrijdag 7 februari begint de nieuwe collegereeks Caraïbische dromen - De literatuur van Suriname en de voormalige Nederlandse Antillen die prof. Michiel van Kempen geeft aan de Universiteit van Amsterdam. Er is een gloednieuwe reeks samengesteld, waarbij zo wel klassieke als de allernieuwste teksten worden gelezen. Vele gasten maken hun opwachting: schrijvers en gastdocenten van beide zijden van de oceaan. De colleges worden gegeven in zaal 4.04 van het PC Hoofthuis, Spuistraatc 138 te Amsterdam. Het vooraf gelezen hebben van de te behandelen tekst is voorwaarde om aan het college te kunnen deelnemen.

Wie graag de reeks of enkele coleges bijwoont kan zich per mail aanmelden:

M.H.G.vanKempen@uva.nl

Aanbevolen voorkennis

Jos de Roo, ‘Hollandse hovaardij; Moderne Surinaamse schrijvers over Nederland’.

Wim Rutgers, ‘De Nederlandse Antillen en Aruba’. Het gaat om 2 hoofdstukken uit: Theo D’haen (red.), Europa buitengaats; Koloniale en postkoloniale literaturen in Europese talen. Deel I. Amsterdam: Bert Bakker, 2002, pp. 199-246,  resp. 247-288.

Colleges

1. vrij 7 februari 2014: Algemene inleiding I
2. vrij 14 februari 2014: Algemene inleiding II, boek: Jacco Hogeweg – Een donjuan in de West
3. vrij 21 februari 2014: Albert Helman elke student leest een ander boek van Helman
4. vrij 28 februari 2014: Wij slaven van Suriname van Anton de Kom, in aanwezigheid van de biografen van Anton de Kom, Alice Boots en Rob Woortman
5. vrij 7 maart 2014: Mijn zuster de negerin van Cola Debrot
6. vrij 14 maart 2014: Onsterfelijk van Guillermo Rosario, in aanwezigheid van de vertaalster, en dochter Libèrta Rosario
7. vrij 21 maart 2014: we lezen gezamenlijk een tekst van Derek Walcott en bezoeken in Den Haag de onthulling van een muurtekst met een gedicht van Walcott
8. vrij 28 maart 2014: roostervrij
9. vrij 4 april 2014: Rubber van Madelon Szekely-Lulofs. Gastcollege door Dr Gabor Pusztai (Universiteit van Debrecen Hongarije) – ‘Antikoloniale concepten in het werk van Madelon Lulofs en Laszlo Szekely'
10. vrij 11 april 2014: Dubbelspel van Frank Martinus Arion. En vertoning van de film Yu di Korsóu in aanwezigheid van cineaste Cindy Kerseborn
11. vrij 18 april 2014: collegevrij (Goede Vrijdag)
12. vrij 25 april 2014: ‘Praatjes voor de West, de invloed van de Wereldomroep op jonge schrijvers in het Caraibisch gebied’, door Jos de Roo. Te lezen tekst: De rots der struikeling van Boeli van Leeuwen
13. vrij 2 mei 2014: Hoe duur was de suiker? van Cynthia Mc Leod, met vertoning (fragmenten van) van de film van Jean van de Velde. Gastcollege over Surinaamse en Antilliaanse talen door dr Annelies Roeleveld
    
14. vrij 9 mei 2014: De zwarte Lord van Rihana Jamaludin, in aanwezigheid van de auteur
15. vrij 16 mei 2014: Het hiernamaals van Doña Lisa van Eric de Brabander, gastcollege door Prof. Wim Rutgers (Universiteit van de Nederlandse Antillen)
16. vrij 23 mei 2014, laatste college, De man van veel van Karin Amatmoekrim, in aanwezigheid van de auteur,

Film over Frank Martinus Arion ook in Den Haag te zien

Voor het eerst te zien in Den Haag: de documentaire Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou. Extra film in het programma van Friday Night Unlimited, vrijdag 17 januari, Theater aan het Spui Den Haag. 

Regisseur Cindy Kerseborn maakte een prachtige documentaire over Frank Martinus Arion (Curaçao, 1936), de grote dichter en schrijver van het Nederlands Caribisch gebied, o.a. bekend van de roman Dubbelspel. In de film ziet u behalve de schrijver onder anderen bekende Antillianen als Trudi Martinus-Guda, Omayra Leeflang, Igma van Putte-De Windt, Jos de Roo, Walter Palm en Francio Guadeloupe. De documentaire was de afsluiting van het project Hommage aan Frank Martinus Arion. Cindy Kerseborn maakte met Yu di Kòrsou het tweede deel van haar drieluik over Surinaams-Caribische Nederlandse schrijvers. Voor iedereen die Curaçao, het Papiaments en het werk van Arion kent of wil leren kennen, een absolute aanrader.

Francio Guadeloupe

Aanvang totale programma 20.00 uur. 

Kaarten via www.writersunlimited.nl. 

Documentaire Frank Martinus Arion in Bibliotheek Bijlmercentrum

Frank Martinus Arion (rechts) met zijn vrouw Trudi Guda  en literatuurhistoricus Michiel van Kempen in Arions huis, 2006 Hommage aan Frank Martinus Arion De documentaire Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou van Cindy Kerseborn over de Nederlands-Antilliaanse schrijver en dichter Frank Martinus Arion wordt op donderdag 12 december vertoond in de Centrale Bibliotheek Amsterdam-Zuidoost. De film wordt ingeleid door maakster Cindy Kerseborn.  Bibliotheek Bijlmercentrum, Frankemaheerd 2, tel: 020-6979916 Donderdag 12 december 20.00 uur  Reserveren aanbevolen via brc@oba.nl / 020-6979916

Gratis toegang

Hommage aan landskind Frank Martinus Arion

door Stuart Rahan

Frank Martinus Arion. Foto © Gerard Klaasen

Amsterdam - “Ik wil geen vrouw zijn want ik weet niet wat borsten zijn.” Dit antwoord kreeg documentairemaaksterCindy Kerseborn van de Antilliaanse schrijver en dichter Frank Martinus Arion toen hem gevraagd werd wie zijn beroemde werk Dubbelspel heeft geschreven. "Is het de vrouwelijke of de mannelijke Arion?" Een regelmatig terugkerend dilemma tevens rijkdom voor schrijvers om ook in de huid van het andere geslacht te kunnen kruipen. In Dubbelspel zet Arion de vrouw op meesterlijk gevierde wijze neer.

De documentairefilm Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou ging vorige week in première in Nederland en is behalve een hommage aan de schrijver ook een indringende kijk op het leven van Antilliaanse mannen, vrouwen en het dominospel. Het spel is voor de Antilliaanse eilandbewoners niet zomaar een spel, het is een levenswijze.

Cindy Kerseborn & Adriaan van Dis.
Foto © Michiel van Kempen

Machismo

In de documentaire doorbreken een achttal Antilliaanse mannen een taboe dat machismo heet. Tijdens een kringgesprek vertellen zij open over hun mannelijkheid. Het hebben van meerdere vrouwen is een gegeven waar tijdens de opvoeding veel aandacht aan wordt besteed, door zowel de vader als de moeder. Mannen zijn jagers en horen niet in de keuken thuis, want dat is het domein van de moeder de vrouw. "Mannen hadden geen taboes. Vaak wordt over jullie gesproken maar er wordt nooit gevraagd wat jullie er van vinden", herinnerde Kerseborn in haar dankwoord de mannen die meewerkten. Toch draait de documentaire niet alleen over het machismo. Het onderbelichte deel van Arions oeuvre, zijn dichtkunst, krijgt in een wezenlijk deel in de film bijzondere aandacht. "Arion is niet alleen bekend van Dubbelspel. Zijn gedichten vind ik meesterlijk", vult de documentairemaakster aan. Hij schrijft zowel in het Nederlands als het Papiamentu met een taalgevoeligheid die diep snijdt in de huid van zowel de onderdrukker als de onderdrukte, van Nederland als kolonisator als ook de Antillen en haar bewoners. Hij verwierf hiermee een imago dat hem niet bij iedereen geliefd maakt.

Nieuwe gedichtenbundel

Speciaal voor de uitkomst van de documentaire is de verzamelbundel gedichten Heimwee en de Ruïne verschenen. Marvelyne Wiels, gevolmachtigd minister van Curaçao in Nederland, nam het eerste exemplaar in ontvangst. "Arion heeft kans gezien om uitdagingen om te zetten in mogelijkheden ondanks hij zijn moeder en zus in zijn prille jeugd verloor", roemde zij de schrijver/dichter. Binnenkort gaat de film ook op Curaçao in première en liggen er verzoeken in andere landen als Suriname waar de schrijver ook hoog in aanzien is. De documentaire Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou is de tweede in een drieluik van documentairemaakster Cindy Kerseborn.

[uit de Ware Tijd, 18/10/2013]

Première documentaire over Frank Martinus Arion

Frank Marinus Arion

Cindy Kerseborn

Afgelopen donderdag, 10 oktober, is een documentaire over de Curaçaose romanschrijver en dichter Frank Martinus Arion in première gegaan. De film, Frank Martinus Arion yu di Kòrsow, vond plaats in het Theater van 't Woord in de Openbare Bibliotheek Amsterdam.  De documentaire is een deel van het project Hommage aan Frank Martinus Arion. Het project maakt deel uit van een drieluik waarmee initiatiefmeester Cindy Kerseborn schrijvers uit Suriname en het Caribisch gebied onder de aandacht brengt; een eerdere filmdocumentaire was gewijd aan het werk van Edgar Cairo. De Gevolmachtige Minister van Curaçao, Marvelyne Wiels, kreeg Arions 'verzamelde gedichten' getiteld Heimwee en de Ruïne overhandigd. Arions bekendste roman is zijn Dubbelspel (1973), maar hij schreef nog vier andere romans, een essaybundel en een verhalenbundel, naast verschillende dichtbundels, één in het Nederlands en drie in het Papiamentu. Arion is ook taalkundige en voorvechter van het Papiamentu.

Frank Martinus Arion Yu di Kòrsou

Zie het bericht over de première van de Arion-film op deze blogspot, klik hier

Heimwee en de Ruïne

Op 3 oktober verschijnt Heimwee en de Ruïne, de verzamelde gedichten van Frank Martinus Arion.

Frank Martinus Arion heeft bekendheid verworven als schrijver van romans en verhalen. Hij maakte in 1957 zijn entree in de Nederlandse letteren als dichter. In de afgelopen decennia bleef Arion gedichten schrijven. Hij publiceerde in kranten en tijdschriften en droeg geregeld poëzie voor. In Heimwee en de Ruïne zijn deze gedichten eindelijk verzameld.

Deze uitgave vormt een belangrijke bouwsteen in het literaire oeuvre van Arion. Volgens zijn uitgever zien we in deze bundel zijn schrijverschap tot volle wasdom komen: 'onconventioneel, soms fel, maar altijd gebed in een filosofische gedachtestroom, verzacht met ironische terzijdes.'

Frank Martinus Arion (Curaçao, 1936) verhuisde in 1955 naar Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde studeerde. Sinds 1981 woont hij weer op Curaçao. Hij schreef romans, een verhalenbundel, gedichten en essays. In 2006 werd zijn roman Dubbelspel uitverkoren voor de actie ‘Nederland leest’ van de CPNB. Zijn essaybundel Intimiteiten van het schrijven werd genomineerd voor de Jan Hanlo-prijs 2010.

Heimwee en de Ruïne wordt op 10 oktober gepresenteerd in het Theater van ’t Woord in de Openbare Bibliotheek Amsterdam. Redacteur Thomas van den Bergh van uitgeverij De Bezige Bij zal het eerste exemplaar uitreiken en dichteres Marjolijn van Heemstra zal enkele gedichten voordragen. Ook vindt de première plaats van de documentaire Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou (‘Landskind’) van Cindy Kerseborn.

Filmpremière: Frank Martinus: Yu di Kòrsou

Donderdag 10 oktober vindt de première plaats van de documentaire: Frank Martinus: Yu di Kòrsou van regisseur Cindy Kerseborn. Dan wordt tevens Heimwee en de Ruïne, de verzamelde gedichten van Frank Martinus Arion, door Thomas van den Bergh van Uitgeverij De Bezige Bij, gepresenteerd. Dichteres Marjolijn van Heemstra zal enkele gedichten voordragen.

Frank Martinus Arion

Op 10 oktober wordt herdacht dat Curaçao een onafhankelijk land wordt binnen het Koninkrijk. De Nederlands- Curaçaose romanschrijver, dichter, taalkundige en voorvechter van het Papiamentu, Arion, staat centraal in de documentaire Frank Martinus: Yu di Kòrsou. Arions roman Dubbelspel werd als eerste gratis verspreid in de jaarlijkse campagne ‘Nederland leest’, in een oplage van 700.000. In deze film praat Arion ook over de ‘moedige vrouwen’ in zijn romans en over het Antilliaans machismo.

De bijeenkomst begint om 20.00 uur (zaal open vanaf 19.30 uur) en vindt plaats in het Theater van ’t Woord van de Openbare Bibliotheek Amsterdam, Oosterdokskade 143, 1011 DL Amsterdam.

Entree €10, met OBA pas €5, wie zeker wil zijn van een plaats doet er goed aan tevoren te reserveren op http://www.oba.nl/activiteit/hommage

Heimwee en de Ruïne, de verzamelde gedichten van Frank Martinus Arion is te koop voor: € 24,90.

De film Frank Martinus: Yu di Kòrsou en de manifestatie Hommage aan Frank Martinus Arion kwamen tot stand mede dankzij de financiële steun van: Alumnifonds Universiteit Amsterdam, Amsterdams Fonds voor de Kunst, CBK Amsterdam, CBK Zuidoost, Fundashon Bon Intenshon, Mondriaan Fonds, Letterenfonds, Pr. Bernhard Cultuur Fonds,  Pr. Bernhard Cultuur Fonds Caribisch Gebied,  Stichting Democratie en Media, Stichting Lira Fonds, Stadsdeel Zuidoost, VSB fonds, uitgeverij de Bezige Bij, Theater van ‘t Woord OBA en Michael en Vani Elias-de Haseth.

Dubbelspel - Hommage aan Frank Martinus Arion

22 juni t/m 20 juli in CBK Amsterdam

De expositie  Dubbelspel  is een hommage aan de Antilliaanse schrijver Frank Martinus Arion. Zes beeldend kunstenaars en zes dichters hebben zich laten inspireren door zijn bekende roman Dubbelspel (1973) en geven hun eigen kijk op de thematiek van deze roman waarin het dominospel door Antillianen met uitzonderlijke passie wordt gespeeld.

Dubbelspel van Ceseli Josephus Jitta

Dubbelspel is onderdeel van het door Stichting Cimaké Foundation georganiseerde project Hommage aan Frank Martinus Arion.
Nelson Carrilho, Avantia Damberg, Ceseli Josephus Jitta, Hellen Sint Jago, Judith Leysner en Xiaoxiao Xu  verbeelden aspecten van het dominospel.
Ook een zestal dichters schreef een gedicht met Dubbelspel als inspiratiebron: Marjolijn van Heemstra, Joan Leslie, Charlton G. Marcos, Olga Orman, Alfred Schaffer en Menno Wigman.
Alle deelnemende kunstenaars hebben in eerder werk laten blijken belang te stellen in een 'kruisbestuiving' tussen uiteenlopende culturen.

Opening: zaterdag 22 juni om 15.00 uur CBK-Amsterdam
Inleiding door Glenn Helberg en Rudmar Annastatia.
De opening wordt verricht door de Gevolmachtigde Minister van Curaçao, Marvelyne Wiels, en de zus van Frank Martinus Arion, Selvia Martinus,.
De aanwezige dichters dragen het werk voor dat zij voor deze gelegenheid hebben gemaakt. Aansluitend is er een optreden van dansgroep D'art Holland.

'De ontmoeting':  zaterdag 29 juni om 11.30 uur
Ontmoeting met kunstenaar Ceseli Josephus Jitta (1952, Wassenaar), één van de deelnemende kunstenaars. Ceseli maakt vrije kunst en illustraties voor kinderboeken. Voor Dubbelspel maakte zij werk op glas. Tijdens 'de Ontmoeting' vertelt zij over haar werk.

Het project wordt op 10 oktober afgesloten met de documentaire Frank Martinus Arion: Yu di Kòrsou van regisseur Cindy Kerseborn die in première gaat in de Openbare Bibliotheek Amsterdam.

Tentoonstelling Frank Martinus Arion

Tentoonstelling 22 juni CBK Amsterdam

CBK Amsterdam en Stichting Cimaké Foundation nodigen u van harte uit op zaterdag 22 juni voor de feestelijke opening van de tentoonstelling Dubbelspel, een tentoonstelling in het kader van het project  ‘Hommage aan Frank Martinus Arion’.

Frank Martinus Arion, 2 februari 2013

15.00 uur: Opening van de tentoonstelling door Selvia Martinus, zus van Frank Martinus Arion.

Vervolgens worden enkele gedichten door de aanwezige dichters voorgedragen en is er een optreden van muziekgroep Tambú Ta Papia (o.v.)

De tentoonstelling is te zien t/m 22 juli 2013.

De volgende beeldend kunstenaars en dichters lieten zich inspireren door de meest bekende roman van Frank Martinus Arion, Dubbelspel:

Nelson Carrilho

Xiao Xiao Xu

Ceseli Josephus Jitta

Hellen Sint Jago

Judith Leysner

Alfred Schaffer

Menno Wigman

Marjolijn van Heemstra

Charlton Marcos

Olga Orman

Joan Leslie

De tentoonstelling is een onderdeel van het door Stichting Cimaké Foundation georganiseerde project Hommage aan Frank Martinus Arion, dat wordt afgesloten met de documentaire Frank Martinus Arion: ‘Yu di Kòrsou’ van Cindy Kerseborn die op 10 oktober a.s. in première gaat in de Openbare Bibliotheek Amsterdam.

Cimaké over Frank Martinus Arion

Frank Martinus Arion op 2 februari 2013

Stichting Cimaké van Cindy Kerseborn presenteert in 2013 het project Hommage aan Frank Martinus Arion. Er zullen o.a. een tentoonstelling, een literaire avond, een dominotournooi, debatten en een documentaire komen. Frank Martinus Arion is in Suriname en Nederland vooral bekend door zijn boek Dubbelspel. Op de Antillen heeft hij, behalve door zijn literair werk, vooral furore gemaakt als voorvechter van het Papiamentu. Cindy Kerseborn maakte eerder een documentaire over Edgar Cairo.

Meer info over het nieuw project, klik hier.

Film over Edgar Cairo in De Pletterij

In 2010 overleed de Surinaamse schrijver Edgar Cairo in nagenoeg publieke anonimiteit op 52-jarige leeftijd aan een maagbloeding. Edgar Cairo, geroemd om zijn taalvirtuositeit en zijn bruisende optredens, publiceert in de ongeveer vijftien jaar van zijn actieve schrijverschap tot aan zijn psychose eind 1988 meer dan dertig romans, verhalen- en gedichtenbundels in het Sranantongo, het Surinaams-Nederlands en het Nederlands. Met zijn columns uit de Volkskrant en De Groene Amsterdammer krijgt hij een breed lezerspubliek. Pijn en schaamte over de koloniale geschiedenis van Nederland in Suriname overheerst in zijn leven en werk.

Het is beklemmend aanwezig in de documentaire Edgar Cairo: 'Ik ga dood om jullie hoofd' van Cindy Kerseborn. De film ging op 16 november 2010, de tiende sterfdag van Edgar Cairo, in première voor een publiek van genodigden.

Edgar Cairo: ‘Ik ga dood om jullie hoofd’ is donderdag 13 december 2012 te zien bij Cinema Club in de Pletterij. Regisseuse Cindy Kerseborn en uitgever Franc Knipscheer zijn aanwezig en geven toelichting en beantwoorden vragen.

Pletterij, Lange Herenvest 122, Haarlem Aanvang: 20.00 uur.
Toegang € 3,00, inclusief lidmaatschap.
Reserveren@pletterij.nl of 023 542 3540

Cairo-film in De Pletterij

In het najaarsprogramma van de Cinema Club van De Pletterij in Haarlem is op 13 december de film Edgar Cairo: "Ik ga dood om jullie hoofd" te zien. Pijn en schaamte over de koloniale geschiedenis van Nederland in Suriname. Dat overheerst in het leven en werk van schrijver en dichter Edgar Cairo (1948-2000). Het is beklemmend aanwezig in de documentaire over Edgar Cairo die Cindy Kerseborn maakte. 

Cindy Kerseborn. Foto © Michiel van Kempen

Op 22 mei 2011 werd een met 20 minuten ingekorte versie door de publieke omroep NTR uitgezonden bij Het uur van de wolf. Vanzelfsprekend krijgt u op deze avond de oorspronkelijke, lange versie van de film te zien.  Regisseuse Cindy Kerseborn en Franc Knipscheer (een van de geïnterviewden in de film) en uitgever van Edgar Cairo geven toelichting en beantwoorden vragen.

In samenwerking met uitgeverij In de Knipscheer.

Datum: 13 december 2011, aanvang 20.00uur  Cinema Club.

Adres: Lange Herenvest 122,  2011 BX Haarlem, Tel. 023 542 35 40

info@pletterij.nl   www.pletterij.nl

Toegang 3,00 euro   (inclusief lidmaatschap)

Film Cairo in San Francisco

Op 2 februari wordt de film Edgar Cairo - Mi dede fu yu ede van cineaste Cindy Kerseborn vertoond in San Francisco. De avond wordt gehost door het Nederlands Consulaat in samenwerking met Brasa SF. De film wordt ingeleid door professor Jeroen de Wulf, Hoofd van de Afdeling Nederlands op de universiteit van Berkeley, waar de film in 2011 internationaal in première ging. De film gaat over de manier waarom Edgar Cairo pijn en schaamte over de koloniale geschiedenis van Nederland in Suriname tot uiting bracht. In de film belichamen het leven en werk van Edgar Cairo het zogeheten ‘negerverdriet’, dat hem uiteindelijk noodlottig werd. Edgar Cairo overleed elf jaar geleden.

Socioloog Bram de Swaan en cineaste Cindy Kerseborn in Berkeley, september 2011.

Foto © Michiel van Kempen

Edgar Cairo: zijn we trotse hanen?

door Els Moor

Hanengevechten zijn nog populair in een aantal Latijns-Amerikaanse landen. Dat hangt sterk samen met het ‘machismo’. In het meesterlijke verhaal van Edgar Cairo, ‘De negerhaan’, is het omgekeerde aan de hand: schaamte, de neger die zich minderwaardig voelt ten opzichte van zijn Baas Eigenaar. Negerhaan is een loslopende haan op een erf vol huisjes van arme negers en vooraan het ‘blankenhuis’ van ‘Baas Eigenaar’. Die heeft een ren voor zijn kippen, waarin negerhaan weet door te dringen. Hij wil de kippetjes neuken en stuit natuurlijk op hun haan. Dat wordt een fors hanengevecht. Wie wint? Ja, negerhaan, twee keer zelfs. Hij staat er trots bij. Dan komt zijn negerbaas. Die draait hem de nek om voor het oog van ‘Baas Eigenaar’. In plaats van trots te zijn op zijn stoere machohaan schaamt hij zich. Dit verhaal speelt in het niet zo verre verleden met veel verwijzingen naar de slavernij, maar is nu ook nog herkenbaar wat vernederingen betreft die mensen worden aangedaan door ‘bazen’. Uit valse schaamte praten ze die dan naar de mond.

‘Negerverdriet’, bestaansverdriet, is een belangrijk thema in het proza van Edgar Cairo. In zijn meest bekende roman, Kollektieve schuld, ofte wel Famir’man-sani (1976) speelt het op een andere manier een rol. De centrale figuur in deze roman is Tant’-Lien, die haar familie afloopt om hen te winnen voor deelname aan en een financiële bijdrage voor een groot winti-evenement voor de hele familie in de Para. Dit vanwege de vele problemen en ziektes, vooral ook de situatie van haar oude moeder Marjana, het familiehoofd, die zwak is en nauwelijks meer ziet en hoort. Uiteindelijk, na veel dyugudyugu, bezwaren ook vanuit de christelijke familieleden, gaan ze, op een vrijdagmiddag, in een volkswagenbusje. Ze installeren zich op het terrein en langzaam maar zeker groeit de sfeer. Ze vertellen elkaar verhalen, Katibo! Sraften! Uit de slaventijd! Ze plegen magische handelingen, gebruiken kruiden, baden, zingen, dansen veel en fanatiek... en uiteindelijk mondt het uit in de wintiprei. Iedereen raakt in trance, ook de oude stammoeder Marjana. Ze danst, ziet weer, hoort weer en... sterft aan een hersenbloeding. Voor het gerecht worden de ‘schuldigen’ streng berecht door ‘Kroetoebakra´. Uiteraard is dat Ma Lien en ‘Ba Fransi, een polisieman in funktie!’ Een klassieke Surinaamse roman over de jaren zestig, toen winti streng verboden was. Met een thematiek vol identiteit en twijfel, creool zijn in een koloniale samenleving, beeldend en vol eigen humor.

Dit zijn twee voorbeelden van bestaansverdriet, negerverdriet, uit het gigantische werk van Edgar Cairo. Het thema dat in zijn totale oeuvre steeds weer op een andere manier terugkomt, niet beperkt tot Suriname. Cairo schreef ook Caraïbisch werk, een grote roman over Afrika en uiteraard over Nederland waar hij het grootste deel van zijn leven woonde. Altijd was hij bewust bezig met de taal die in zijn werk een geweldige rol speelt om het wezenlijke van Suriname, van de Surinaamse, vooral creoolse mens en de manier waarop die in het leven staat, weer te geven. Hij schreef ook veel poëzie. In 1984 kwam Lelu! Lelu! uit, de verzamelbundel, waarin Cairo zijn Sranan gedichten selecteerde en deels van nieuwe Nederlandse vertalingen voorzag. In de inleiding bespreekt hij op zijn eigen manier de Surinaamse literatuur en die van hemzelf. Cairo schreef ook drama en in Nederlandse kranten en weekbladen, vooral de Volkskrant, schreef hij columns, die gebundeld zijn. In 1980 verscheen bij In de Knipscheer ‘Ik ga dood om jullie hoofd’ (1980) met aan de sfeer aangepaste tekeningen van Noni Lichtveld en een jaar later ‘Als je hoofd is geboord’ waarin Cairo ook ingaat op de Surinaams-Nederlandse taalsituatie. Hij legt op de achterflap de titel uit: ‘Van iemand die slecht z´n dinges onthoudt, iemand die niet in de gaten heeft waar mensen ’t in een bepaalde kwestie over hebben, zegt men “zijn hoofd is geboord”, hij heeft als het ware een gat in z´n verstand.’

Behalve Kollektieve schuld wordt het werk van Cairo weinig gelezen. De taal van Cairo zal veel mensen die het Algemeen Nederlands in de koloniale tijd, maar ook nu nog, met de paplepel ingegoten kregen (en krijgen), onzeker maken.

De vraag die zich opdringt nu Edgar Cairo weer aandacht krijgt door de documentaire Ik ga dood om jullie hoofd van Cindy Kerseborn en activiteiten voor scholen, is: wat willen we met het werk van Edgar Cairo? Moet het niet veel meer onder de aandacht gebracht worden van leerlingen en studenten en daardoor ook een plaats krijgen binnen de ‘canon’ van de Surinaamse literatuur? Zeker! Het werk van Edgar Cairo is uniek. Het laat je het gewone Suriname echt meebeleven, het laat je op een creatieve, beeldende manier zien wat de koloniale, christelijke politiek met de eigenheid van Suriname gedaan heeft. Het laat je genieten van de eigenheid van gesproken taal in Suriname, die Cairo in een aantal werken nog op zijn manier heeft ‘aangedikt’ tot het Cairojaans. Cairo moet ingeburgerd worden in onze literatuur. Daartoe zijn al waardevolle stappen gezet, die tot voorbeeld kunnen dienen.

Van 28 maart tot 14 april 1998 werd in Theater Unique het toneelstuk Yorkafowru, Elzaro en de Doodsboodschapsvogel gespeeld door het ‘Theatercollectief’, in een verkorte bewerking van Sharda Ganga. Zij had ook de regie. Het stuk dat door Cairo geschreven werd voor een cast van vijftien man, werd door Sharda, met toestemming van de auteur, teruggebracht tot slechts twee acteurs, Felix Burleson en Clinton Kaersenhout. Het resultaat van de veranderingen was een stuk dat veel succes had hier en in Nederland. Edgar Cairo zag het in Amsterdam en Sharda herinnert zich nu nog dat hij er heel gelukkig mee was. Ook dit stuk is geschreven vanuit het winti-denken en ook hier zien we een worsteling met het koloniale verleden. Elzaro is een ‘ongeboren vrucht’ op weg om als mens op de wereld te komen. Hij ontmoet Yorkafowru, de geestenvogel. Die heeft de taak de ongeborene bewust te maken en identiteit te geven. Elzaro leert kijken naar de wereld, naar het leven met alle misstanden die daarbij horen, ook wat betreft het koloniale Surinamer zijn.

Een tweede ‘Cairo-hoogtepunt’ hier in Suriname was het Edgar Cairo-project van de MO-B-opleiding van het IOL in maart 2001. Cairo was toen al ruim een jaar overleden. Enkele weken lang werd er een middag per week tijdens de lestijd aandacht besteed aan Edgar Cairo. Docenten gaven college over zijn werk, en studenten (zelf docenten op vos-scholen). Het moest eenvoudig en boeiend zijn, want klassen van vos-scholen, vooral uit die van Lelydorp, participeerden. De doelstelling van het project was dan ook: het werk van Cairo naar de scholen brengen. Die doelstelling moet weer opgepakt worden en uitgevoerd! Leerlingen hebben veel plezier in het werk van Cairo, bleek toen, als het op een creatieve manier gebracht wordt. Door bezig te zijn met Cairo’s proza, poëzie en drama ga je het eigene meer waarderen en vooral de klankrijkdom, de bondigheid en geweldige humor van het Surinaams-Nederlands, dat Cairo opvoerde tot ‘zijn eigen ding’. Dan zijn we trotse hanen die zich niet de nek laten omdraaien. ‘Baas Eigenaar’ kan zelf stikken!

Achtergrondliteratuur: Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur’(2003) van Michiel van Kempen bevat alle informatie over Edgar Cairo’s totale werk en een beschrijving van zijn leven.

Ashetu en San A Jong gedoopt

Op zondag 11 december j.l. werden twee uitgaven ten doop gehouden bij de Vereniging Ons Suriname in Amsterdam: de verhalenbundel De laatste parade door Ruth San A Jong en de dichtbundel Dat ik je liefheb van Bernardo Ashetu, verzameld en van een nawoord voorzien door Michiel van Kempen. Een foto-impressie.

Peter de Rijk interviewt Ruth San A Jong

Van links af Ruth San A Jong, Michiel van Kempen en Franc Knipscheer

V.l.n.r. Raj Mohan, Cindy Kerseborn en Ruth San A Jong

De handen van gitarist Frank Ong-Alok

Ruth San A Jong met zangeres Fleur Tolman

Uitgever Franc Knipscheer fungeerde als host van de middag

Aandachtig publiek

Peter de Rijk interviewt Michiel van Kempen

Ruth San A Jong signeert onder het toeziend oog van Myra Winter

Hartverwarmend

Of San A Jong ook beriman [dragers] op haar begrafenis wenste, wilde deze interviewer, Andre Reeder, weten.

Jesi!! Jes’ mi no?! Literaire avond over Edgar Cairo

Powisi. Foto © Jeff Grabert

Schrijversgroep '77 in samenwerking met Stichting Cimaké Foundation (Cindy Kerseborn), NAKS (Na Afrikan Kulturu fu Sranan) en studenten van de opleiding Nederlands van het Instituut voor de Opleiding van Leraren, nodigt u uit voor een gevarieerde avond over Edgar Cairo.
Edgar Cairo (1948-2000) was een gedreven schrijver, die vooral opviel door zijn authentiek taalgebruik (het Cairojaans) en zijn strijd voor waardering van het Creoolse eigene. Hij schreef gedichten, een tiental boeken, enkele toneelstukken en talloze columns.

Programma:
19.00 - 20.00u Inloop

Cindy Kerseborn op de borst van Adriaan van Dis in Berkeley,
Foto @ Sanne Landvreugd

20.00 - Geluidsfragment 'Faladan Banja' van Cairo
20.05 - Welkom door conferencier Ismene Krishnadath
20.10 - Prozavoordracht door Andy Plak
20. 20 - Slides
20. 30 - Creatief omgaan met Cairo / Studenten IOL
20.40 – Geluidsfragment Toe Moi Powisi
20.45 - Pauze
21.00 - Voordrachten Celestine Raalte
21.10 - Geluidsfragment Jesi!! Jes' mi no?!
21.15 - Meningen over Cairo / talkshow
21.45 - Optreden NAKS
22.00 - Sluiting/nababbel

Datum: donderdag 17 november 2011
Locatie: Tori Oso, Frederick Derbystraat 76, Paramaribo
Entr''ee volgens Cairo''s normen: 500 us $