Sinterklaas een waardevolle fictie?

Sinterklaas bij zijn aankomst in Dordrecht op 12 november. ©ANP

De vraag blijft: hoe ervaren donkere mensen dit feest?
“De discussie over het racistische gehalte van Sint en Piet is al bijna even folkloristisch als het sinterklaasfeest zelf. En toch is er dit jaar iets anders dan anders: bij de intocht van de Sint in Dordrecht en in Amsterdam werden in totaal tien mensen gearresteerd, omdat ze teksten toonden als 'Zwarte Piet is racisme'. In het jaar van revoluties en pleinbezettingen wordt Sinterklaas een figuur die bij zijn intocht activisten laat verwijderen door de politie. Een zorgelijke ontwikkeling?”

Dit is het intro bij het artikel “Sinterklaas blijft een lastige leugen” in dagblad Trouw van vandaag, waarin twee denkers, bijzonder hoogleraar politieke filosofie en ethiek van technologie aan de Universiteit Twente Sabine Roeser, en filosoof en directeur van de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISVW) te Leusden René Gude, hun visie geven op de actualiteit. Zij vragen zich af of deze kwestie te obscuur is om aandacht aan te besteden, of dat die juist duidelijk maakt dat de sinterklaastraditie aan vernieuwing toe is. Alhoewel beiden een aantal punten scoren, stelt hun discussie toch zwaar teleur. En of dit als een zorgelijke ontwikkeling moet worden gezien zoals in de inleiding wordt gevraagd, blijft door hun domweg onbeantwoord.

Sabine Roeser

Alhoewel Roeser begint met het racisme van het sinterklaasfeest te relativeren: “Zwarte Piet is getransformeerd van een slaafje naar een slimme, snelle kinderheld”, vervolgt ze: “Maar dit jaar ben ik zelf gechoqueerd. Want als blanke kan ik zo'n redenering wel houden, maar de vraag blijft: hoe ervaren donkere mensen dit feest? Als zij zich gekwetst voelen, is het minste wat wij kunnen doen: die gevoelens serieus nemen. Maar wat doen we? Precies het tegenovergestelde. We pakken die mensen hardhandig op, omdat ze het kinderfeest zouden bederven. Terwijl ze daar in stilte stonden en geen kind daar aanstoot aan neemt - anders dan aan zo'n arrestatie.”

Schrijnend dat dit gebeurt,
schrijnend dat er nauwelijks discussie over is
Haar conclusie: “Het feit dat er mensen worden opgepakt omdat ze een onwenselijke boodschap verkondigen, is een gotspe. In alle andere gevallen zou hier grote commotie over zijn ontstaan. Maar kennelijk is Sinterklaas ons te heilig om het politieoptreden bij zijn intocht te bekritiseren. Helaas bewijst het optreden het gelijk van de demonstranten: Sinterklaas wordt in het populistisch-nationalistische kamp getrokken. Niet de demonstranten politiseren de Sint, maar de agenten en mensen die geen aanstoot nemen aan hun optreden. Schrijnend dat dit gebeurt, en schrijnend dat er nauwelijks discussie over is. Ik denk dat het komt doordat we niet meer politiek correct mogen zijn. In de jaren negentig moest je het zijn, nu mag het niet meer."

Behalve dat hij ergens roept: “Maar dat racistische element blijft problematisch”, gaat het begrip racisme echter helemaal aan Gude voorbij, hem is het meer te doen om het sinterklaasfeest als een “lastige leugen”. Gude: "Ik zou er persoonlijk niet rouwig om zijn als we Sinterklaas zouden afschaffen, maar ik begrijp best dat dit voor velen een te groot offer zou zijn. Bovendien ben ik zeer voor volksfeesten. Eén van de grote problemen van de wereldbevolking, maar ook van de 17 miljoen Nederlanders, is dat we een soort band moeten zien te creëren, een band die er zonder inspanning niet is. Een nationale identiteit is net zo'n grote leugen als Sinterklaas zelf."

René Gude

"Ik ben er dus voor", vervolgt Gude, "om bepaalde waardevolle ficties collectief in leven te houden. Dat is zelfs hard nodig om te kunnen samenleven. Maar uit dit kwalijke incident blijkt wel eens te meer dat we ons er altijd van bewust moeten blijven dat wij het zelf zijn die de traditie vormen. Sinterklaas is als was in onze handen, dus hebben we de plicht om hem zo te modelleren dat hij past bij onze manier van leven. Er is niets aan de Sint dat niet ter discussie gesteld mag worden. Er is geen onaantastbare, 'echte' kern van de traditie. Ik stel voor: Sint in de komende jaren geleidelijk aan bruin laten worden, en de pieten wit. Volgend jaar beginnen."

Inderdaad een zorgelijke ontwikkeling
De punten van belang uit deze discussie zijn:

1) Het sinterklaasfeest wordt niet gepolitiseerd door de demonstranten, nee, het wordt gepolitiseerd door de agenten en de mensen die géén aanstoot nemen aan hun optreden, of sterker nog, die het toejuichen.
2) Politieke correctheid is niet meer toegestaan.
3) Wij zijn het zélf die de traditie vormen: “Sinterklaas is als was in onze handen, dus hebben we de plicht om hem zo te modelleren dat hij past bij onze manier van leven. Er is niets aan de Sint dat niet ter discussie gesteld mag worden. Er is geen onaantastbare, 'echte' kern van de traditie.”

Het slot van Gude, tevens het slot van deze discussie: “Ik stel voor: Sint in de komende jaren geleidelijk aan bruin laten worden, en de pieten wit. Volgend jaar beginnen”, is even belachelijk als ontmoedigend. Als dit alles is wat Gude ziet als zijn “plicht om het sinterklaasfeest zó te modelleren dat hij past bij onze manier van leven”, had hij beter thuis kunnen blijven.

Het is de hoogste tijd dat deze discussie op een hoger niveau wordt getild, want op deze manier gebeurt er nooit iets.