Blauw is de kleur van de hemel, daar waar de goden wonen. Het wordt in diverse culturen gezien als de kleur van macht en de kleur van bescherming. De duivel daarentegen is relatief. Waar hij in het Westerse denken de plek inneemt van de tegenstander bestaat hij in het oude West Afrikaanse denken van voor de monotheïstische religies niet. Dit denken dat de oversteek heeft gemaakt naar Suriname, manifesteert zich in de Winti-filosofie en de voorouderverering. Zowel het eren van de goden als de voorouders was voor de tot slaaf gemaakten verboden omdat het gezien werd als des duivels en gevaarlijk. Beide praktijken zijn honderden jaren in het geheim uitgevoerd.Als je niet weet waar Metis Galerie precies ligt, is het vinden ervan als op zoek gaan naar een geheime plek. De nummering op de Lijnbaansgracht is niet makkelijk te volgen en bij het zoeken stuit je op de hekken van de Noord-Zuidlijn. Een lastige rivier om over te steken, maar als het lukt kom je bij de plek die aankondigt de ontmoeting tussen een Sjamaan en Dr. Frankenstein.
De Sjamaan in dit verhaal is Remy Jungerman. Zijn verbeelding van de voorouderverering laat een splitsing zien tussen felle kleuren en rustige tonen. In de Surinaamse beeldcultuur die Jungermans culturele achtergrond vormt, separeert hij hiermee het rijk van de levenden van dat van de doden. Offers en rituelen uit zijn persoonlijke geschiedenis worden twee dimensionale weergaven van contact met het verleden. Jungerman maakt een realiteit zichtbaar die lange tijd was verborgen. De levendige collages vertellen het verhaal van een levensbeschouwing die gericht is op het vinden van balans tussen verleden, heden en toekomst. In deze show zijn ze een cursus Afro-Surinaamse rituelen en filosofie voor beginners. Het is een spoedcursus die fungeert als inleiding tot het begrijpen van de rustige abstracties in de muurinstallaties.
De ruimtelijke werken verwijzen naar de meerdere dimensies waarin deze Afro-Surinaamse gedachte zich afspeelt. Door hun ogenschijnlijke platheid is het nooit zeker of men naar een sculptuur of schilderij kijkt. Het lijnenspel dat is afgeleid van de rituele pangi (omslagdoek) impliceert een oneindigheid in tijd en ruimte. De zorgvuldig geplaatste objecten markeren het moment van contact tussen mens en het verleden. Deze offers verschaffen toegang tot een multi-dimensionale wereld waar de kennis van de voorouders ligt verborgen.
Onttrokken aan de eerste blik, net om het hoekje staat het aandeel van Dr. Frankenstein beter bekent als Folkert de Jong. De keuze voor het werk ‘The Last Thinker’ had niet treffender gekund. Het sculptuur is een verbeelding van Auguste Rodin’s ‘De Denker’. In Rodins originele beeldengroep kijkt de Denker uit over de figuren onder hem in de hel. De Jongs interpretatie zit op houten pallets en heeft zijn hoed afgezet om eens rustig na te denken over wat hij ziet. Met de nieuwe informatie die beschikbaar komt door het werk van Jungerman heroverweegt ‘de laatste denker’ zijn interpretatie van de wereld. Daardoor komt in deze duoshow het werk van De Jong in een heel ander daglicht te staan. Het vervult een functie als vertegenwoordiger van Westers denken in een West-Afrikaans metafysisch stelsel. De Denker van Rodin wordt hier in verband gebracht met de Afro-Surinaamse filosofische traditie waar van origine ‘de hel’ niet bestaat. Als denker kan men zich dan afvragen hoe de Westerse filosofie zich had ontwikkeld als zij niet vast had gezeten in de gedachte dat het licht moet overwinnen op het donker.De combinatie van deze twee kunstenaars en deze werken laat zien dat beide kunstenaars breken met traditie. Remy Jungerman doet dat door zichtbaar te maken wat tot voor kort geheim was. Daarnaast laat hij een manier zien waarop eenheid behouden wordt binnen een Caribische traditie. Folkert de Jongs ‘laatste denker’ heroverweegt de voorouderlijke filosofische traditie waar hij uit voortkomt. Als onderdeel van zijn Saltimbanques-serie benadrukt “The Last Thinker” de ironische zijde van het onbegrip tussen twee culturen.
Met Blue Devil is er een show weggezet die kennisoverdracht propageert. Wat in het ene systeem als een duivel wordt gezien, is in het andere een scheppende kracht. De Sjamaan en Dr. Frankenstein leggen de basis en wij als participanten op deze geheime plek volgen het voorbeeld.
Blue Devil
Metis Galerie – Lijnbaansgracht 316, Amsterdam
Open: van 8 oktober tot 13 november
Info illustraties:
Remy Jungerman, Blue Devil, 2010/ mixed media, collage/ 122 x 150,5 cm/, © Office for Contemporary Art Amsterdam
Foto: Aatjan Renders
Folkert de Jong, The Last Thinker, 2010, © Office for Contemporary Art Amsterdam
foto: Aatjan Renders
