Drie nieuwe boeken van Ismene Krishnadath

Onlangs verschenen drie nieuwe titels van Ismene Krishnadath.
De bundel Welkom Vreemdeling/Welcome Stranger, is geïnspireerd door een bezoek van Schrijversgroep77 aan Zuid-Afrika. Op drie manieren wordt de ontmoeting tussen mensen met verschillende culturen beschreven. Uit de wereldgeschiedenis blijkt dat deze ontmoetingen met diepgevoelde, vaak pijnlijke emoties gepaard gaan. De andere verhalen, hebben etnische diversiteit, overleving en kindermisbruik als thema.

In De vangst van Moen Djasidin dreigt de Djasidin-familie uit te sterven. Moen is de laatste zoon en als geen ander verlangt hij naar kinderen om zijn plaats in het hiernamaals te behouden. Het gevecht met de natuur en het menselijke verlangen om de familie in stand te houden zijn belangrijke themas in deze novelle.

Ram pakt een dief vertelt over Ram die samen met Bello en de politie een dief pakt. Op de laatste bladzijden oefeningen voor het lezertje. Met tekeningen van Raquel Yhap.

Aan de boeken wordt tijdens verschillende presentaties in Suriname en overzee aandacht besteed in aanwezigheid van Ismene Krishnadath.

29 augustus van 18.00 - 20.00 u in het Cultureel Centrum Suriname (bibliotheek)
19 september Boekhandel Diamond Worthy Books - Rotterdam
Van 14.00-17.00 uur zijn er activiteiten voor kinderen.

Om 19.00u is er een presentatie voor volwassenen rond de verhalenbundel Welkom Vreemdeling/Welcome Stranger. Ontmoeting van culturen is hierbij het thema. Er zal ook een documentaire worden vertoond van het bezoek dat Schrijversgroep 77 in 2008 bracht aan Zuid-Afrika.

Plaats: Diamond Worthy Books, Willem Buytewechstraat 223c, 3024 XK Rotterdam, Tel. 010-2763225, Mobiel: 06-44007850
23 september - University of the Western Cape - Kaapstad - Zuid-Afrika
April 2010 - University of Louisiana/ACWWS - Louisiana - USA

Boeken op Curaçao

Ik ga een paar weken college geven aan de nieuwe mastersopleiding van de Universiteit van de Nederlandse Antillen op Curaçao. De UNA vergoedt reis en hotel en geeft een daggeldvergoeding waarvan logies, maaltijden en transport betaald moeten worden. ‘Transport’ betekent: of wachten op busjes die niet komen, of altijd taxi’s nemen, of zelf een autootje huren, zodat je ook gemakkelijk op de verafgelegen stranden kunt komen. Want je bent natuurlijk wel een mafketel als je veertien dagen op Curaçao hebt gezeten en nooit een duik in de vakantiefolder-blauwe zee hebt gemaakt. Fietsen zou kunnen, maar is bij de temperaturen van het Caraïbisch gebied geen lachertje. Tegen de tijd dat je op je werk komt, tekenen zich grote natte plekken af op je shirt: onder de oksels, op de rug en – bij de minste of geringste embonpoint – ook op de buik. Fietsen is wel sterk identiteitsbevestigend: alle Antillianen weten dat het zwetend geval met rood hoofd dat daar puffend voorbijkomt, een Hollander is. Zo zie je ze ook bij bosjes in de straten van Paramaribo tegenwoordig, vooral jonge stagiaires op omafietsen, nagefloten door vrolijke wegarbeiders (die overigens nooit aan een fietspad werken, in het Caraïbisch gebied heeft niemand ooit van fietspaden gehoord). Maar ik ben de stagiaireleeftijd al lang voorbij, en de illusie dat er nog ooit iets zinvols over mijn identiteit gezegd zou kunnen worden ook. Dus wordt het een autootje. Ik heb mazzel: van vriend Erich Zielinski hoor ik dat ik zijn ouwe karretje mag gebruiken.

Nu een reis en hotel geboekt. Natuurlijk wil je als letterkundige in het Avila Beach, waar Boeli van Leeuwen op het terras altijd heel chique zijn koffie dronk en gasten ontving – er is na zijn dood een plaquette opgehangen met een mooie tekst van Tommy Wieringa over Boeli. Maar het Avila valt ver buiten de daggeldvergoeding van de UNA, sterker nog: elk strandhotel is zo prijzig dat het buiten de daggelden van de UNA valt. Ik stel geen uitzonderlijke eisen aan een hotel: casino, massage, fitnessruimte, het hoeft allemaal niet voor mij; als je er maar wat kunt drinken en eten en liefst toch niet te ver van de zee bent. Diana Lebacs kent wel een goed en mooi huis in Santa Rosa, maar dan zit ik daar helemaal alleen, met het enige voordeel dat ik om de drie dagen een andere slaapkamer kan nemen.

Ik surf me een ongeluk op internet, maar vind niet wat ik zoek. Wim Rutgers raadt mij aan naar Arkefly te kijken, die een combinatie van vlucht met hotel tegen schappelijke prijzen aanbiedt in samenwerking met Kras Reizen. Ook die hotels vallen allemaal ver buiten het budget, op Trupial Inn na. Het ligt wel niet aan het strand maar het heeft een zwembad en ziet er verder redelijk uit. Er is alleen iets geks aan de hand: als ik de prijs voor half-pension opvraag komt er maar liefst 1720 euro bij, en voor volpension zelfs 8.000 euro! Het allerduurste hotel op Curaçao, Kura Hulanda, berekent voor volpension voor 14 dagen een meerprijs van 750 euro, dus er moet een grove fout in het Kras-systeem zitten. Ik stuur een mailtje, maar denk vervolgens: ik kan ook wel even opbellen. Dat valt niet mee vanuit België, want Kras heeft alleen 0900-nummers waarvoor je moet betalen en dat kan niet bij internationaal bellen. Via een omweg en heel lang wachten kom ik toch bij een dame in Ammerzoden uit. Die denkt dat ze een gek aan de lijn heeft, en zegt: nee, het systeem moet kloppen. Vind ik ook. Maar als ze het systeem zelf uitprobeert ziet ze dat er iets vreemds aan de hand is. Ik word later teruggebeld, zegt ze. Ik wacht de rest van de dag, maar het telefoontje komt pas laat de dag erna: het systeem is aangepast en klopt nu! Maar als ik de website aanklik blijkt er nog steeds te staan: voor halfpension 1720 euro aan meerprijs en volpension uiteraard meer dan 8.000. Inmiddels heeft ook Thea Aynacioglu van het Contact Center mij per mail verzekerd: ‘Dit klopt wel dat deze prijzen worden gehanteerd bij dit hotel. De toeslagen voor halfpension en volpension zijn inderdaad prijzig op Curaçao.’ Dus Trupial Inn zelf maar eens aangeschreven. De Sales & Marketing Director laat weten: ‘Onze meal plan prijzen zijn inderdaad vermeld op onze website maar zijn niet meer van toepassing.’ Ik besluit dan toch maar via Arkefly/Kras te boeken, maar dan alleen logies/ontbijt. Marlies van Wijk, Helpdesk Kras, reageert met een mail: ‘De prijzen die vermeld staan op onze website kloppen.’ Ik check het nog maar eens. Ze kloppen niet.

Miriam Sluis laat mij weten dat er wel degelijk heel leuke en betaalbare accommodatie op Curaçao is. Ik begrijp nu dat de grote touroperators met hun duurbetaalde it’ers en via omkoping van Google zorgen dat zij met hun sites altijd tot de eerste tientallen hits horen, wat je ook opsurft. Ik besluit mijn boeking bij Kras te annuleren, want het is toch te bespottelijk dat je niet half-pension tegen een redelijk tarief kunt boeken. Binnen drie minuten reageert Bart de B** van Kras.Nl: ‘Bij deze reis is het wel degelijk mogelijk half pension of vol pension te boeken.’ Een uur later gaat de telefoon: een dame van Kras vertelt mij dat er een fout in het systeem zat en of ik nu alsnog de reis wil maken.

Ik heb inmiddels zelf een vlucht geboekt en rechtstreeks een betaalbare accommodatie gevonden, een stijlvol aangepast oud landhuis dat slechts acht kamers kent en dus geen boodschap heeft aan de hordes van de touroperators. Zojuist kwam er een mailtje binnen: Wenze-Albert Sterrenburg van Kras Verkoop & Reserveringen deelt mij mee: ‘De toeslagen waar u over spreekt, kunnen wij niet terugvinden. Wanneer u halfpension bij boekt betaald u een meer prijs van € 220,00 en bij volpension is de meerprijs € 330,00.’ U betaald met een d. Maar ik betaald helemaal niks.

De schrijver met de grootste energie sinds Albert Helman

Abdelkader Benali, Noraly Beyer, Felix Burleson, Arthur en Henriëtte Cairo, Lydia Emanuels, Eva Essed-Fruin, Maarten van Hinte, Sanne Landvreugd, Ellen Ombre, Rappa, Michael Tedja, Manoushka Zeegelaar en nog vele anderen werken mee aan de Tweede Caraïbische Letterendag, op zaterdag 5 september a.s. Het programma is gewijd aan de het thema: wat kunnen de Grote Voorbeelden doorgeven aan jonge schrijvers? Wat doe je met tradities? Binnen dat kader is het programma voor de pauze geheel gewijd aan de grote schrijver Edgar Cairo (1948-2000), ‘negerschrijver’ zoals hij zelf met trots altijd zichzelf proclameerde. Plaats: Openbare Bibliotheek Amsterdam. Aanvang: 19.00 uur. Voor het volledige programma klik hier

Edgar Cairo 1948-2000; trauma’s verwoord
Het lijdt geen twijfel dat Edgar Cairo na Albert Helman de Surinaamse schrijver is geweest met de grootste energie en de grootste verbeeldings­kracht. Donderdag 16 november 2000 werd hij gevonden in zijn Amsterdamse woning; hij overleed, evenals drie van zijn broers, aan een maagbloeding, mogelijk een dag eerder.

Edgar Cairo was een absolutist, iemand die de koloniale geschiede­nis in alle uithoeken verkende en er zijn schreeuw over liet horen. Geen enkele andere schrijver uit Neder­lands West-Indië heeft de koloniale trauma's zo indringend verwoord in zoveel genres als Edgar Cairo. Dat klinkt alsof hij een loodzwaar oeuvre bij elkaar schreef, maar er zijn weinig schrijvers bij wie het plezier van het schrijven zo van elke pagina spatte als Cairo. Zijn reeks boeken vormde bovenal een menselijk oeuvre waarin de tragiek dragelijk werd gemaakt door de geestig­heid van observe­ren.

Edgar Eduard Cairo werd op 7 mei 1948 geboren in Paramaribo. Zijn ouders waren afkomstig uit het district Para, echte negers vanuit het diepste van de plantagecultuur van Suriname. Zij brachten hem een besef van zijn roots bij dat hem nooit meer zou verlaten. Edgar had een goeie kop, en belandde op het hoogst bereikbare: de Algeme­ne Middelbare School. Hij was een echte erfjongen maar de rumoerige volkserven vorm­den een slechte studie-omgeving; zenuwen speelden hem parten, de maag speelde op, hij kwam enkele weken bij het gezin van de visionaire econoom Frank Essed en zijn vrouw Eva Fruin die hij als lerares Nederlands had leren kennen (een tijd waarover hij de roman Adoebe lobi/Alles tegen alles zou schrij­ven). Hij slaagde, ging naar Amsterdam, studeerde Neder­lands en Algeme­ne Litera­tuurwetenschap en zoog alles in zich op wat aan zijn oeuvre een uitzonder­lijke diepgang zou verle­nen: de culturen van het Caraïbisch gebied en Afrika, algemene taalweten­schap, dramaturgie.

Hij debuteerde in 1969 met een novelle in het Sranan die nog altijd zijns gelijke in die taal niet heeft gevonden: het indringende verhaal over een vader-zoon-relatie Teme­koe. Later herschreef hij het verhaal tot twee Nederlandstalige versies. Vooral nadat hij in 1977 In de Knipscheer als uitgeverij had gevonden, hield de stroom publica­ties niet meer op. Hij publiceerde in ruim tien jaar tijd vijftien prozaboeken, negen dichtbundels en acht toneelstukken, nog afgezien van talloze essays in tijdschriften en minstens vijf romans die niet in druk verschenen.
Hij verbreedde zijn aandachtsveld: van de stadser­ven van Paramari­bo, naar het leven in de Suri­naamse districten, weer later naar het Ca­raïbisch gebied en de historie van de negerslaven, nog later naar de si­tuatie van Surinaamse migranten in Neder­land en de multiculturele Hol­landse samenle­ving, tenslotte naar Afrika en de geschiedenis van de koloni­sering van de negers en de oorsprong van wat Cairo het `negerver­driet' noemde.


Zijn boeken werden alsmaar omvangrijker: zijn roman Jeje Dis­i/Karakter's krachten telde 560 pagina's, zijn verzamelde gedichten Lelu! Lelu! Het lied der vervreem­ding 877 pagina's. Hij trad talloze malen op in binnen- en buitenland, schreef columns voor de Volkskrant en De Groene Amster­dam­mer, het succes kende geen grenzen meer. Hij kocht een rode Maserati die al gestolen werd aleer hij er het Rokin mee voorbij was. De geschiedenis werd teruggekocht met kostbare meubels uit de koloniale tijd. Met zijn eigenzinnige taalgebruik, een enorm creatief doorgevoerde vorm van Surinaams-Neder­lands, bereikte hij echter niet een massapubliek. Eind jaren '80 begon hij te schilde­ren met hetzelf­de fanatisme als hij schreef. Wie zijn huis in wilde, moest zich tussen plafond­hoge stapels schilderijen doorwrin­gen. Met zijn laatste boeken kon geen lezer hem nog volgen. De psycho­se was compleet. Hij meende dat zijn inspira­tie rechtstreeks van God kwam en de taal van Shakespeare en Dante.

De laatste jaren was hij weer op de terugweg. Het diepzinnige toneel­stuk De doodsboodschapsvogel uit 1978 werd zijn eerste stuk dat in Suriname en Neder­land werd opgevoerd. Hij overleed in Amsterdam-Oost een wijk vol van de minderheden waarvoor hij jarenlang met bruisende energie op de bres stond. Maar in zijn woonkamer, blauw verlicht door een gaskachel, heeft hij het gevecht met zijn doodsbood­schaps­vogel alleen moeten leveren.

Michiel van Kempen

[Verschenen in NRC Handelsblad, 18 november 2000]

De geschrapte godverdomse neger

Marc Reugebrink schrijft op zijn blogspot De Inwijkeling:

Inmiddels werd de Engelse vertaling van mijn radioboek door Michael Blass uitgezonden, voorgelezen door David Swatling. In de aanloop naar de vertaling bleek dat het noodzakelijk was enkele namen te veranderen, alsook de titel van een en ander zo te verbuigen dat het paste binnen wat gezegd wilde zijn (er is bijvoorbeeld een verband met de mythe van Marsyas, waardoor de naam van een van de hoofdpersonen — Martin As — veranderd werd in Marc Suys). Ik was zeer tevreden over die vertaling, en na nog even geflirt te hebben met het idee om zelf ook de Engelse versie voor te lezen (men studeert niet voor niets viereneenhalf jaar Engels aan een lerarenopleiding, waar er veel aandacht werd geschonken aan vooral uitspraak), ben ik bij het horen van het resultaat dan toch blij dat ik dat aan een native speaker heb overgelaten.In hoeverre kent men zijn eigen teksten uit het hoofd? Niet. Maar wel valt onmiddellijk op wanneer er iets niet in de haak is. In de Nederlandse versie komt de volgende passage voor:

‘Ziet u?’ zei hij, ‘geen embouchure. Uw lippen zijn te dik.’

‘Onzin.’

Er viel iets door ons heen, leek het.

Achterin het orkest maakte Van Eupen een plotselinge beweging, waardoor de souzafoon die rond zijn lijf zat in botsing kwam met de tuba van Van Wieringen.

Met een ruk draaide Somner zich om. Erik Kalekamp stond nog steeds naast het verhoog en keek Somner een kort ogenblik recht in de ogen.

‘Onzin’, zei hij weer, en sloeg zijn ogen neer.

‘Onzin?’ vroeg Somner dreigend.

‘Lippumdoemzrnuttoe’, mompelde Kalekamp.

‘Wát zegt u, meneer Kalekamp?’

‘Lippen doen er niet toe. Dik of dun bedoel ik. Doet er niet…’

Hij slikte even.

‘Louis Armstrong heeft nog veel dikkere lippen dan hij daar’, zei hij.

‘Ah…’ zei Somner, ‘ach zo… Louis Armstrong.… Loe Wie Arm Strong. Dat is het dus. Hmhm. Louis Armstrong.’ Zijn stem werd luider. ‘Louis Armstrong? Louis Armstrong? Die Louis Armstrong van u hè, meneer Kalekamp, die Louis Armstrong, die is… dat is… Die Louis Armstrong is godverdomme een néger!’

en en ander is in het Engels keurig vertaald:

‘You see?’ he said. ‘No embouchure. Your lips are too thick.’

‘Nonsense.’

Something seemed to have dropped into our midst.

At the back of the band, Van Eupen made a sudden movement, so the sousaphone around his body knocked into Van Wieringen’s tuba.

Somner turned round with a jerk. Erik Kalekamp was still standing next to the dais and for a brief moment he looked Somner straight in the eye.

‘Nonsense,’ he repeated, and cast his eyes downwards.

‘Nonsense?’ asked Somner threateningly.

‘Lipsgotnunnerdowit,’ mumbled Kalekamp.

‘I beg your pardon, Mr Kalekamp?’

‘Lips have got nothing to do with it. Thick or thin, I mean. Nothing to do with it.’

He swallowed.

‘Louis Armstrong’s got much thicker lips than him,’ he said.

‘Ah…’ said Somner, ‘ah, right… Louis Armstrong… Loo Wee Arm Strong. That’s it then. Hmhm. Louis Armstrong.’ His voice grew louder. ‘Louis Armstrong? Louis Armstrong? That Louis Armstrong of yours, Mr Kalekamp, that Louis Armstrong, he’s… he’s… That Louis Armstrong is a bloody nigger!’

Die laatste zin is natuurlijk, op zijn allerzachtst gezegd, politiek incorrect, en zorgt in de politiek correcte omgeving die literatuur gewoonlijk is voor een zeker schokeffect. Het verhaal gaat onder meer over de noodzaak van zuiverheid en harmonie, en dat wordt op dit punt dus doorgetrokken in het bedenkelijke. 'Wij zijn geen wilden', zo stond al eerder in de tekst toen de hier optredende Kalekamp aan Somner vroeg of er misschien niet een woodblock aan de slagwerksectie toegevoegd kon worden. Jazz wordt door Somner met jungle en een gebrek aan beschaving geassocieerd. Zuiverheid loopt niet zelden op racisme uit.

Bon, so far so good. Maar bij het beluisteren van de Engelse versie hoorde ik onmiddellijk dat 'the bloody nigger' was verdwenen. Geschrapt, derhalve. Het zou hier dus de tijd en plaats zijn om hoog van de toren te blazen en uit te krijten dat er hier sprake is van 'censuur!' Dat zou ik zelf wat overdreven vinden. Er is hier sprake van een angstvallige politieke correctheid. Je kunt beargumenteren dat je de zin over 'godverdomme een néger' niet nodig hebt om het bedoelde punt te maken, dat het onnodig shockerend is — maar dat laatste geloof ik niet. Pas met die zin wordt het denken over harmonie zoals dat bij Somner en andere personages in het verhaal leeft, werkelijk in het domein getrokken waar het thuishoort — juist door het schokkende racistische karakter dat het streven naar harmonie daar aanneemt.Enfin, niets om me werkelijk druk over te maken, maar nog maar eens een teken dat we in een tijd leven die beheerst wordt door een alles verlammende angst. Het zijn de biepjes van de BBC, de sterretjes in het woord f***; het is de onmogelijkheid om in sommige, op het Engels geënte chatprogramma's het woord 'kunt' te gebruiken — allemaal kinderachtigheden die voorafgaan aan wat werkelijke censuur is.

.

Titiaan, De veroordeling van Marsyas

Historische roman van Jetty Peverelli

Kumanti Kodyo of de liefdes van Lea en Esther van Jetty Peverelli is veel meer dan een historische roman. Het gaat over de strijd tussen moeders en dochters, over de eerste seksuele ervaringen, en over het zich staande houden in de volwassenheid, daarbij geholpen door seichel, Jiddisj en een verbastering van het Hebreeuwse séchel dat verstand of wijsheid betekent. Volgens Lea is het nog het beste samen te vatten als het optimaal gebruik maken van je talenten, de wil tot overleven, een tikkeltje brutaliteit en altijd met humor en barmhartigheid.

Na haar eerste verblijf in Suriname in 1979, dus na de onafhankelijkheid en voor de periode ‘Bouterse’, raakt Jetty Peverelli gefascineerd door dat land. Als ze tijdens haar daarop volgende verblijf verliefd wordt, wil ze nog maar één ding: terug. December 1982 is het zover. Haar baan als remedial teacher heeft ze opgezegd en een baan bij het speciaal onderwijs in Nickerie is haar toegezegd. Echter, de decembermoorden maken een eind aan haar plannen. De grenzen gaan dicht en Suriname gaat een onzekere toekomst tegemoet. De teleurstelling drijft haar tot het schrijven van de roman Boromangrasi. Zelf omschrijft ze haar debuutroman als een neerslag van ervaringen in Suriname, verpakt in fictie.

Het verhaal van Kumanti Kodyo: Lea is een Joodse vrouw die opgroeit in Suriname en rond de vijftiger/zestiger jaren naar Nederland vertrekt om te studeren. Ze ontmoet de liefde van haar leven, maar nadat hij haar – zwanger – verlaat, gaat ze terug naar haar geboorteland en trouwt ze met jeugdvriend Simon. Samen bouwen ze een bestaan op in Nederland.
Rond haar zestigste groeit de behoefte om op zoek te gaan naar familie. Het perspectief verschuift dan naar Esther, een bloedverwant die Lea op het spoor komt. Ondanks het enorme leeftijdsverschil ontstaat er een hechte vriendschap. Toch verzwijgt Lea lange tijd dat ze een zoon heeft. Uiteindelijk gaat Esther naar hem op zoek in Suriname.
Door het verhaal slingert zich als het ware de levensgeschiedenis van Kumanti (Kormantijn, Kormantin, Kromanti) Kodyo, een marronopperhoofd in de achttiende eeuw. Net zoals veel anderen ontvluchtte hij het juk van de slavernij en wist te overleven in de binnenlanden van Suriname, waar nog veel nakomelingen leven.

Kumanti Kodyo of de liefdes van Lea en Esther verschijnt bij GigaBoek en is verkrijgbaar in de boekhandel of via www.gigaboek.nl.

ISBN 978 90 8548 2031 – paperback 254 p. - € 19,50

Contactpersoon uitgeverij: Roel Koedijker, roel@gigaboek.nl.

Leven aan de Saramaccarivier

Bish Ganga, schrijver van het in Suriname veelverkochte Lalbahadoer; een fatale liefde (2008), maakt er ons op attent dat hij bezig is in een aantal verhalen het 'normale leven' uit het midden van de vorige eeuw van de bewoners van de rechteroever van de Saramaccarivier te schrijven. Inmiddels zijn er twee gepubliceerd in Hindu Life Magazine. Deze verhalen, aangevuld met nieuwe zal Ganga t.z.t. bundelen in een boekuitgave.

Wie helemaal naar beneden scrollt op deze blogspot vindt het verhaal '1960'.

.

Gemma Weekes in Nederland

Gemma Weekes, Brits schrijfster met Caraïbische roots, is te gast bij Manuscripta, de opening van het boekenseizoen in Amsterdam (Westergasfabriek, zondag 6 en maandag 7 september 2009). Zij verzorgt diverse optredens.

Gemma Weekes werd in 1978 geboren in Londen, en pendelt momenteel tussen Londen en
Saint Lucia. Op haar zeventiende publiceerde zij haar eerste verhaal. Daarna ontwikkelde ze zich als dichteres, schrijfster en muzikante. Haar muziek maakt ze onder de naam
Goldyroxx. Haar debuutroman, Love me, verscheen onlangs in Nederlandse vertaling.

Hou van me is een debuutroman over een onmogelijke liefde die zich afspeelt in Londen en New York tijdens een heel hete zomer. Eden, halverwege de twintig, is onzeker, weet niet goed wat ze wil en is geobsedeerd door haar eerste liefde Zed. Wanneer ze Zed na jaren weer terugziet is ze onder de indruk van zijn sexy uitstraling en de overtuiging waarmee hij zijn raps spit. Eden woont elk hiphop-optreden van Zed bij en probeert zo cool mogelijk indruk op hem te maken. Zonder resultaat. Zed is meer geïnteresseerd in haar blonde vriendin, lelieblank en superslank. Maar is de blondine de enige reden waarom een relatie niet van de grond komt? Gaandeweg blijkt dat Zed en Eden een pijnlijke herinnering delen die ze onder ogen moeten zien om erachter te komen wat echte liefde werkelijk betekent.

Enkele persstemmen:
‘Een verrassende love story geschreven in het swingende ritme van een zwoel liefdesliedje dat je op een hete zomerdag uit een open raam hoort komen.’ – Robert Vuijsje
‘Een hartbrekend verhaal over een lange, hete zomer vol eenzaamheid, onbegrip en jaloezie, maar vooral over brandende liefde die zich niet laat verloochenen.’ – Opzij
‘De treffende personages, het goed getypeerde wereldje en de snelle, speelse dialogen maken Hou van me tot een glansrijk debuut.’ – The Guardian
‘Spitsvondig en onderhoudend van toon, een bewonderenswaardig zelfverzekerd debuut.
Hou van me is een opwindende, interculturele Britse roman vol hiphop.’ – The Independent

De website van Gemma Weekes vindt u hier
Of op My Space hier


Hou van me is een uitgave van Anthos, vertaling Marja Borg, isbn 978 90 414 1460 1, 336 pagina’s, € 19,95.

Speciaal voor Manuscripta, de feestelijke opening van het boekseizoen 2009-2010 op de Westergasfabriek in Amsterdam, zal het artistieke team van MC onder leiding van Marjorie Boston het nieuwe MC tori-seizoen aftrappen met een theatrale, muzikale en poëtische middag geïnspireerd op de Caraibische literatuur. Met onder andere te gast dichteres, schrijfster en muzikante Gemma Weekes (1978) uit Londen, bekend van haar geroemde debuutroman Love me, vertaald in het Nederlands als Hou van me (Uitgeverij Anthos), de Nederlandse zanger / songwriter Pete Philly en verhalenverteller Guillaume Pool uit Suriname, Jeffrey Spalburg host de middag. Voor deze tori moeten apart kaarten worden besteld via http://www.manuscripta.nl/mc. Met deze kaart (speciale prijs van 5 euro ipv 10 euro) kan ook de rest van het programma van Manuscripta worden bezocht. De eerste 20 online kaartkopers krijgen het boek van Gemma Weekes cadeau! De MC tori begint om 15:00 u bij MC op de Westergasfabriek.

Die gozer met die koeie-oge; Rappa op de Letterendag

Voor de Tweede Caraïbische Letterendag op 5 september a.s. komt de schrijver Rappa over uit Suriname. De dag zal bijzondere aandacht wijden aan Edgar Cairo, onder meer via een toneelstuk, en Rappa neemt deel aan het debat na de pauze. De deelnemers dragen voor uit hun eigen werk en gaan in debat over de vraag wat de Grote Voorlopers in de literatuur voor betekenis hebben voor jonge schrijvers. Naast Rappa schuiven aan schrijver Abdelkader Benali, theatermaker Maarten van Hinte, beeldend kunstenaar en schrijver Michael Tedja en via een videopresentatie ook Ellen Ombre. Het gesprek wordt geleid door Noraly Beyer.

Het volledige programma van de dag vindt u door hier te klikken.

Plaats: grote zaal van de Openbare Bibliotheek van Amsterdam, Oosterdokskade (opzij van het Centraal Station).

Datum: zaterdag 5 september 2009.

Tijd: aanvang 19.00 uur exact.

Kaarten reserveren niet nodig

Hieronder een van de stukken waarin Rappa op karakteristieke wijze zijn ervaringen met lezen en schrijven vertelt.

Rappa

Onze leescultuur

Als er sprake is van een leescultuur, moet er op regelmatige basis iets te lezen zijn. Dus er moet ook sprake zijn van een schrijfcultuur. Wil die er zijn, dan moet er iets te schrijven zijn. Dus dan moet er stof tot schrijven zijn. En waar haal je die en dat stof vandaan? Dat stof dwarrelt elke dag naar beneden en bedekt ons en alles om ons heen met een laagje. Die andere stof, stof tot nadenken en als je dat hebt gedaan, stof tot schrijven, haal je uit de praktijk. Vaak is het datgene wat mensen doen, maar meer nog datgene waarover mensen het hebben, wat ze vertellen, hun tories, hun spreekstof. Daar haal je veel stof uit.

Ik moet zo een jaartje of zo oud zijn geweest toen mijn ouders mijn taalgebruik wilden reguleren. “Dit is water,” moet gezegd zijn. Ik zei:”Is nie water, is njeme-njeme.” Ik bleef dit stug volhouden, zodat mijn ouders het overnamen:”Geef hem z’n njeme-njeme,” of:”Hij wil koude njeme-njeme.” Zo leerde ik mijn moedertaal.

Een jaartje of wat verder, we reden rond in de stad, pa had net een auto aangeschaft, een Skoda, die kwam echt niet uit Japan, USA, Frankrijk of Holland. (Ai, Holland met z’n DAF, niet die trucks, maar dat variomatic wagentje dat bij het optrekken als een ouderwetse koffiemolen klonk.) We reden langs de Buitensociëteit Het Park; die eliteclub was toen gevestigd aan de Waterkant, nabij de Marinetrap, in de schaduw van het Fort Zeelandia. “Oom Fred is hier lid,” zei ma.
“Pa, ben je ook lid van hier?”vroeg ik.
“Nee,”zei hij.
“Oh, dus hier is alleen voor litten.”
Mijn ouders schoten in de lach. Ik was verwonderd. Waarom lachten zij mij uit?
“Nee jongen, hier is alleen voor leden,” zei m’n moeder. “Eén lid, twee leden.”
“Maar je zegt: één pit, twee pitten, want ik mag niet op die pitten van die knippa zuigen en tegelijk praten, anders gaat die pit in me keel, dan ga ik stikken.”
“Het is: één lid, twee leden,” zei pa.
“Dan is het ook: één pit, twee peten. En wat is het van potlood dan?”
“Twee potloden.”
“Nee,” zei ik eigenwijs, “één kind, twee kinderen, één potlood, twee potloderen.”
Weer werd ik smakelijk uitgelachen. Die potloderen hebben me nog lang achtervolgd, want in familiegezelschap werd deze anekdote die zich rond en nabij de Buitensocieteit Het Park heeft afgespeeld, steeds met groot succes, gezien de lachsalvo’s, doorverteld. Daar werd ook mijn eigenzinnigheid ten toon gespreid en de vreemde kronkels die ik blijkbaar van Onze Lieve Heer heb meegekregen. Niet voor niets antwoordde mijn oom (nu wijlen) op de vraag wie die R. Parabir was:”Oh, dat is die Rare,” dus zo mijn R. een typische inhoud gevend.

Toen moest ik leren schrijven, en daarbij bleek duidelijk dat ik links was, niet communistisch, dat kwam later een beetje, toen Humphry Keerveld en Bram Behr (beiden doodgeschoten, de ene in Guyana, de andere in Fort Zeelandia) met het Marxistisch-Leninistisch Centrum Suriname (MLCS) begonnen. Nee, ik bleek linkshandig te zijn, ik zou gaan schrijven met mijn verkeerde hand. Dus met kracht en geweld leerde ik rechts schrijven, op school, alsook thuis. Op school kreeg ik tikken op links en thuis werd mijn schrijfgerei op rechts vastgedrukt. We schreven nog met een griffel op een lei, en op de lagere school kwam daar de kroontjespen bij. Daar kon je mooi net als een speertje mee gooien op elkaar, nee, werpen naar elkaar. Maar met een kroontjespen leerde je echt schrijven, met die balpunt als modernisme leerde je alleen drukken, vandaar dat velen nu bijna dwars door hun papier drukken bij het schrijven. Moest je durven met je kroontjespen.

Op de middelbare school kwebbelde ik constant en vooral die bezadigde oudere leerkrachten konden daar niet zo goed tegen. Vooral die ene, een Hollander, één van de velen die we hier op contractbasis hadden, waarbij één tropenjaar dubbel telde op weg naar hun pensioen. Maar goed, zo werd kader naar de tropen gelokt, zo zou je kader nu naar ons binnenland kunnen krijgen en zo zou je kader in je land kunnen houden, want Suriname bevrucht al jaren de wereld met z’n kader: we staan volgens mij in de top 5 van de wereldranglijst van landen die hun kader ejaculeren.

Ik werd zodoende vaker de klas uitgestuurd, maar die ene keer werd bijna historisch; die Hollander kon niet op m’n naam komen:”Hé jij daar, nee jij, met die zwarte haren (hadden we allemaal), nee, die bruine (waren we min of meer allemaal; van zeer donker tot heel licht), nee, jij niet man, nee, jij, nee, ja, jjja, jij, die gozer met die koeie-oge, ja...,” en een ieder keek naar mij:”Ej Parra (mijn vrienden hadden dit nog niet omgedraaid tot Rappa), a kil e kaar joe.” (Die kerel roept jou). Ik werd uit mijn debat gehaald; volgens mij waren we achter in de klas heftig bezig te halen en te trekken over de vraag of je, als je snipverkouden was, beter een maandverband kon gebruiken om je overtollige neusboter in te snuiten (niet met je snuit, maar via je neus natuurlijk), dan een herenzakdoek. Nou, ik dus, die gozer met die ‘koeie-awge’, kon m’n boeltjes pakken en me gaan aanmelden bij de OoDee, de onderdirecteur. Die had er toch zo de pest in me weer op z’n matje te zien, dat hij zei:”Potverdomme kwebbelkous, wat ben je toch een verziekte leuteraar! Meld je de rest van het schooljaar om half zeven aan (de middelbare scholen beginnen nog steeds om zeven uur) en schrijf een strafopstel van één kantje met als titel:”Babbelzucht leidt tot ordemaatregelen.” Die eerste straf leerde me tot de dag van vandaag om half zeven op school te zijn; ik mag er trots op zijn dat ik in al die 35 jaar lesgeven maar vijf of hooguit tien keer te laat ben geweest, waarvan misschien twee keer door verslapen. Die tweede straf had die goeie man mij niet moeten geven, want die twee kantjes werden vier; ik explodeerde daar op papier en hij las het. Jaren daarna vertelde hij me dat hij die strafopstellen van me had bewaard, en dat het hem echt speet dat ze bij z’n laatste verhuizing zoek waren geraakt. Vooral die ene waar ik de school en de directie vergeleek met een moffen-concentratiekamp en ik de directeur betitelde als Blaffen Oberstormbahnhoffzweinhund (we kregen Duits en Europese geschiedenis, discongruente opsomming, ja, ja, ik weet het).

Toen de school (Het Surinaams Lyceum geheten, en niet dat Miranda-ding zoals ze het iets later vernoemden) vijf jaar oud was, mocht ik op voordracht van enkele leerkrachten een artikel indienen voor het Lustrumboek. Tot de dag van vandaag staat de inhoud (ik beschuldigde de regeerders van corruptie, vriendjespolitiek en a-nationaal beleid) nog recht overeind, het erecteert (wist u dat erectie vrouwelijk is?) tot vandaag. Daarna kwam de schoolkrant; mijn artikelen en idiote verhaaltjes maakten die tot de slechtste, maar meestgelezen schoolkrant van die tijd. Hetzelfde gebeurde in de Zondagkrant en de verhaaltjes daaruit werden in 1980 gebundeld en uitgebracht als Friktie Tories. De verhalen waren allesbehalve literair, waren oppervlakkig, neigden naar massalectuur, waren triviaal no moer, er zat seks in en het stikte van Surinamismen, maar tot de dag van vandaag zijn er zovele ouderen, die Friktie Tories als jongeren lazen en er een stuk leesplezier, een stukje leescultuur, een stuk identificatie en confrontatie met het eigene aan hebben gehad. En de jongeren die de verhalen nu lezen ondergaan hetzelfde. Maar zo pienter als we zijn, worden korte verhalen op het MULO geweerd van de literatuurlijst, ze hebben niets om het lijf, ze zijn te dun, die letters zijn te groot, het papier is niet wit en ze zijn te Surinaams, om maar een beetje de draak te steken met de drogredenen waarom vele leerkrachten (gelukkig echt niet allemaal) tot de dag van vandaag steengoede Surinaamse verhalenbundels (van Coen Ooft, van Ruud Mungroo, van Dobr(oe)(u), van Rappa, van John Elskamp, van...) en andere moderne uitgaven van de literatuurlijst weren, in feite censureren. En dan zijn het vaak diezelfde leerkrachten die klagen dat de jeugd niet leest, maar ze schepen die arme jongeren wel op met allerlei oubollig leesvoer, vaak dezelfde titels die ze te slikken kregen tijdens hun onderwijzers- en hoofdakteperiode. Laat de jeugd lezen wat de jeugd wil (Die eerste keer bijvoorbeeld) en daarna, als ze het lezen leuk zijn gaan vinden, buig je ze langzaam naar de literatuur die jij als leerkracht Literatuur met grote L vindt. Dan maken ze hun MULO af met een stukje leesplezier en dan trekken ze op de middelbare school geen zuur gezicht als ze alleen al de L van literatuur horen.
Ach, misschien maken we ons teveel zorgen, want volgens mij maakten de ouderen van toen zich ook ernstige zorgen om al die rommel die we lazen en die we neerpenden. Toen via hitsige liefdesbrieven, nu via puntige sms-jes, draadloos verzonden naar je geliefde. Nu schrijf je niet, maar je toetst. Zo toets je en word je getoetst.

[Eerder verschenen in Parbode]

Cynthia Mc Leod opnieuw vertaald

In 2004 verscheen de vertaling door Sean F. Taylor en Monique S. Pool van de historische roman De vrije negerin Elisabeth van Cynthia Mc Leod bij The Waterfront Press in Paramaribo: The Free Negress Elisabeth: Prisonor of Color. Vijf jaar na die eerste vertaling van de roman over het leven van Elisabeth Samson, komt het boek nu op de internationale markt. Met steun van het Nederlands Literair Productie en Vertalingenfonds is er een nieuwe vertaling gemaakt door Brian Doyle; het boek zal internationaal verspreid worden door de Londense uitgeverij Arcadia. Om haar roman te promoten maakt schrijfster Mc Leod een toer langs verschillende grote Britse steden. Het verhaal over een negerin die in de tijd van slavernij op eigen kracht een fortuin vergaarde en bewees dat zij zich niet zou neerleggen bij de wet op het verbod op het huwelijk tussen zwarte vrouwen en blanke mannen is zeker internationale aandacht waard. Nog interessanter is dat Mc Leod door het onderzoek dat zij heeft gedaan, kan aantonen dat haar verhaal op de werkelijkheid is gebaseerd.

Mc Leod zal ook ter gelegenheid van 400 jaar New York in het Brooklyn Museum een lezing houden over het koloniale verleden van Nederland. Het is bekend dat de Nederlanders New York, in de koloniale tijd een Engelse bezitting, geruild hebben met Nieuw Amsterdam (Suriname).

Masteropleiding Talen UNA gestart

Op dinsdagavond heeft de Antilliaanse minister van Onderwijs mw. Omayra Leeflang de nieuwe masteropleiding Talen van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, gevetsigd op Curaçao, officieel geopend.

V.l.n.r. prof. dr. Frank Martinus, minister Omayra Leeflang, rector dr. Rupert Silberie, prof. dr. Ronnie Severing met achterin een blik op de aanwezige studenten en het personeel.

.
Minister Leeflang wees in haar openingswoord op het historisch belang van dit moment aangezien voor het eerst in de geschiedenis er een volledige eerstegraadsopleiding voor Talen wordt aangeboden op de Antillen. Zij benadrukte het feit dat alle aanwezigen, docenten en studenten geschiedenis schrijven door als eersten aan deze nieuwe opleiding deel te nemen.
Rector dr. Rupert Silberie gaf in het kort de ontwikkeling van de UNA aan en deelde trots mee dat na de Economische en Juridische Faculteit, de op één na jongste faculteit van de UNA, de Algemene Faculteit nu ook voor het eerst een masteropleiding zal verzorgen. Ook de Technische Faculteit is voornemens dat binnenkort te doen.

Dr. Elisabeth Echteld, decaan van de Algemene Faculteit

Na een introductie van mw. dr. Elisabeth Echteld, decaan van de Algemene Faculteit, die aangaf dat er al enkele jaren initiatieven waren om de masteropleiding op te starten, waarna het er nu dan van gekomen is dat de opleiding ook daadwerkelijk opstart, werd aan de aanwezige studenten en docenten informatie geboden over het collegejaar.

De hbo-masteropleiding stoelt in het eerstejaar op vijf verschillende pijlers:
1. Taalkunde prof. dr. Frank Martinus, 2. Literatuur prof. dr. Wim Rutgers 3. Taalverwerving prof. dr. Ronnie Severing
4. Specialisatie doeltaal docenten mw. drs. Lisette Agatha (ne), drs. Ithel Brute en drs. Eithel Martis (pa) en drs. Wernher Suares (en) 5. Vrije ruimte (vak buiten de Algemene Faculteit).

Voor elke periode zijn ook gastdocenten uit het buitenland uitgenodigd, zoals prof. Van Kempen, Prof. Paasman, Prof. Appel, Prof. Faraclas.

De masteropleiding talen HBO geeft bevoegdheid tot lesgeven in de hoogste klassen van het HAVO en VWO. Titel: Master of Education M.Ed. Papiamentu/ Nederlands / Engels. Hierna kan de masteropleiding WO worden gevolgd. Titel: Master of Arts (MA)


Voor meer informatie kan men zich wenden tot Drs. Ange Jessurun
Coördinator Master of Education, Papiamentu, Engels, Nederlands
Tel: 005999 - 6671349
Email: angejessurun@hotmail.com

Bigi yari Nola Hatterman

Nola Hatterman: 'Vandaag ben ik jarig, komen jullie dansen? Dyompo, dyompo?'

Amsterdam, 12 augustus. Vandaag is het de geboortedag van Nola Hatterman. De 110e geboortedag om precies te zijn. Kroonjaren worden niet alleen in Nederland, maar vooral in Suriname uitbundig gevierd. Stel, fantaseer ik, dat ze in 1984 níet verongelukt was. Dan had ze misschien behoord tot het kleine legertje supercentenarions.
Ik verbeeld me dat ik Nola een beetje ken, sinds ik in 2006 besloot een portret te maken van deze extravagante Hollandse schilderes met haar knalrode lippen en een voorkeur voor kokette hoedjes. Alleen al het feit dat ze op haar 53e de boot pakte om in haar eentje de oversteek naar De West te maken, vond ik moedig. Wat bezielde deze Hollandse vrouw, die beweerde zich van binnen 'een neger' te voelen? Waarom schilderde ze uitsluitend portretten van 'negers'. Wat dreef haar naar Suriname? Was het een nieuwe geliefde, zoals mij werd ingefluisterd? Had ze in Amsterdam niets meer te zoeken sinds het uit was met Arie Jansma? Over die relatie wist ze in Frank Zichems documentaire Nola en de konsekwente keuze zonder een spoor van ironie te vertellen dat die beëindigd was, omdat zij van 'binnen steeds meer neger was geworden'. Arie was blank en 'dus' was het op den duur een gemengde relatie met 'alle gevolgen' vandien. Volgens de familie van Arie was de breuk vooral te wijten aan het feit dat Nola vaker vreemd ging dan Arie kon verdragen.
Ik denk, dat vooral nieuwsgierigheid naar het land van haar modellen de doorslag gaf om zich in te schepen. Een nieuwsgierigheid ingegeven door haar professie. Ze zou exposeren in Trinidad, een beetje rondreizen in de regio met als eindbestemming Suriname.

Dansen
Nola zou de laatste zijn geweest om haar exacte leeftijd te verklappen. Natuurlijk zou ze haar verjaardag gevierd hebben. Haar vrienden en oud-leerlingen zouden met de auto of bus over de stoffige, rode bauxietweg zijn afgereisd naar haar woonplaats Brokopondo-Centrum in het binnenland van Suriname. (Inmiddels wordt de weg trouwens geasfalteerd.) Ook de buren zouden een invitatie hebben gekregen om een soft of een rum-cola te komen drinken en een dansje te wagen onder de neuten van haar zelfontworpen huis: 'Vandaag ben ik jarig, komen jullie dansen: dyompo, dyompo?' Als ze visten: 'Nola, hoe oud ben je eigenlijk geworden?' zou ze wijselijk hebben gezwegen. Journalisten die ernaar vroegen zou ze echter vinnig hebben geantwoord: 'Nee, dat hoeft niet vermeld te worden.' Want denk je eens in, dat men er alsnog achterkwam dat Nola bij haar aantreden als tekenlerares bij het Cultureel Centrum Suriname zich tien jaar jonger had voorgedaan dan ze was? Of zou het er allemaal niet meer toe gedaan hebben? De ijdelheid voorbij? Mocht de districtscommissaris van Brokopondo, Vernon Pryor, onverhoopt de juiste geboortedatum hebben achterhaald, dan zou hij haar zeker een bezoek gebracht hebben. Alle honderdjarigen in het binnenland valt die eer te beurt. Dus zeker de 110-jarigen: de supercentenarions. De schoolkinderen zouden Mevrouw Nola hebben toegezongen, waarop Nola's honden - telgen van Snuitje en Tina - van schrik geblaft zouden hebben. En haar laatste pleegzoon en huisgenoot Stuart Manuel - zijn dreads inmiddels vergrijsd - zou Nola een schilderij cadeau hebben 'gemaakt'.
Was ík welkom geweest op haar feestje, peins ik. Zoals ik me vaker heb afgevraagd: zouden we bevriend zijn geraakt? Ik denk het niet en ik geef haar groot gelijk. Iedereen wil zijn verdiensten geboekstaafd zien, maar wenst zorgvuldig bewaarde geheimen niet aan de openbaarheid prijs te geven. En naar die geheimen is een biograaf natuurlijk óók op zoek.

Surinaamse aarde
Als ik al twijfelde om me anderhalf jaar lang in haar leven te verdiepen, dan haalde Frank Zichems documentaire me over de streep. Je moet een beetje verliefd zijn op de hoofdpersoon van je boek, denk ik, om die dag in dag uit in je nabijheid te velen. Haar vrolijkheid, levenslust en tegendraadsheid fascineerden me. En steeds wanneer ik het fragment zag waarmee Zichems film eindigde, zwol mijn gemoed. In dat fragment luistert ze samen met haar lievelingsleerling en pleegzoon Armand Baag naar het gedicht Wan de. Baag die inmiddels is overleden zette dit gedicht op muziek. Ze beschrijft erin dat ze ooit - wanneer ze doodgaat - in Surinaamse aarde door zwarte handen begraven wilde worden. Zo zou het ook gebeuren. Op de dag van haar ongeluk wachtte de filmmaker met een kopie van de film in de stad op haar. Ze zou de bewuste scène zelf nooit te zien krijgen; de taxi die haar reed sloeg over de kop. Nola was op slag dood. Vooral die wetenschap gaf de laatste filmscène een dramatische lading.
Ik bezocht - toen ik onderzoek ging doen in Suriname - allereerst haar graf in Paramaribo. De steen lag er verwaarloosd bij. De letters 'Een volk spreekt tot de wereld door zijn kunstenaars' waren verbleekt. Ik liet het schoonmaken en samen met een van haar oud-leerlingen legde ik de volgende dag bloemen neer. Kort daarop nam ik de taxi naar de plaats waar ze moest zijn verongelukt in het district Para. Het was al schemerdonker toen ik er arriveerde. Veel was er niet te zien. En de mensen die ik sprak, konden zich het ongeluk niet meer herinneren. Ik reisde naar Brokopondo-Centrum en stapte rond in de bouwval die haar huis was geweest. Schuw wegduikend voor de vleermuizen. Ik liep het paadje af naar het beekje achter haar huis. Ik sprak vriend en vijand. Hoe meer verhalen, hoe verwarrender soms. Het menselijk geheugen is nu eenmaal feilbaar.

Naccaraccibo
In de archieven vond ik papieren, notulen en brieven die haaks stonden op wat ik uit interviews over Nola te weten was gekomen. Zo was het zeer de vraag of Nola, die zich als fervent nationalist presenteerde, ooit de Surinaamse nationaliteit had aangenomen. Mijn liefde voor haar begon wat barstjes te vertonen. Regelmatig verbaasde ik me - liever gezegd - ergerde ik me aan de leugentjes waarop ik haar betrapte. Waarom vertelde ze in Suriname in hemelsnaam dat ze Joods was, terwijl dat aantoonbaar onjuist was? Waar kwam die neiging tot fabuleren vandaan? Maar was het wel aan mij om een oordeel te vellen? Nee, eerder om te begrijpen waarom ze handelde zoals ze handelde. Toen ze op haar zeventigste werd ontslagen, voelde ik met haar mee. Hoe terecht het ontslag misschien ook was. Nola liet zich niet kisten en begon doodleuk haar eigen particuliere kunstopleiding. Op het moment dat haar gezag opnieuw ondermijnd werd door enkele van haar leerlingen en er bovendien geld van haar was gestolen, besloot ze definitief naar het binnenland te verhuizen. Misschien was ze teleurgesteld, maar voortvarend als ze was, besloot ze nu eindelijk haar historische schilderijenreeks over slavernij en marronage te voltooien. Ik bewonderde haar er andermaal om.


Ze leek extravert, maar was in feite gesloten. Niet van haar familie of intieme vrienden, maar uit de archieven moest ik vernemen dat Nola niet de eerste Hatterman was geweest die voet aan wal zette in Suriname. Haar oudoom Hendrik Antonie Hatterman was haar voorgegaan. Hij was eigenaar van de plantage Naccaraccibo waar onder meer koffie werd verbouwd. Wist ze dit? Het leek erop alsof ze dat geheim voor altijd met zich mee had genomen in het witblauw betegelde graf aan de Schietbaanweg. Totdat - je zult het altijd zien, mijn boek lag al in de winkel - er ineens nog brieven opdoken. Uit de schrijfsels aan haar achterneef Theo Hart de Ruyter bleek dat Nola wel degelijk hiervan op de hoogte was. De broer van haar vader, Pieter Hatterman, had haar dit verteld. Nola: 'Als ik me probeer te herinneren wat Oom Piet (de broer van mijn vader) vertelde, die me een prachtig boek over Suriname heeft gegeven, dat eens aan die Hatterman heeft behoord, dan vermoed ik wel dat hij een plantage tot werkterrein zal hebben gehad, maar hij is jong gestorven. ' 'Een plantage tot werkterrein zal hebben gehad', dat is op zijn minst eufemistisch uitgedrukt. Schaamde ze zich? Haar eigen vader - zo vertelde ze in een zeldzaam openhartig interview - werkte bij een firma die handel dreef met Nederlands-Indië en daar ook vestigingen had. 'Ik kom uit een koloniaal milieu. Mijn vader zat op een koffiekantoor in Amsterdam. Daar kwam je met alles wat koloniaal was, in aanraking. Dat is eigenlijk de oorzaak geweest van mijn rebelleren.' Sleutelzinnen. Als kind snapte ze niet waarom er zo laatdunkend werd gesproken over de inwoners van Nederlands-Indië. Later begreep ze: natuurlijk, hoe kun je een land onderdrukken als je de mensen waardeert. Was haar leven niet een groot antikoloniaal statement? Een afzetten tegen het koloniale milieu waaruit ze afkomstig was? Wat dat de reden waarom ze zich ooit tegenover haar Hollandse vriendin, zuster Maria Hoppen, liet ontvallen: 'Wij, Nederlanders, hebben een ereschuld te betalen aan Suriname'?

Falckstraat
Hoe het ook zij. Vandaag vier ik haar gebóórtedag. Ik zal straks naar de Utrechtsestraat 113 fietsen, er binnengaan om een hapje te eten. Nola werd er 'des voormiddags ten eenen ure' op 12 augustus 1899 geboren als enige dochter van Elisabeth Hendrika Christina Verzijl en Johan Herman Rudolf Hatterman. Ze zou in haar nopjes zijn geweest, als ze wist dat in haar geboortehuis nu het Indonesisch restaurant Coffee & Jazz gevestigd is. De gevreesde restaurantrecensent Johannes van Dam liet er zich de delicatessen goed smaken en jazzpianist Michiel Borstlap vernoemde een van zijn cd's naar wat hij als zijn huiskamer beschouwt. Nola was een liefhebber van nasi, genoot mateloos van jazz en als kind al bewonderde ze de schoonheid van de inwoners van Nederlands-Indië. Ze duwde haar lippen naar buiten en plette haar neus in de hoop dat ze zou gaan lijken op de bruine vriendjes en vriendinnetjes die ze zo mooi vond. Toen ze eenmaal met Surinamers in aanraking kwam, vond ze die zo mogelijk nog fraaier. Hoe die vriendschap verliep is bekend. Een kopje koffie zou ze er evenwel niet gedronken hebben. Ze prefereerde thee.
Vanaf de Utrechtsestraat zal ik naar de Falckstraat nummer 9 fietsen, waar ze het langst woonde en waar ook haar atelier gevestigd was. Op het bankje rondom de dikke boom in het parkje tegenover het witgepleisterde klokgevelhuis zal ik plaatsnemen. Om de bladeren te horen ruisen in de wind en naar de duiven te kijken die er rondscharrelen. De lucht zal bewolkt zijn, zoals op de dag waarop ze geboren werd. Stiekem hoop ik dat de deur opengaat en Nola naar buiten stapt. 'Hartelijk gefeliciteerd, Nola' zou ik dan roepen.

Ellen de Vries, auteur van Nola - Portret van een eigenzinnig kunstenares

The Remaining Colonies in the Caribbean

House of Nehesi Publishers, based in Philipsburg, St. Martin, invite contributions (articles, essays, speeches) for the upcoming book, The Remaining Colonies in the Caribbean (working title). The submission deadline is November 1, 2009 and the estimated publication date is February 2010. Edited by Lasana M. Sekou, the book will explore the state of independence movements in the remaining colonies in the Caribbean region. The position paper should include a brief background of the history of independence-related ideas and activities within the specific territory or territories, with a focus on approaches, challenges, comparisons, and stages of progress. Articles must be unpublished and should be a minimum of 10 pages and maximum of 16 pages. All submissions must be in English (submissions in Dutch, French, Kwéyòl, Papiamentu, or Spanish must be accompanied by the English translation for publication). Authors will retain copyright to their paper upon publication and will receive 10 complimentary copies of the book.For more information, contact Lasana M. Sekou (editor) at P.O. Box 460, Philipsburg, St. Martin or by e-mail at offshoreediting@hotmail.com, nehesi@mac.com, or Nehesi@sintmaarten.net. http://www.houseofnehesipublish.com/

Lasana M. Sekou in Guadeloupe