door Rudy Henriquez
Goedenavond,
 |
| Boeli van Leeuwen. @ Fam. van Leeuwen |
Jullie promotor heeft mij gevraagd iets te vertellen over de
schrijver Boeli van Leeuwen, may he rest in peace, en wat de man voor mij heeft
betekend.
Ik heb het privilege gehad Boeli persoonlijk te mogen kennen. Wij hebben
verschillende keren samen over het eiland gereden om het een en ander te
bekijken en tegelijkertijd wat boodschappen voor Boeli te doen. Zo liet hij me
op een dag naar een kantoor rijden, waar hij me vroeg om namens een geheime
minnaar een cadeautje af te geven voor een bepaalde dame. De handige
receptioniste vroeg van wie het pakje afkomstig was, en voordat ik het doorhad
zei ik: BvL. Daar was Boeli uiteraard niet blij mee en ik kreeg – terecht - de
wind van voren.
Een ander tripje dat veel indruk op me maakte was naar de
baai van Jan Thiel. Ik wilde hem laten zien wat er gebeurd was met de prachtige
vergane glorie van de badplaats. Investeerders uit het kikkerland hadden het
gesloopt en er iets neergezet dat op Ibiza niet zou misstaan. Veel mensen
vonden het een grote verbetering, maar Boeli bleek het net zo erg te vinden als
ik. “Ik vind het heel jammer dat ik dit nu op mijn netvlies heb en niet meer
mijn mooie herinneringen”, zei hij later.
In Hotel San Marco, waar hij discussieerde met courantiers,
schijnt hij zich vaak beklaagd te hebben over hoe verschrikkelijk de Curaçaoënaar
met zijn cultureel erfgoed omging. San Marco was niet de enige plek waar Boeli,
die eigenlijk een te groot brein had voor het eiland, een vaste verschijning
was. Algemeen bekend is dat hij vrijwel dagelijks
koffie dronk in het chique hotel Avila, waar hij dan vrienden en kennissen ontving
om met hem van gedachten te wisselen. Maar hij hielp ook aan lager wal geraakte
oude mannen en alcoholisten aan een bad en een slaapplaats in Otrabanda. En na
zijn pensioen werkte hij als pro deo advocaat in de probleemwijk Scharloo.
Boeli bewoog zich als een spin door het web van Curaçao, hij had werkelijk
overal zijn lijntjes lopen. Een tante vertelde me dat hij ook haar leesclubje
van de kerkenraad bezocht, om Bijbelse verwijzingen in zijn boeken toe te
lichten. De dames vroegen hem dan het hemd van het lijf.
Boeli was geen beroepsschrijver, hij werkte als secretaris
van het Bestuurscollege van Curaçao. Zijn ambtelijke stukken waren niet de
bekende ambtelijke prak, maar prachtig proza, gelardeerd met citaten van
Abraham Lincoln en andere groten der aarde. Naast een aantal romans schreef hij
ook gedichten en een jaar lang columns in de Curaçaose Courant, de Antilliaanse Staatscourant. Daar is vooraf
stevig over onderhandeld, zodat hij zonder enige vorm van censuur zijn
wekelijkse stukjes kon publiceren. Dat heeft Curaçao geweten!
In 1990 verscheen een bundeling van die columns onder de
titel Geniale Anarchie - mijn
favoriete boek van Boeli. Ik vond dat hij met zijn scherpe pen steevast de
spijker op zijn kop sloeg, en dat vind ik nog steeds – de columns hebben aan
actualiteit bijzonder weinig ingeboet. Het beeld dat hij in dit boek schetst van
het eiland en haar mensen raakte me diep. Ik had Nederlandse vrienden vaak
verteld over mijn nogal anarchistische jeugd - Boeli gaf daar de beelden bij.
Bijvoorbeeld in zijn beschrijving van Yati, de autowasser
van het Bestuurscollege.
“Af en toe liep hij mijn kantoor binnen om de merites te
bespreken van de verschillende soorten waspoeder, de kwaliteit van het zeemleer
en de voordelen van harde borstels boven zachte voor het schrobben van de
banden. Voor dergelijke staatsiebezoeken trok hij altijd een tot karton
gesteven wit hemd aan, waarvan de mouwen te kort waren, zodat zijn benige
polsen vierkant en sterk uit de manchetten kwamen.
Ik kon met groot plezier luisteren naar deze uiteenzettingen; ze vertederden
mij. In Yati’s geordende wereld heerste er een onschuld die in andere regionen
van het Bestuurskantoor ontbrak.”
De autowasser werd na zijn 70e afgeserveerd, maar
op Boeli’s voorstel benoemd tot
beschermer van de grote mangoboom bij het bestuurskantoor. Zo had hij tenminste
nog een grijpstuiver om van te leven. Na dit voorval gaat Boeli naar Aruba om
te proberen dit eiland binnen het Antilliaanse staatsverband te houden wat niet
lukte.
 |
| Autowasserij Curaçao |
Hij schrijft:
“Toen ik na een jaar verslagen uit Aruba terugkeerde, werd
ik opgewacht door een schare bezorgde chauffeurs. ‘Checko’ zeiden ze met
gedempte stem, ‘Yati wil niet sterven. Hij zegt dat hij op je heeft gewacht.’ “
Boeli gaat direct met lood in zijn schoenen naar Yati toe:
“ ‘Ik heb op je
gewacht, Checko,’ zei hij schor. ‘jij moet mijn begrafenis regelen.’ Ik ging naar binnen; op een mahoniehouten
tafel lagen, netjes op een zielig hoopje, zijn goede zwarte pak, zijn schoenen
en sokken en de papieren van de begrafenisondernemer.”
Toen belde Boeli een dokter “ ‘Dirk,
stuur een ambulance, maar laat al die klote-rot-apparatuur van je achterwege.
Gun hem de genade van een snelle dood.’ Drie uur later stierf Yati, de
beschermer van de grote mangoboom des Heren, met een glimlach.’ “
De column ‘Geniale Anarchie’, waar de bundel naar vernoemd
is, gaat over de ongelooflijke technische kwaliteiten van de Curaçaoënaar.
“Ik ben onhandig”, schrijft Boeli. “Slechts de pen in mijn
rechterhand gehoorzaamt soms aan mijn wil. Maar de meeste Curaçaoenaars zijn manueel zeer intelligent, ze kunnen
techniek ‘manipuleren’ (in de oorspronkelijke betekenis van het woord) zonder
de principes te kennen waar hij op rust.”
Hij beschrijft hoe ene Wancho een prachtige auto heeft
gemaakt van verschillende wrakken.
“Wancho heeft zich een stuk techniek eigen gemaakt zonder te
weten WAAROM het op een bepaalde manier
functioneert. Hij weet iets veel belangrijkers:
hij weet HOE het werkt. Niet de Europese
‘know- why’, maar Amerikaanse
‘know-how’! Ik ben vreselijk jaloers op Wancho want ik kan nog geen spijker in
de muur slaan en geen moer losdraaien.”
.JPG) |
| Rudy Henriquez. Foto @ Michiel van Kempen |
Met voorbeelden als de bouw van het Seaquarium maakt hij
duidelijk dat op het eiland de zogenaamde amateurs het beter doen dan de
professionals.
“Handen worden wel eens the second brain genoemd. Dit
weten-van-de-handen wat het hoofd niet weet, maakt van de Curçaoënaar een
all-round manipulator.”
De maatschappelijke keerzijde hiervan laat hij ook zien:
“…… Edoch, het talent van de Curaçaoënaar openbaart zich
uitsluitend wanneer hij ZIN heeft om iets te doen.
Wij zijn een volk van ongedisciplineerde, inventieve, natuurlijk begaafde
mensen, die op geen enkele manier gebundeld kunnen worden tot een regiment. All
chiefs, no Indians. Een volk van generaals met carnavals epauletten! Ieder
leger bestaat uit een menigte grauwe soldaten, die links-om-keer en
recht-om-keer kunnen maken en op commando in de houding gaan staan. Dat
verdommen we ten ene male. Wie niet kan wennen aan deze geniale anarchie, hij
repatriëre ten spoedigste of verhuize naar Aruba!”
Het waren onder meer deze citaten die maakten dat ik het
boek in de jaren 90 aan al mijn vrienden cadeau gaf, in de hoop dat ze me beter
zouden leren kennen.
Of dat gelukt is, weet ik niet!
Op Boeli!
[Tafelrede, Promovendiweekend Leerstoel West-Indische Letteren, 7/9/13]
 |
| Geniale anarchie, Bandabao, Curaçao. Foto @ Michiel van Kempen |
.JPG)
.jpg)
