door Christine F. Samsom
Toen mijn dynamische vriendin Ada een paar maanden geleden
de laatste drie treden van haar trap met te grote snelheid benedenwaarts wilde
overslaan en tegelijk ook nog uit de bocht naar links vloog, kwam ze heel
ongelukkig terecht op de stenen vloer en bevond zich al de volgende dag in een
ziekenhuisbed op de derde etage van het AZP met een gebroken heup en een
gewicht van drie kilo aan haar voet. Ze moest al haar bezigheden ‘on hold’
zetten, lijdzaam toezien, hoe het leven voor haar compleet stilstond, een
werkwoord dat normaal niet in haar vocabulaire voorkomt. Na twee weken balen
besloot ze het advies van een goede vriend op te volgen, liet zich in een
rolstoel het ziekenhuis uitrijden en meldde zich aan bij de Saramakaanse
genezer Pakë aan de Meursweg, de bekendste dresiman in Suriname, maar ook in
het buitenland een begrip.
Pakë vinden we terug op pagina 137 van het vorig jaar
verschenen boek Geneeskunst? Blijspel in
vier bedrijven van de chirurg-in-ruste van Surinaamse afkomst, dr. Henk
Tjong Tjin Tai, een boek waarvan lezers met een voorliefde voor alternatieve
geneeswijzen zullen genieten en lezers die heilig geloven in de
alleenheerschappij van de reguliere geneeskunde zullen gruwen, maar bij wie hopelijk
de ogen opengaan voor de mogelijkheden van de vele alternatieve vormen van de
aanpak van ziektes die zich ‘buiten’ voordoen. Tjong verdiepte zich, na een
lange periode normaal als (gepromoveerd) specialist te hebben gefunctioneerd,
op latere leeftijd in de acupunctuur en bijbehorende fytotherapie
(kruidengeneeskunde), de uit het land van zijn voorouders China stammende en
daar algemeen aanvaarde geneeswijze. In zijn boek noemt hij het ‘Traditional
Chinese Medicine’ (TCM). Daarnaast bekwaamde hij zich in de hypnotherapie. Hij
heeft samen met een collega een praktijk in Leiden. Beide geneeswijzen worden
ook in Suriname beoefend, onder andere door universitair geschoolde artsen.
 |
| Foto © Mozes Bangila |
De ondertitel, Blijspel
in vier bedrijven, doet een vrolijke komedie vermoeden en hij gebruikt dan
ook de structuur met bijbehorende termen uit de klassieke literatuur, waaraan
een blijspel moet voldoen, zoals de indeling in ‘bedrijven’, in plaats van
hoofdstukken, die weer onderverdeeld zijn in ‘tonelen’, dit alles voorafgegaan
door een proloog en afgesloten met een epiloog. Wikipedia zegt onder andere
over het blijspel: ‘Het blijspel laat menselijke fouten zien van een
belachelijke kant en houdt op die manier de toeschouwer een spiegel voor. De
bedoeling van het blijspel is vooral te amuseren, maar vaak niet zonder te
moraliseren.’ Na lezing van het boek zal menigeen tot de conclusie komen dat de
ondertitel de lading van het boek aardig dekt, al zijn bepaalde beschrijvingen
van ziektegevallen ronduit tragisch en maken bepaalde onderdelen en spelers in
het medische veld volgens dit boek de geneeskunde soms tot een tragedie.
Dokter Tjong mikt met zijn boek op een aantal doelgroepen
die hij in zijn proloog opsomt: 1. Patiënten en potentiële patiënten; 2.
Ongelovigen, sceptici en militanten; 3. De regulier werkende arts; 4. De
beoefenaar van de TCM en 5. Dr. Tjong zelf, omdat hij het als zijn plicht ziet
zoveel mogelijk mensen te wijzen op deze alternatieve vorm van geneeskunde. Bij
elke doelgroep geeft hij een verklaring van het waarom.
 |
| Foto © Graham Walker |
In het eerste bedrijf met de titel ‘Medische Misverstanden’,
in het eerste toneel: ‘De Inleiding’, legt dokter Henk uit, wat volgens hem het
verschil is tussen geneeskunde en geneeskunst. Daarin herken je al direct het
verschil waarover zoveel te doen is tussen veel regulier werkende artsen en de
alternatievelingen: de eerste groep ziet een patiënt met een fysiek lichaam,
waarvan een onderdeel niet (goed) werkt, dat volgens het reguliere leerboek en
volgens bepaalde protocollen gerepareerd moet worden. De ander kijkt naar de
hele mens, niet alleen zijn organen, maar ook zijn psychische, emotionele
gesteldheid. Holisme is de term die daarbij steeds valt. Volgens de schrijver
is daarbij niet alleen nodig wat je in je geneeskundige opleiding hebt geleerd.
Ook je intuïtie, mensenkennis, betrokkenheid bij de patiënt moeten een rol
spelen en daarvoor past de term geneeskunst. De reguliere geneeskunde gaat
sterk uit van gemiddelden, maar mensen zijn allemaal verschillend. Het lijkt
een open deur, maar door angst voor fouten en voor aansprakelijkheid houden
veel artsen zich toch liever aan die ‘evidence based’ protocollen. Elke arts
die daarbuiten werkt wordt dan al gauw beschouwd als een kwakzalver. Dit eerste
‘toneel’ besluit de schrijver met de opmerking: ‘Ik durf de stelling aan dat de
ware geneeskunstenaars zich merendeels onder de alternatief werkende artsen
bevinden.’ (p. 17)
In het tweede toneel, ‘De Ziektegevallen’, bespreekt dr.
Tjong Tjin Tai achtendertig gevallen uit zijn praktijk, die allemaal na een
reguliere behandeling bij hem terechtkwamen, soms weggestuurd met dooddoeners
(een term die letterlijk genomen zou kunnen worden - CFS) als ‘Mevrouwtje, u
zal hiermee maar moeten leren leven’, of ‘Ach ja, slijtage, meneer, ouderdom!
Daar kunnen we niets aan doen.’ Dat daar wel degelijk nog wat aan te doen was,
blijkt uit de bespreking. De vele medische termen in dit onderdeel worden
achterin het boek in een ‘Verklarende Woordenlijst’ uitgelegd.
Achttien psychische ziektegevallen - van depressie, ADHD,
fobieën - worden in het volgende toneel besproken. Reguliere medicijnen zoals
antidepressiva worden volgens de schrijver te vaak voorgeschreven zonder
voldoende rekening te houden met bijwerkingen. Hypnotherapie beschouwt de
schrijver als een goed alternatief. Ten slotte haal ik uit dit eerste bedrijf
de volgende uitspraak van de schrijver: ‘De kunst van het genezen bestaat uit
het zoeken naar de juiste oplossing voor die speciale patiënt’ (p. 140).
 |
| Callandra surinamensis. Foto © Raw fotografie |
Het tweede bedrijf heeft als titel ‘Medische tegenstand’,
voor mij het meest tot de verbeelding sprekende en spannende hoofdstuk. In dit
deel trekt de schrijver fel van leer tegen de rol van de Vereniging tegen de
Kwakzalverij (VtdK) in Nederland. Je kan het zo gek niet bedenken, maar elke
therapie die niet wetenschappelijk bewezen kan worden, is bij de leden van deze
vereniging taboe. Tjong vergelijkt de VtdK met het religieus fundamentalisme,
gebaseerd op een letterlijke interpretatie van bijbel, koran of andere heilige
boeken, waarmee we de laatste jaren zo veelvuldig worden geconfronteerd.
Fundamentalisme kan leiden tot sektarisme, fanatisme, onverdraagzaamheid,
terrorisme, als de fundamentalist zijn normen en waarden wil opdringen aan
anderen: ‘Voor deze medische fundamentalisten gelden alleen de betovering van
evidence based medicine en/of de officiële boeken van de reguliere
geneeskunde.’ (p. 150) De schrijver wijst er in dit verband op dat veel
zogenaamde bewijzen en positieve onderzoeksresultaten zijn gesponsord door de
farmaceutische industrie en achteraf vaak niet kloppen. Volgens het beroemde
tijdschrift Nature deugen zelfs 89% der
uitkomsten van dierproeven naar middelen tegen kanker niet. Dit soort kritiek
van de schrijver op de reguliere onderzoeksresultaten komt herhaaldelijk voor.
Dokter Tjong blijkt erg goed op de hoogte! Het is volgens hem onmogelijk
alternatieve geneesmethoden te onderzoeken met regels uit de reguliere
geneeskunde. De uitgangspunten zijn totaal verschillend. Bij hem gaat het niet
om denkbeeldige gemiddelden en protocollen die op elke patiënt van toepassing
zouden zijn. Er zijn geen gemiddelde patiënten, iedere patiënt is weer anders.
Nog een mooie uitspraak van Tjong op pagina 165: ‘Alle wetenschap begint met
verwondering.’
 |
| Reguliere geneeskunde: hoe de Amerikanen een been zetten Foto © Detroit Press |
In het derde bedrijf, ‘Medische Stand’, praat Tjong vooral
over het beroep van chirurg, volgens hem het specialisme met de meeste
misverstanden en dat het dichtst staat bij geneeskunst. Hij vertelt hier vooral
over zijn lotgevallen als chirurg en steekt de loftrompet over de
verpleegkundigen die hem regelmatig hebben gered van foute beslissingen.
Ten slotte dan het vierde bedrijf, ‘Medische Misstanden’.
Ook in dit laatste hoofdstuk worden verschillende ziektegevallen uitgebreid
besproken, vaak een lijdensweg in het reguliere medische circuit, inclusief wat
de schrijver zelf heeft meegemaakt als patiënt. Het is geen prettig verhaal en
meer dan ooit hoop je na lezing dat je nooit in handen van een specialist zal
vallen die behoort tot de ‘sektariërs, antikwakkers, malloten, militanten’ van
de VtdK.
Hoe het verder ging met Ada? De specialist van het AZ is
tevreden. De genezing van de heup gaat prachtig! Is het de specialist, zijn het
de kruiden van Pakë, is het het optimisme van Ada? Het is wetenschappelijk niet
te bewijzen. Voordat Newton de wet op de zwaartekracht formuleerde, vielen de
manjes al naar beneden. Ervaring is de beste leermeester. En wie is er nu
eigenlijk kwakzalver?
Dr. Henk Tjong Tjin Tai: Geneeskunst? Blijspel in vier
bedrijven. Leiden: uitgeverij Pagode, 2012. ISBN 978-90-819479-0-9
