Slavernij verbeeld

Rug van de 1e druk van Wolbers,
 Geschiedenis van Suriname, 1861.
Foto: Buku Bibliotheca Surinamica

door Hilde Neus

De afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam heeft dit jaar een speciale tentoonstelling gehouden met boeken over de slavernij. Gastconservatoren waren Kenneth Boumann en Carl Haarnack, allebei van Surinaamse origine en verwoede verzamelaars van antiquarische werken over Suriname. Naast werken uit de collectie van de Universiteit van Amsterdam zelf, hebben zij ook boeken en andere zaken tijdelijk beschikbaar gesteld. Deze zijn afgebeeld in een publicatie van De boekenwereld, die voor ongeveer de helft is gevuld met informatie over historische Surinaamse (en andere) werken, gerelateerd aan de slavernij.

Als afsluiting van de tentoonstelling werd op 22 september 2013 een zondagmiddagsalon gehouden onder leiding van Michiel van Kempen, die een discussie over de rol van Afrika binnen de slavernij leidde tussen Leo Balai (Het slavenschip Leusden..., 2011), Marcel van Engelen (Het kasteel Elmina..., 2013) en Alberta Opoku, journaliste met Afrikaanse roots. Ik was in Nederland en bij de discussie aanwezig, samen met vele andere Surinamers. De conservator van de universiteit van Amsterdam was enthousiast, omdat Surinamers niet het doorsneepubliek van de Bijzondere Collecties uitmaken, en hij beloofde meer exposities voor deze doelgroep.

Een deel van de afbeeldingen, uitgekozen door Jörgen Raymann en zijn dochter Melody, is tot mooie banners gemaakt en in de bibliotheek van AdeKUS getoond rondom 1 juli. Van elke banner was er ook een exemplaar met Engelse vertaling. De volgorde van de tentoonstelling was nogal willekeurig; er waren geen bronnen of jaartallen bij vermeld. Omdat ook een verhaal als rode draad ontbrak, gaf de collectie een nogal gechargeerde indruk. Deze expositie van banners is momenteel te bezichtigen in Fort Nieuw-Amsterdam.

Bladerend door deze uitgave realiseer ik me weer wat voor een prachtige collectie we hier bezitten in de bibliotheek van de Stichting Surinaams Museum. Veel van de werken die geëxposeerd werden in Amsterdam zouden we hier ook aan het publiek kunnen tonen. En dan het echte boek, niet slechts een afbeelding op een banner.

Diverse auteurs: Slavernij verbeeld. In: De Boekenwereld, jrg. 29, nr. 4. Amsterdam: Vantilt & Bijzondere collecties van de UvA, juli 2013.

Slavernij in Afrika: overwinnaars en slachtoffers

Zondag 22 september werd de grote tentoonstelling Slavernij verbeeld in de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam afgesloten met een debat over wat er voorafging aan de Middle Passage, de overtocht van Afrikaanse mensen naar de Nieuwe Wereld: de slavernij in het continent Afrika. Hoe schrijven we die geschiedenis en welke rol speelt daar de orale geschiedschrijving in? Hoe kwamen de slavenhandelaren aan hun slaven? Hoe lang bestond er al Afrikaanse slavernij? Zijn de Afrikaanse volkeren mede schuldig aan de slavernij, of moeten we dit zien als een historisch gegeven: de Ashanti voerden oorlog en de overwonnenen werden tot slaaf gemaakt?

Marcel van Engelen, auteur van Het kasteel van Elmina, de Ghanees-Nederlandse journaliste Alberta Opoku, en historicus Leo Balai, auteur van Het slavenschip Leusden; moord aan de monding van de Marowijnerivier, debatteerden onder leiding van Michiel van Kempen, bijzonder hoogleraar West-Indische Letteren.

Natuurlijk waren er uiteenlopende meningen, al dan niet vanuit het standpunt van de roots-zoekers/ de nakomelingen van de slachtoffers van die tijd, of vanuit een meer neutraal geschiedenis-beschrijvend standpunt, of zelfs vanuit de "overwinnaars" van toen. Emoties spelen in zo'n debat altijd een rol. Maar gedachte-uitwisselingen als deze kunnen er niet genoeg zijn.

Een foto-impressie door Bert Reinders.

Het panel, v.l.n.r. Marcel van Engelen, Alberta Opoku, Leo Balai en discussieleider Michiel van Kempen

Garrelt Verhoeven, hoofdconservator Bijzondere Collecties

De zaal was amper groot genoeg voor de grote belangstelling

Marcel van Engelen

Alberta Opoku

Een interventie van "Mister Anansi"

Edmund Neus aan het woord

Carl Haarnack werd bedankt als mede-organisator en rondleider van de tentoonstelling

Saté-time!

Napraten met Henk Dijs en Frank Consen

Leo Balai vertelt over het slavenschip Leusden

Jong en nog jonger woonden de middag bij

Een afsluiting waar de innerlijke mens zich goed bij voelde

Debat: de Afrikaanse rol in de geschiedenis van de slavernij

Leo Balai, Marcel van Engelen en Alberta Opoku in gesprek over slavernij

Gratis toegang tentoonstelling Slavernij Verbeeld en zondagmiddagsalon

 

Marcel van Engelen

Op zondagmiddag 22 september spreken Leo Balai, Marcel van Engelen en Alberta Opoku met elkaar over de Afrikaanse rol in de geschiedenis van de slavernij. De tentoonstelling Slavernij verbeeld is in het weekend van 21 en 22 september gratis te bezoeken.

Alberta Opoku

Marcel van Engelen is schrijver van Het Kasteel van Elmina, Alberta Opoku is journaliste en schrijfster. Leo Balai is historicus en auteur van een proefschrift over het slavenschip Leusden.  Hun gedachtewisseling over de Afrikaanse rol in de geschiedenis van de slavernij vindt plaats met als gespreksleider Michiel van Kempen, bijzonder hoogleraar West-Indische Letteren aan de Universiteit van Amsterdam.

Programma

•             16.00–16.10 uur: Welkom door Garrelt Verhoeven, hoofdconservator Bijzondere Collecties

•             16.10–16.45 uur: Een goed gesprek, tussen Marcel van Engelen en Alberta Opoku, gespreksleider Michiel van Kempen

•             16.45–17.15 uur: Publieksvragen

•             17.15–18.00 uur: Afsluitende borrel met Surinaamse hapjes

 

Michiel van Kempen

Tentoonstelling gratis

Deze zondagmiddagsalon markeert het einde van de tentoonstelling Slavernij verbeeld. De tentoonstelling is in het weekend van 21 en 22 september gratis toegankelijk. Openingstijden in het weekend: 13–17 uur.

Rondleidingen

Op zondag 22 september geeft Denie Kasan rondleidingen over de tentoonstelling. Ze beginnen om 14.00 en 14.45 uur. Deelname is gratis, maar aanmelding is gewenst (zie beneden).

Leo Balai

Kortingsactie

Het themanummer over slavernijgeschiedenis van tijdschrift De Boekenwereld is dit hele weekend voor een actieprijs van € 7,50 (i.p.v. € 12,50) verkrijgbaar in de museumwinkel.

Aanmelden

Aanmelding voor de zondagmiddagsalon wordt op prijs gesteld: receptie-otm@uva.nl of 020–5257300.

www.bijzonderecollecties.uva.nl