door Willem van Lit
In Lommel en dan … naar de overkant
Op 27 maart presenteerde ik mijn boek aan het publiek in
Lommel. De lezing was hier een mix van toeristische en geografische uitleg
enerzijds en het centrale thema van het boek Cariben anderzijds. Een deel van
het publiek wist nog niet goed waar ik het over heb als ik het Caribische
gebied noem. Ik vertelde over de wonderlijke schoonheid ervan en over het
bedrog van de fascinatie, juist door die schoonheid. Hier sluit het thema van
het boek goed op aan. Opvallend was dat er voor mijn verhaal een aantal mensen
soms honderd kilometer of meer had gereisd. Ik ben verbaasd over hun verhalen
en hun motieven om zo ver te reizen: men is zeer geïnteresseerd in het thema en
de manier waarop het is uitgewerkt in het boek. Het zijn mensen die de eilanden
(en hun bewoners) kennen, soms van heel dichtbij.
.JPG) |
| Willem van Lit. Foto © Michiel van Kempen |
Het schrijven van dit boek (met de wekelijkse publicaties
als een feuilleton op Facebook in de periode 2011 – 2013) bracht mij ook in
contact met vele anderen. In dit geval wil ik vooral Michiel van Kempen,
hoogleraar Nederlands-Caraïbische literatuur bij de Universiteit van Amsterdam
noemen, die in mijn boek een aanbeveling heeft geschreven. Hem wil ik
voornamelijk danken omdat hij mijn geschriften via de blogspot van de
Caribische letteren op het wereldwijd net onder de aandacht heeft gebracht van
vele anderen:
http://caraibischeletteren.blogspot.nl/p/werkgroep-caraibische-letteren.html .Daarbij
heb ik eveneens het genoegen gehad hem persoonlijk te leren kennen op een koude
en winderige dag in dit voorjaar.
Op 2 april vlogen mijn vrouw en ik naar Curaçao. Er gingen
boeken mee. Ik had er ook al een deel opgestuurd. We gingen voor de presentatie
van het boek, maar we wilden ook vakantie. Drie weken. En met een verblijf van
enkele dagen op Bonaire. Vlak voor ons vertrek kocht ik nog het boek van Trix
van Bennekom De tragiek van Bonaire; vooral om me actueel op de hoogte te
brengen over de situatie op dit eiland, de nieuwe buitengewone gemeente –
‘openbaar lichaam’ genoemd (tja waar haal je zo’n benaming vandaan?)– van
Nederland, het Caribische Nederland. Van Bennekom schrijft journalistiek; ze
onderzoekt op deze manier de gebeurtenissen en verschijnselen. Ik lees in haar
boek zeker dingen die passen in het thema van ‘Cariben’. Bonaire … het broeit
en smeult er; zoveel is duidelijk.
 |
| Bonaire, zoutwinning. Foto © C. Ridley |
“Het onwaarachtige ‘we zijn allemaal gelijk’ heeft
gezorgd voor een toneelspel dat al decennia duurt. Met argwaan, verwijten en
ergernis in de hoofdrol. Het klinkt niet aardig maar het Koninkrijk doet me
vaak denken aan een dysfunctionele familie. Volkomen verziekte verhoudingen. De
kans dat het nog ooit goed komt, is minimaal. Af en toe staat er iemand op die
een verzoeningspoging waagt, maar dat is tijdelijk. Structureel zit het
helemaal fout. Daarvoor is generaties lang teveel misgegaan”. Mijn
hoofdstuk 2 gaat daarover, over die generatielange teloorgang, maar ook op
andere plaatsen in ‘Cariben’ schrijf ik over de duurzaam moeizame verhoudingen
(pag. 316 – 322, 354 – 355, 358 – 363). Dat blijft zo. Onlangs heeft minister
Plasterk aangegeven dat Nederland niks zal ondernemen tegen de al decennia
durende ecologische en humanitaire ramp van de raffinaderij op Curaçao (die toch
een erfenis is van Nederlands ondernemen) en dat met verwijzing naar artikel …
enz. Maar ja, wél treiterbeleid op de eilanden die ‘openbaar lichaam’ zijn. Van
Bennekoms boek staat er vol van: het ‘satisfait’, de hooghartigheid van de
bovenmeester (zie Cariben pag. 317 – 319, 358 – 368). Van Bennekom: “In
feite zegt Nederland tegen Bonaire: ‘Je bent wel een deel van Nederland, maar
wij beschouwen jullie als tweederangsburgers. Jullie hebben niet dezelfde
behoefte als wij en kunnen best met wat minder toe’”. (Van Bennekom,
pag. 160).
 |
| Douane van Bonaire. Foto © Geha |
Treiterbeleid. Dat merkte ik direct bij aankomst op Flamingo
Airport op Bonaire. Ik had twintig exemplaren van mijn boek meegenomen, die ik
op Bonaire wilde verkopen of weggeven (o.a. aan de bibliotheek). Dat ging zó
maar niet. Of ik maar invoerrechten wilde betalen of – en dat was de keuze –
onmiddellijk de helft inleveren. De douaneambtenaar (een jongeman van het
eiland) bleef keurig, netjes en bedaard rigoureus. Hij bleef mij geduldig
uitleggen waarom ik moest betalen en hoe dat komt. Ik kon mijn verbazing heel
moeilijk verbergen en beteugelen, maar ik wilde geen gedoe. Uiteindelijk kwamen
we tot een voorlopige oplossing. Ik heb geen zin het allemaal tot in detail uit
te zoeken en me te verdiepen in een naar mijn idee volkomen idiote
douaneregeling bínnen Nederland. In Europa kan ik met vrachtwagens vol van land
tot land rijden zonder één keer op de rem te hoeven trappen bij een douanestal
tussen de landen.
Tóch wil ik de jongeman van de douane vanaf dit geschrift
complimenten geven met de wijze waarop hij mijn verontwaardiging zo waardig kon
pareren. Ook dat heeft me getroffen, moet ik zeggen.
 |
| L.J. Brinkhorst: ijdel en zuur |
Het lijken details, maar dit treiteren past volkomen in het
patroon waarin de krampachtige Euro-Caribische verhoudingen zich al honderden
jaren bevinden. Dat patroon, zoals ik het zelf heb beschreven in Cariben met
de onder andere de brandende effecten van het zogeheten politiek correct
handelen en denken, komt steeds weer naar voren. Van Beetz bespreekt deze
relaties van dichtbij. Hij zat er als Nederlands adviseur in de binnenste
cirkel van de politieke arena bij. Hij heeft het politieke en bestuurlijke
manoeuvreren direct meegekregen. Sprekend zijn de momenten waarop hij in deze
positie als Nederlands ambtenaar, verbonden en uitgeleend aan de Antilliaanse
regering op een tweetal momenten persoonlijk te maken kreeg met de navrante
kregeligheid van Nederlandse politici. Hij beschrijft het in zijn kroniek op
een rustige toon, maar je leest de verbazingwekkende verontwaardiging er duidelijk
doorheen. Indringend. (Van Beetz, pag. 31/32 ‘Op het matje…’ en pag. 156 – 160
‘De lezing van een ijdele minister’; het gaat om L.J. Brinkhorst in dit geval).
Hier wordt de duurzaamheid van de zurige verhoudingen zelfs persoonlijk.
 |
| Verdonk: snauwend en denigrerend |
Zijn relaas zit voorts vol van constateringen over narrig en
ergerlijk gedrag van Nederlandse zijde (o.a. pag. 137 – 138), slordig handelen
en denken (pag. 149), hooghartigheid (pag .65 – 66, 169), desinteresse en
gebrek aan betrokkenheid (onder andere bij de ondertekening van het
Slotdocument op 9 september 2010), gebrek aan werkelijkheidszin, snauwend en
denigrerend optreden (o.a. van minister Verdonk op verschillende momenten, maar
ook van minister Ter Horst – pag. 259).
 |
| Gijs de Vries: verraad |
In dit verband moeten we zeker ook niet
het zogenaamde verraad van staatssecretaris Gijs de Vries vergeten in 2001 ten
opzichte van de Antilliaanse premier Miguel Pourier. Dit voorval is een van de
belangrijke factoren geweest die geleid hebben tot de ontmanteling van het land
Antillen. Van Beetz beschrijft dat uitvoerig met de daarbij behorende
uitputtende excuses van Nederland in latere jaren, maar ja, toen was het te
laat. En het uiteenvallen van de Antillen is eigenlijk hét zure koekje van
eigen deeg dat Nederland zichzelf als poets heeft gebakken: de geschiedenis
keert zich tegen de nalatige; Nederland wíl eigenlijk helemaal geen openbare
lichamen beheren in een lauwe kom Caribisch water. Dat is alleen nóg maar eens
meer lastig, brrr…
[vervolg, deel 3, klik
hier]