Wel spijt, geen excuses?

Slavernijmonument, Oosterpark, Amsterdam

Maandag 1 juli 2013: herdenken en vieren 150 afschaffing slavernij

Op maandag 1 juli 2013 herdenken en vieren wij de afschaffing van de slavernij, precies 150 jaar geleden. In het Amsterdamse Oosterpark vindt de nationale herdenking en viering plaats. Vanaf 10.30h tot 22.00h zijn er sprekers, rituelen, optredens en nog veel meer. Iedereen is hierbij van harte welkom. Zie voor het gehele programma www.ketikotiamsterdam.nl. Alle activiteiten rondom 150 jaar afschaffing slavernij is te lezen op www.herdenkingslavernijverleden2013.nl.

De Nederlandse staat heeft wel spijt betuigd voor zijn rol in de slavernij, maar tot nu toe nooit excuses aangeboden. Waarom wel spijt, maar geen excuses? In sommige andere landen worden het aanbieden van excuses juist gezien als een erkenning van slavernij als misdaad tegen de menselijkheid en een inzicht in de mechanismen die de slavernij nu nog reproduceert (Frankrijk, VS); over de eigen schaduw stappen, de innerlijke grootsheid laten zien, verantwoordelijkheid nemen en kiezen voor verzoening (Duitsland). Het niet aanbieden van excuses wordt daarentegen beschouwd als een onderstreping van het zogeheten ‘superioriteitsdenken’, de voorzetting van de koloniale beeldvorming over ‘zwarte burgers’ in de postkoloniale samenleving en een bewijs van de afstand die bestond en bestaat in de (koloniale) gesegmenteerde samenleving tussen 'Hollanders' en (nazaten van) tot slaaf gemaakte burgers. Wat speelt een rol? Angst voor afbreuk van een onfeilbaar zelfbeeld? Angst voor claims richting de Staat? Angst voor een (hernieuwde) oproep om excuses van andere groepen omtrent andere gebeurtenissen, zoals van Molukse, Indonesische en Joodse burgers in Nederland?

Slavernijmonument Rotterdam (detail)

Eisen vrijgemaakte slaven (1863) identiek aan vestigingseisen Caribische Nederlanders (2013)

Belangrijk is ons inziens de bewustwording hoe mechanismen van het denken in superioriteit en inferioriteit doorwerken anno 2013. Een eye-opener is wellicht het wetsvoorstel van VVD-er Bosman om Caribische Nederlanders te bemoeilijken zich te vestigen in het Europese deel van het Koninkrijk. In de Proclamatie van de Opheffing van de Slavernij in Curaçao en Onderhorigheden uit 1863 staan soortgelijke verwachtingen die de Koning opstelde ten aanzien van de vrijgemaakte slaven, te weten ‘onbesproken gedrag, gehoorzaamheid en ondergeschiktheid, geregeld werkende tegen een billijk loon en zorg voor zichzelf’, klik hier.

Hoorzitting in Tweede Kamer: proces verzoening

Voor het aanbieden van spijt (Van Boxtel, Durban, 2001) was het niet te laat, voor het aanbieden van excuses ons inziens ook niet. Op 27 juni nam OCAN voorzitter Glenn Helberg deel aan een hoorzitting in de Tweede Kamer over het slavernijverleden. Zijn presentatie is binnenkort te lezen op www.ocan.nl. In het NRC Handelsblad van zaterdag 29 juni treft u een opinieartikel van de OCAN voorzitter over het belang van erkenning, excuses en het proces van verzoening.

Einde wet minderhedenoverleg, einde checks and balances?  

De intrekkingswet WOM (Wet Overleg Minderhedenbeleid) is de Eerste Kamer gepasseerd. Per 1 juli 2013 behoren de WOM en het Landelijk Overleg Minderheden (LOM) definitief tot de verleden tijd. De wet zorgde ervoor dat 8 samenwerkingsverbanden voor etnische minderheden 16 jaar lang in staat werden gesteld om aan belangenbehartiging voor hun achterbannen te doen. Middels talloze overleggen, dialoogbijeenkomsten, manifestaties, publicaties, rechtszaken, expertmeetings, onderzoeken en adviezen, projecten en mediaoptredens wisten de samenwerkingsverbanden (swvn) zich te manifesteren als belangrijke en extra checks and balances voor rijksoverheid, rechtsstaat en samenleving inzake het integratie- en antidiscriminatiebeleid en stimulatoren van emancipatie van minderheden in Nederland.

Slavernijmonument Vlissingen

Flexibele dialoog geen borging kwaliteit

Het alternatief van de regering voor de WOM is – gegeven de ‘hyperdiversiteit in de samenleving’- een ‘flexibele dialoog’. De discussie omtrent de precieze invulling van de flexibele dialoog is wat ons betreft nog in volle gang. Over de vorm en inhoud hiervan is geen enkele toezegging gedaan. Vooralsnog lijkt een flexibele dialoog zonder richtlijnen of representativiteitseisen aan deelnemers een vrijblijvend en willekeurig instrument zonder waarborg van kwaliteit of draagvlak voor de integratie-agenda. En is juist niet die ‘borging’ van kennis en netwerk die de minister en de Kamer de komende twee jaar wél verlangt van de samenwerkingsverbanden? Voor welke borging van kwaliteit en inbreng van minderheden zélf staat de oud-voorzitter van het Landelijk Overleg Minderheden (LOM) zélf, te weten de minister voor integratie? Aan de ‘intelligence’ rol en de rol bij het kanaliseren van interetnische spanningen hecht de minister nog waarde aan de inzet van de swvn, echter toezeggingen rondom financiering hieromtrent zijn niet gedaan.

Slavernijmonument Curaçao

Obama: wet voor diversiteit en inclusiviteit

De samenwerkingsverbanden staan niet stil en zijn zich actief aan het transformeren naar samenwerkingspartners richting (lokale) overheden en maatschappelijke organisaties; middels het geven van advies en de uitvoer van projecten teneinde organisaties op het terrein van onder meer zorg, welzijn en onderwijs meer cultuursensitief, inclusief en daarmee toekomstbestendig te maken kunnen de samenwerkingsverbanden hun rol als belangenbehartiger in een andere vorm blijven vervullen. Wetgeving die diversiteit en inclusiviteit moet aanmoedigen, zoals president Obama heeft doorgevoerd voor de Amerikaanse federale overheid in 2011, zou niettemin een borging zijn voor eenieder die zich daadwerkelijk wil inzetten voor meer gelijkheid en evenredigheid, zie ook http://www.opm.gov/policy-data-oversight/diversity-and-inclusion/.

[OCAN]