Amsterdam - De verwerking van het slavernijverleden vertoont
veel overeenkomsten met de verwerking door de daders en slachtoffer van zware
misdrijven. Herdenken, zoals volgende week
 |
| Antoine de Kom. Foto @ Isabella Vink |
``Ik ben ervan overtuigd dat de lezing zal bijdragen tot
nieuwe inzichten,'' zei Joan Ferrier, voorzitter van de Stichting Herdenking
Slavernijverleden 2013, die de lezing mede organiseerde.
``Ik onderzocht jarenlang de verdachten van zware zaken, dus
ernstige misdrijven. Slavernij, een misdaad tegen de menselijkheid, is daar een
voorbeeld van,'' aldus De Kom, kleinzoon
van de Surinaamse verzetsheld en schrijver Anton de Kom. Op licht ironische
wijze en op zoek naar aanwijzingen, legde hij in zijn toespraak tal van
verbanden tussen zijn werk en de slavernij. Bijvoorbeeld in de verwerking van
een trauma door de daders en nazaten van daders, die de mogelijkheid hebben om
hun daden te negeren, te wijzen op verzachtende omstandigheden of zich
superieur te voelen. ``Erger is dat de meester de slavernij en de afschaffing
daarvan gaat herdenken. Herdenken is een vorm van verdringen. Want met de
herdenking wordt de slavernij één dag der vrijheden. Eén dag in het jaar en
verder basta,'' aldus De Kom. Ontwikkelingshulp omschreef hij als extraatje van
een suikeroom, in dit geval de dader, die bang is dat zijn moraal in twijfel
wordt getrokken. ''Tegenwoordig zou je spreken van een afkoopregeling.''
 |
| Planter en slavin, uit Stedman |
Seks
Ook de slachtoffers staan voor een keuze, die verband houden
met zware misdrijven. Er is de mogelijkheid van verzet of van onderwerping,
waarbij slavinnen nog konden proberen door seks invloed uit te oefenen op hun
meester, zei De Kom. De nauwe relatie tussen macht en seksualiteit in de
slaventijd doen hem denken aan de verkrachtingszaken die hij in zijn werk
tegenkomt. ``Als je je onderwerpt, dan leidt dat tot een heleboel narigheid. Je
neemt de gewoontes, het denken, de gevoelens en het gedrag van de meester ten
dele over. En daarmee raak je jezelf deels kwijt. Het is de vervorming van je
identiteit, dat wat je in het diepst van je wezen bent.'' Voor de nazaten van
de slachtoffers is er de mogelijkheid om zich vast te grijpen aan hun cultuur,
het enige bezit dat uiteindelijk overblijft.
De Kom nam geen genoegen met zijn analyse, omdat het de
problematiek niet oplost en hij bovendien had beloofd zijn toehoorders opgewekt
naar huis te laten gaan. ``Uit ervaring weet ik dat als er na onderzoek een
impasse lijkt te ontstaan, je dan niet genoeg naar jezelf hebt gekeken. Het
wordt tijd dat ik dat doe. Ik ben een nazaat van dader en slachtoffer. Steeds
meer mensen zijn dat. We kunnen ons voordeel doen met het feit dat de meester
wit is en de dader zwart,'' zei hij. ``Mijn grootvader heeft intuïtief voor
kleurvermenging gezorgd en daarmee voor een nieuwe verhouding waarin meester en
slaaf onlosmakelijk aan elkaar zijn verbonden,'' aldus De Kom.
Cruciaal is dat de symboliek verandert. De associatie die
mensen hebben bij de kleuren als zwart en wit, maar ook bij naaktheid. De Kom
verwees hiermee naar het verzet bij de onthulling van het naaktbeeld van zijn
opa op het Anton de Kom Plein in Amsterdam. ``Het zal je maar gebeuren dat je
blote opa op het NOS journaal wordt aangekleed.'' Tegenstanders vonden dat de
naaktheid een verwijzing was naar de slavernij, maar die associatie is er niet
bij strippers of streakers. ``De werkelijkheid is niet wat ze is, maar wat ze
betekent voor de mensen. Mensen vormen de wereld en kunnen hem ook weer
omvormen,'' aldus De Kom.
De Cola Debrotlezing wordt volgend op de publicatie in het Hollandsch Maandblad in zijn geheel op
de website van de Caribische Letteren: http://caraibischeletteren.blogspot.nl/
[uit Amigoe, 26
juni 2013]
 |
| Belangstellenden bij de Cola Debrotlezing. Foto @ Isabella Vink |
Geen opmerkingen:
Een reactie posten