Sapakara-gedrag

door Peter Meel

Sapakara; foto @ Francita aka Norush

Op het erf van mijn tijdelijk logeeradres verblijven drie sapakara’s. In de vroege ochtenduren, als de hitte zich minzaam aandient om even later Paramaribo meedogenloos te overrompelen, laten de hagedissen zich sporadisch zien. Ze bewegen zich traag. Met hun gespierde achterpoten duwen zij zichzelf werktuiglijk naar voren, hun kop omhoog en loerend op ontbijtresten die door gasten worden achtergelaten. Soms slagen zij erin iets van het overgebleven brood en de restjes toespijs te bemachtigen. Maar meestal zijn het de hen omringende vogels die de buit voor hun poten wegkapen.

Hun roerloosheid is indrukwekkend. Minutenlang kunnen zij stilzitten, als versteend hun positie innemend, het gebandeerde lijf in balans, maar tegelijk waakzaam en ogenschijnlijk klaar om tot actie over te gaan. Veel activiteit leggen zij echter niet aan de dag. Doorgaans zetten zij zich na hun lang volgehouden sur place zonder aanwijsbare reden weer in beweging. Log en vermoeid. Om daarna ritselend in het struikgewas te verdwijnen, hun lange staart als een te royaal uitgevallen toegift met zich meeslepend. Ook in een ander opzicht onderscheiden sapakara’s zich. Met routineuze behendigheid weten zij met hun tong insecten te vangen. Hoe valt deze slagvaardigheid te rijmen met hun slepende tred en stoïcijnse afzijdigheid?

Op 17 juni – de sapakara’s hebben bij het aanbreken van de dag opnieuw mijn aandacht getrokken – is Grun Dyari aan het einde van de ochtend al redelijk gevuld met mensen. Een aantal van hen is gestoken in het groene tenue van de Nationale Partij Suriname (NPS). De partij heeft zijn leden in vergadering bijeen geroepen om aanwezig te zijn bij de verkiezing van een nieuwe voorzitter. In de wandelgangen wordt druk gespeculeerd over de kansen van de twee kandidaten die in de race zijn om voorzitter Ronald Venetiaan op te volgen: Gregory Rusland en Ivan Fernald. Hoewel zeven van de elf partijafdelingen hun vertegenwoordigers hebben gemandateerd om op Rusland te stemmen, sluiten veel aanwezigen verrassingen niet uit. De stemming is geheim en vertegenwoordigers zouden redenen kunnen hebben om van het verkregen mandaat af te wijken.

Gregory Rusland

Duidelijk is dat veel aanwezigen in gedachten al afscheid hebben genomen van het tijdperk-Venetiaan. Ze maken er geen geheim van dat deze het als president veel beter heeft gedaan dan als partijvoorzitter. Naar hun zeggen hebben onder zijn leiding de partijbelangen onvoldoende aandacht gekregen en werd de communicatie met de achterban ernstig verwaarloosd. Dit brak de NPS in toenemende mate op, met de behaalde vier zetels bij de verkiezingen van 2010 als dramatisch dieptepunt. Met weemoed roepen oudere NPS-ers in herinnering dat Henck Arron, voorganger van Venetiaan als partijvoorzitter, verkiezingen altijd wón, dat in zijn tijd partijvergaderingen veel beter werden bezocht (voor de auto’s die nu op Grun Dyari staan geparkeerd, was door de toeloop van aanhangers eenvoudig geen plaats) en dat de betrokkenheid van de structuren in die jaren aanmerkelijk groter was. Tijdens Arrons voorzitterschap (1970-1993) werd de NPS bezield door een drive en elan die thans node worden gemist.

Rusland lijkt tamelijk zeker van zijn zaak. Als hij het partijterrein betreedt, wordt hij geestdriftig begroet en onder luide bijval met gezang en vlaggezwaai naar het podium begeleid. Van daaruit neemt hij de tijd om de rijen langs te gaan en iedereen persoonlijk de hand te drukken. Fernald, die al eerder tamelijk onopgemerkt Grun Dyari was binnengewandeld, loopt wat verloren rond, een papieren tulp in de hand en een zorgelijke blik in zijn ogen. Is de triomftocht van Rusland voorbarig of wéét hij dat de zege hem niet kan ontgaan? Het duurt enige uren voordat het congresbestuur alle formaliteiten heeft afgewikkeld en de stemming aan alle onzekerheid een einde maakt. De elf vertegenwoordigers houden zich aan hun mandaat waardoor Rusland zeven en Fernald vier stemmen behaalt. Algemeen wordt aangenomen dat de voorkeur van Venetiaan voor Fernald de laatste de overwinning heeft gekost. De partijstructuren wensen in meerderheid een punt te zetten achter de periode-Venetiaan en een nieuwe weg in te slaan.


Voorafgaande aan de stemming houdt Venetiaan een korte afscheidsrede. Daarin bedankt hij iedereen die hem tijdens zijn voorzitterschap heeft gesteund en verklaart hij te hopen dat de nieuwe voorzitter de principes van de partij hoog in het vaandel zal houden. Naar zijn zeggen is het van fundamenteel belang dat normen en waarden in acht worden genomen, die Suriname in staat stellen een respectabele gemeenschap te vormen waarin recht en rechtvaardigheid de toon aangeven. Deze uitspraak kan worden begrepen als voor de hand liggende kritiek op het huidige regeringsbeleid. De meeste aanwezigen valt echter vooral de matheid van de toespraak op. Voor hen staat een voorzitter, die (zeker voor zijn leeftijd) opvallend gezond en fysiek sterk voor de dag komt, maar wiens woorden krachteloos klinken en plichtmatig overkomen. Na de stemming dwingt Fernald meer respect af. Hij neemt zijn verlies manmoedig. Hoewel hij zijn teleurstelling niet onder stoelen of banken steekt, belooft hij zich voor de partij te zullen blijven inzetten. Niemand die eraan twijfelt dat zijn intenties gemeend zijn.

Wordt met de overwinning van Rusland voor de NPS een nieuw hoofdstuk in de partijgeschiedenis opgeslagen en zal de partij onder zijn leiding weer spoedig uit het dal omhoog klimmen? In zijn maidenspeech waarmee de vergadering wordt besloten, belooft Rusland de contacten met de achterban te zullen aanhalen, de partijstructuren te zullen versterken en een evaluatie te zullen maken van de marginale positie die de partij momenteel inneemt. Het is inderdaad van belang dat bedoelde initiatieven op het gebied van communicatie en organisatie met kracht ter hand worden genomen en dat de resultaten van de beoogde evaluatie met voorrang op tafel komen en binnen de partij openhartig worden besproken.

In het verlengde hiervan zal de NPS zich moeten beraden op haar bestuurlijke agenda en beleid. Het laatste uitgebreide document hierover (NPS beginsel en beleid) dateert van 1987 en is dringend aan een actualisering toe. Dialoog, consensus en samenwerking (die in deze publicatie centraal staan) kunnen als partijbeginselen gehandhaafd blijven, maar de hiervan afgeleide doelen dienen aangepast te worden aan de veranderde omstandigheden. In dat verband zal onder andere moeten worden vastgesteld op welke wijze de NPS zich van haar voornaamste concurrent, de NDP, onderscheidt. Die analyse kan niet uitsluitend bestaan uit verwijzingen naar het verleden en uit het verwerpen van het gedachtegoed en de verrichtingen van de tegenstander. Een aansprekend verhaal zal het moeten hebben van een duidelijke eigen positiebepaling, een realistische toekomstvisie en concrete, met elkaar samenhangende en op de korte en middellange termijn uitvoerbare plannen. Het helpt dat op 17 juni het hoofdbestuur en het congresbestuur van de NPS danig zijn verjongd en dat in beide gremia tevens voor een betere genderbalans is gezorgd. Dat biedt perspectief voor inhoudelijke discussies die nauw bij de actualiteit aansluiten.

Op voorhand zal de NPS-top iedere schijn van sapakara-gedrag dienen te vermijden. Bewegingloosheid, afzijdigheid en ingekeerdheid zijn uit den bozen. Het momentum grijpen mag voor Rusland maar één ding betekenen: inspirerend leiderschap, creativiteit en daadkracht tonen. Zijn bestuurlijke achtergrond kan hem daarbij van dienst zijn. Maar bovenal zal hij haast moet betrachten om zijn partij bij de verkiezingen van 2015 een faire kans te geven op het verwerven van voldoende zetels om regeringsdeelname mogelijk te maken.

Foto's van de auteur