Eerste Nederlandstalige roman van Quito Nicolaas

door de redactie van Caribe Magazine

Verborgen leegte, de eerste Nederlandstalige roman van Quito Nicolaas, is het verhaal van Maureen die antwoorden zoekt op levensvragen. Ze voelt zich door haar familie anders behandeld en door haar omgeving buitengesloten. Dan treft ze in een boek van de bibliotheek in haar geboortestad San Nicolaas een briefje aan dat haar denkwereld verandert. Ze gaat in Nederland studeren en begint ook te graven in het verleden om te achterhalen wie haar vader is. Haar zoektocht brengt haar naar Washington waar ze de ex-gouverneur van Aruba ontmoet. Van hem krijgt ze een aanwijzing over wie haar vader is. Langzaam maar zeker ontrafelt zich een schokkend familiegeheim, waarvan hartsvriendin Rachel Bouissevain onderdeel uitmaakt.

Quito Nicolaas (foto rechts) is een bekende Arubaanse dichter en schrijver die al enige romans en dichtbundels op zijn naam heeft. Met Verborgen leegte begeeft hij zich op het pad van de romancier. Hij schreef een episch verhaal met universele thema’s in een Caribische context van de jaren zestig op onder meer Aruba. De sfeer weet Nicolaas trefzeker te beschrijven aan de hand van de personages en de omgeving. Aruba is in de jaren zestig economisch aan het groeien dankzij de olieraffinaderij die veel gelukzoekers uit het hele Caribische gebied aantrekt. Deze vestigen zich in de kleurrijke boomtown San Nicolaas, aan de voet van het industriegebied waar de raffinaderij is gevestigd.

Thematiek
Het verhaal begint met een verkrachtingsscene waarvan pas later in het boek de reikwijdte duidelijk wordt. Nicolaas schrijft in feite de geschiedenis van drie generaties sterke vrouwen. De mannen in het verhaal lijken daardoor een ondergeschikte rol te spelen. Een van de thema’s is integratie, een bekend onderwerp in post-koloniale literatuur. Nicolaas werkt dit uit in de vorm van een relatie tussen een Arubaans meisje en een creoolse jongen in de jaren zestig waar strenge regels gelden voor de omgang tussen jongens en meisjes en mensen elkaar feilloos in een maatschappelijke klasse plaatsen. De integratie in het Den Haag van de jaren zestig beschrijft de auteur aan de hand van verhoudingen tussen bevolkingsgroepen, relaties tussen dominante en niet-dominante cultuur, omgaan met elkaar en de houding tussen werkgever en werknemer.

Toch is het eigenlijke thema de (zwijgzame) relatie tussen moeder en dochter. Ze wonen een groot deel van hun leven in hetzelfde huis, met zijn tweeën. Twee andere kinderen van Maureens moeder worden bij oma grootgebracht. Ook als Maureen in Den Haag voor onderwijzeres studeert, houdt ze contact met haar moeder. Ze reist regelmatig terug naar het eiland om haar moeder op te zoeken. Tijdens hun zondagse wandelingen in de straten van San Nicolas halen ze herinneringen op. Voorzichtig probeert Maureen haar moeder antwoorden te ontlokken over haar vader. Ook probeert ze haar moeder duidelijk te maken dat ze niet meer het kind is dat geclaimd kan worden door ouders. Maar binnen het conservatieve Caribische opvoedingspatroon vindt Maureen geen gehoor bij haar moeder. Het leidt tot een breuk tussen moeder en dochter.

Naast thema’s zoals het geloof, zijn etniciteit, sociale afkomst en uitsluiting onderwerpen die Nicolaas in zijn roman verwerkt. Zo laat hij een van zijn personages, Winston, constateren dat migranten uit Europese landen met voorheen een fascistisch regime, het in Nederland beter doen dan migranten uit de voormalige koloniën. Een echo die terugkomt als oma aan Maureen het verhaal vertelt van grootvaders verjaardag. In het wit gekleed, mocht grootvader tussen andere slaveneigenaars plaatsnemen, maar werd door hen totaal genegeerd. Als er grappen werden gemaakt over weggelopen slaven, keek hij naar zijn huidskleur en dacht er het zijne van.

In de roman zijn er verschillende verhaallijnen aanwezig die aan het eind bij elkaar uitkomen. De eerste verhaallijn is die van Violette, Maureens van Trinidad afkomstige moeder, die door een Joodse bankier wordt verkracht en jarenlang met een schuldgevoel hierover worstelt. Ze heeft flashbacks en visioenen over vrouwenverkrachtingen in tijden van de slavernij en die gevoed zijn door verhalen die van moeder op dochter zijn doorverteld en die de orale geschiedenis van Caribische migranten vormen. Een andere verhaallijn is die van Violette’s man Wilfred die heen en weer reist tussen Caribische eilanden, op zoek naar vast werk. Een typisch verschijnsel van arbeidsmigratie in het Caribische gebied, die nog steeds bestaat. Bij de sluiting van de olieraffinaderij in 1985 op Aruba gebeurde hetzelfde. Het is een van de oorzaken waardoor meer Arubanen zich vanaf de jaren tachtig in Nederland gingen vestigen.

Een derde verhaallijn is die van Jakob, de bankier, die twee gezichten naar het leven vertoont. Aan de ene kant is hij verliefd op Violette, die als dienstmeid in zijn huis werkt. Hij wordt in de armen van Violette gedreven doordat zijn vrouw Melissa hem niet de gewenste aandacht schenkt. Jakob droomde van een leven als diplomaat met een zwarte vrouw in Zuid-Afrika, Brazilië en de VS. Daarbij realiseert hij zich dat een huwelijk tussen een christen en een jood, een zwarte en een blanke, een arme en een rijke, niet tot de werkelijkheid behoort. Dat is zijn andere gezicht. Hij arrangeert daarom een samenkomst in New York voor Violette en maakt voor het eerst kennis met Violette’s jonge dochter Maureen. Als Maureen jaren later in New York is voor een stage, herinnert ze zich een bezoek aan de kermis in New York en dat ze er door een lange man omhelsd werd.
.

San Nicolas, Charlie's Bar & Restaurant

Een vierde verhaallijn is die van de vriendschap tussen Maureen en Rachel, dochter van Jakob waarin het contrast tussen de Caribische en Europese cultuur centraal staat. Als Maureen bij haar studievriendin langs gaat, moet ze in de regen blijven staan en wordt ze buiten ontvangen. De meisjes raken goed bevriend en wedijveren met elkaar om de beste studieresultaten. De vriendschap krijgt het echter te verduren op het moment van hun afstuderen. Rachel merkt dat haar vader zich vreemd gedraagt tegenover Maureen. Er beginnen voor haar puzzelstukjes in elkaar te vallen: de gelaatstrekken die eender zijn, haar vaders gedrag als Maureen in de buurt was. Ze blijkt een halfzus te zijn van Maureen. De kameraadschap van jaren, slaat om in egoïsme, afstandelijkheid en wantrouwen.

Symboliek
Nicolaas maakt in de roman regelmatig gebruik van symbolen die van betekenis zijn voor de interpretatie van het boek. Zo plant Maureen als kind een boompje ten oosten van het huis, waarmee ze vervolgens regelmatig in dialoog is. Haar vader Wilfred vergelijkt vrouwen graag met eilanden waar hij geweest is. Dat bedoelt hij niet alleen in figuurlijke zin, ook geeft hij er de autonome kracht van vrouwen mee aan. In de jaren zestig spraken Caribische migranten vaak over de onafhankelijkheid van de eilanden, wat met de emancipatiegedachte onder vrouwen in verband kan worden gebracht. Deze lijn kan worden doorgetrokken naar de etnische mobiliteit in de Arubaanse samenleving, waar migranten inmiddels vooraanstaande functies vervullen in onderwijs, rechterlijke macht, politiek, luchtvaart,
vakbondswezen en sport. In vergelijking met het algemene beeld van de sociale mobiliteit in Nederland, laat een eiland als Aruba zien dat de maatschappij op het eiland volop in beweging is.

Quito Nicolaas, Verborgen leegte, Bookish Publishers, november 2010. € 19,90 ISBN 9789080597976


[overgenomen van Caribe Magazine, 9 februari 2011]